Khi ông Trump dự G7 tại Pháp, các lãnh đạo châu Âu không còn sẵn sàng nhượng bộ Mỹ nhiều như trước, nhưng cũng khó phản kháng công khai.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15/6 tới thị trấn nghỉ dưỡng Evian-les-Bains, phía đông nước Pháp, để tham dự hội nghị thượng đỉnh G7. Tại đây, ông sẽ gặp loạt lãnh đạo châu Âu, những người sẽ phải thực hiện nhiệm vụ đầy khó khăn: Tìm cách lấy lòng lãnh đạo Mỹ để tránh gây đổ vỡ quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nhưng cũng phải biết cách nói “không” với ông Trump.
Trong năm qua, châu Âu chọn chiều lòng, nhượng bộ gần như vô điều kiện và công khai tán dương Tổng thống Mỹ, đồng thời âm thầm tìm cách điều chỉnh các chính sách của ông. Các thành viên NATO chấp nhận yêu cầu nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP, phản ứng của châu Âu với các biện pháp áp thuế đối ứng cũng rất hạn chế. Thậm chí, Tổng thư ký NATO Mark Rutte còn so sánh ông Trump với “một người cha” khi xử lý các vấn đề quốc tế.
Nhưng sau nhiều năm tìm cách thích ứng với sự khó đoán của ông Trump, các lãnh đạo châu Âu tuần này được cho là sẽ thay đổi cách tiếp cận để cân bằng giữa hợp tác và sự phản kháng ngày càng tăng đối với áp lực từ Mỹ.
“Châu Âu hiện ở một vị thế khác so với vài năm trước. Họ không còn nhiều dư địa chính trị để nhất nhất đáp ứng mọi yêu cầu từ Washington”, Max Bergmann, giám đốc Chương trình châu Âu, Nga và Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói.
Tổng thống Donald Trump tại Evian-les-Bains, Pháp ngày 15/6. Ảnh: AP
Mỹ vẫn là cường quốc quân sự không thể thiếu trong liên minh phương Tây, cung cấp đảm bảo an ninh, năng lực tình báo và phần lớn hậu cần của NATO. Nhưng ngày càng nhiều lãnh đạo châu Âu lo ngại Mỹ không còn sẵn sàng đảm nhận vai trò lãnh đạo liên minh xuyên Đại Tây Dương.
Cuộc tranh luận đó càng trở nên cấp bách hơn khi Tổng thống Trump công khai đe dọa kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch. Có thời điểm, một số lãnh đạo châu Âu tin rằng ông Trump đã cận kề việc ra lệnh triển khai quân đội Mỹ lên hòn đảo. Đây là động thái có thể đảo ngược vị thế của Mỹ từ cường quốc quân sự chính của NATO thành mối đe dọa quân sự cho chính liên minh này.
“Đó là thời điểm mà liên minh xuyên Đại Tây Dương bắt đầu rạn nứt, khi xu hướng tách rời thực sự bắt đầu diễn ra”, Bergmann nói, thêm rằng các lãnh đạo châu Âu đã tự hỏi họ thực sự nhận được gì từ việc lấy lòng, nhượng bộ trước ông Trump.
Theo Bergmann, hội nghị G7 không chỉ đóng vai trò là diễn đàn để giải quyết các thách thức toàn cầu, mà còn là thước đo cách các đối tác lèo lái qua một kỷ nguyên ngoại giao bất định hơn của Mỹ. Và ít có lãnh đạo nào ủng hộ sự tự chủ của châu Âu mạnh mẽ hơn Pháp, nước chủ nhà của hội nghị lần này.
Trong nhiều năm, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã thúc giục châu Âu trở nên độc lập hơn về mặt chiến lược, lập luận rằng châu lục này phải có khả năng bảo vệ các lợi ích của mình và thể hiện sức mạnh ngay cả khi các ưu tiên của Mỹ không còn gắn liền với họ.
Khi bước vào năm cuối cùng của nhiệm kỳ tổng thống, ông Macron vẫn tiếp tục thúc đẩy tầm nhìn đó, ngay cả khi một số chính phủ châu Âu ngần ngại rời xa chiếc ô an ninh của Mỹ.
“Chúng ta phải hành động như những người châu Âu, đoàn kết hơn, tự bảo vệ mình, bảo vệ lợi ích của chính mình. Và đối với tôi, đây là hướng đi đúng đắn”, ông nói trong cuộc họp của các lãnh đạo Liên minh châu Âu vào tháng 4.
