Ông Karim Khan trong cuộc phỏng vấn với Hãng tin Reuters tại The Hague, Hà Lan, ngày 16-1-2025 – Ảnh: REUTERS
Theo Hãng tin Reuters, sau nhiều tháng điều tra, các quốc gia thành viên Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) ngày 24-7 đã bỏ phiếu bãi nhiệm ông Karim Khan, người giữ cương vị Công tố viên trưởng ICC từ năm 2021 đến nay.
Quyết định bãi nhiệm sau nhiều tháng điều tra
Theo thông báo của ICC, 82 trong tổng số 125 quốc gia thành viên đã bỏ phiếu tán thành việc miễn nhiệm ông Khan, sau khi Hội đồng các quốc gia thành viên kết luận ông “đã có hành vi sai trái và vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ”. Chỉ có 13 quốc gia bỏ phiếu để ông Khan tiếp tục giữ chức.
Đây cũng là lần đầu tiên một công tố viên trưởng của ICC bị bãi nhiệm giữa nhiệm kỳ.
Cuộc bỏ phiếu diễn ra chỉ vài ngày sau khi người phụ nữ tố cáo ông Khan tấn công tình dục lần đầu công khai lên tiếng trong cuộc phỏng vấn với Đài CNN.
Cụ thể, người phụ nữ có tên Sarah, là luật sư người Malaysia và từng làm trợ lý trực tiếp cho ông Khan. Cô cáo buộc công tố viên này nhiều lần quấy rối tình dục và thực hiện các hành vi tình dục không có sự đồng thuận.
Trong buổi chia sẻ với Đài CNN, Sarah cho biết ông Khan đã từng bước xâm phạm các ranh giới cá nhân của cô cả về thể chất lẫn cảm xúc trước khi các hành vi leo thang. Cô nói những gì đã xảy ra khiến bản thân cảm thấy “bị sỉ nhục”.
Trong nhiều tháng qua, Văn phòng Dịch vụ giám sát nội bộ Liên hợp quốc (OIOS) đã điều tra các cáo buộc này.
Theo bà Paivi Kaukoranta, Chủ tịch Hội đồng các quốc gia thành viên ICC thuộc cơ quan giám sát ICC, cuộc điều tra đã tìm thấy bằng chứng ủng hộ các cáo buộc về hành vi sai phạm.
Bà Paivi Kaukoranta phát biểu trước cuộc bỏ phiếu – Ảnh: REUTERS
Ông Khan kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc. Trong cuộc phỏng vấn trước đây, ông khẳng định chưa từng có bất kỳ mối quan hệ tình dục nào với nữ nhân viên này và ngay từ lần đầu làm việc với các điều tra viên Liên hợp quốc đã bác bỏ mọi cáo buộc về quấy rối, lạm dụng quyền lực hay hành vi không phù hợp.
Sau cuộc bỏ phiếu, luật sư của ông Khan, ông Tayab Ali, cho biết thân chủ của mình sẽ khiếu nại quyết định bãi nhiệm bằng mọi cơ chế pháp lý hiện có.
Theo ông Ali, quyết định được đưa ra “không dựa trên bất kỳ kết luận hợp pháp hay có lập luận đầy đủ nào” đủ sức chứng minh thân chủ của ông có hành vi sai phạm.
Việc bãi nhiệm có hiệu lực ngay lập tức, đồng nghĩa ICC sẽ khởi động quy trình bầu công tố viên trưởng mới. Tuy nhiên nhiều khả năng người kế nhiệm sẽ chưa được lựa chọn trước năm 2027.
Toàn cảnh cuộc bỏ phiếu tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York ngày 24-7 – Ảnh: REUTERS
ICC đối mặt sức ép ngày càng lớn từ Mỹ
Việc ông Khan rời chức diễn ra trong bối cảnh ICC tiếp tục vấp phải sức ép chính trị từ Mỹ, đặc biệt sau khi ông đề nghị tòa án ban hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vào tháng 5-2024 với cáo buộc phạm tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người.
Ngay sau khi ông Khan bị bãi nhiệm, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott hoan nghênh quyết định này, song vẫn khẳng định điều đó sẽ không làm thay đổi kế hoạch của Washington nhằm gây sức ép cô lập ICC.
Theo ông Pigott, ông Khan “chỉ là một bánh răng nhỏ trong một thể chế mục ruỗng không thể cứu vãn”.
Trước đó một ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng tuyên bố trong ICC có những “kẻ điên rồ và cực đoan”, đồng thời khẳng định sẽ không có bất kỳ quan chức chính trị hay quân sự Mỹ nào phải ra hầu tòa tại cơ quan này.
Mỹ hiện không phải là thành viên ICC và đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 11 thẩm phán và công tố viên của tòa án, trong đó có ông Khan.
Theo các chuyên gia luật quốc tế, việc bãi nhiệm ông Khan có thể giúp ICC củng cố uy tín khi cho thấy cơ quan này sẵn sàng xử lý sai phạm trong chính bộ máy lãnh đạo.
Tuy nhiên thách thức lớn hơn đối với tòa án vẫn là khôi phục niềm tin từ bên trong lẫn bên ngoài, đồng thời duy trì tính độc lập trong bối cảnh chịu sức ép địa chính trị ngày càng gia tăng.
Dù Công tố viên trưởng đã bị bãi nhiệm, các lệnh bắt giữ hiện hành của ICC vẫn tiếp tục có hiệu lực, bởi theo quy chế của tòa án, chỉ các thẩm phán ICC mới có thẩm quyền hủy bỏ những lệnh bắt này.