Tuy nhiên, việc ông Macron theo đuổi sự độc lập lớn hơn cho châu Âu không đồng nghĩa với việc từ bỏ Mỹ hay xa lánh ông Trump. Tổng thống Pháp vẫn nỗ lực cân bằng cả hai bên.
Trong những năm qua, ông Macron đã tìm cách lấy lòng Tổng thống Mỹ thông qua sự kết hợp giữa ngoại giao và các màn tiếp đón hoành tráng, như chào đón ông tại Tháp Eiffel, dành cho ông một vị trí ở hàng ghế đầu tại lễ duyệt binh Ngày Quốc khánh Pháp và mời lãnh đạo Mỹ đến dự lễ mở cửa trở lại của Nhà thờ Đức Bà.
Nhưng gần đây hơn, xung đột Mỹ – Iran đã thúc đẩy các chính trị gia châu Âu giữ khoảng cách với cuộc chiến của Mỹ và Tổng thống Trump. Ngay cả đối với một số đồng minh thân cận nhất như Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, việc đứng về phía lãnh đạo Mỹ đã trở thành hành động đầy rủi ro, đặc biệt từ cuộc khủng hoảng Greenland và khi cuộc khủng hoảng làm chao đảo nền kinh tế toàn cầu.
Thủ tướng Anh Keir Starmer đến Evian-les-Bains vào thời điểm cả vị thế chính trị trong nước của ông lẫn mối quan hệ với ông Trump “chạm đáy”. Ông Starmer đang đối mặt với thách thức âm ỉ ngay trong nội bộ đảng của mình và đã phải hứng chịu cơn thịnh nộ của Tổng thống Mỹ vì không đồng ý triển khai lực lượng tham gia chiến dịch tấn công Iran hồi tháng 3.
Ông Trump đã công khai chỉ trích ông Starmer “hèn nhát”, chế giễu các tàu sân bay Anh, mô tả London là “rất không hợp tác”. Điều này đã làm rạn nứt mối quan hệ đặc biệt mà ông Starmer đã dành cả năm đầu tiên nhiệm kỳ để vun đắp.
Tổng thống Trump gặp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Evian-les-Bains ngày 15/6. Ảnh: AP
Lãnh đạo Mỹ cũng đã cho thấy ông sẵn sàng phơi bày sự khác biệt giữa thái độ công khai và những tính toán ngoại giao riêng của các lãnh đạo châu Âu. Năm ngoái, ông Trump đã công khai các tin nhắn riêng cho thấy Tổng thư ký NATO Rutte đã ca ngợi nỗ lực của Tổng thống Mỹ trong việc gây áp lực buộc các nước châu Âu chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng.
Các quan chức Nhà Trắng tiết lộ trước chuyến đi rằng Tổng thống Trump sẽ tiếp tục thúc ép các nước châu Âu đóng vai trò lớn hơn trong việc tăng cường khả năng phòng thủ.
“Mỹ không thể dẫn đầu ở mọi khu vực trên thế giới và cần những quốc gia có năng lực ở châu Âu san sẻ nhiều gánh nặng hơn”, một quan chức cấp cao của chính quyền Trump nói với Washington Post.
Một lãnh đạo châu Âu giấu tên sau đó đã nhận xét rằng nếu ông Trump công khai các tin nhắn tương tự của họ, cử tri ở quê nhà sẽ rất phẫn nộ.
Sự kiện này đã nhấn mạnh thách thức mà nhiều lãnh đạo tham dự hội nghị tại Pháp đang phải đối mặt, đó là cân bằng giữa sự phản kháng công khai đối với ông Trump và những nhượng bộ cần thiết trong các cuộc trao đổi riêng để duy trì mối quan hệ với ông.
Chuyên gia Bergmann đã ví hội nghị thượng đỉnh G7 lần này như “cuộc tụ họp gia đình gượng gạo, nơi bạn phải đến nhà thông gia và ở đó có một ông chú mà bạn chẳng ưa cho lắm”.
“Không ai muốn xảy ra đối đầu trực diện, ngay cả khi đôi lúc mọi chuyện trở nên bằng mặt không bằng lòng. Nhưng vẫn luôn có khả năng mọi thứ sẽ căng thẳng và tình hình có thể trở nên khá kịch tính”, ông nói.
Thanh Tâm (Theo Washington Post, CNN, Reuters)
