Tài sản ông Phạm Nhật Vượng vượt Chủ tịch Samsung, Việt Nam có thêm 3 tỷ phú USDTỷ phú Phạm Nhật Vượng lọt top 100 người giàu nhất hành tinh theo xếp hạng mới nhất của Forbes. Việt Nam có thêm 3 tỷ phú USD mới.
AI trở thành “cỗ máy” tạo tỷ phú trẻ
Bảng xếp hạng tỷ phú thế giới của Forbes đang phản ánh rõ một sự dịch chuyển đáng chú ý trong cơ cấu tài sản của Trung Quốc. Nếu cách đây một thập kỷ, những cái tên giàu có nhất thường gắn với bất động sản, thương mại điện tử hay sản xuất, thì nay AI và công nghệ cao mới là lĩnh vực tạo ra những tỷ phú trẻ tăng tài sản nhanh nhất.
Nổi bật nhất là Liang Wenfeng (Lương Văn Phong, sinh năm 1985), nhà sáng lập DeepSeek. Tính đến ngày 20/7, Forbes ước tính ông sở hữu khối tài sản khoảng 39,5 tỷ USD, xếp thứ 51 thế giới và trở thành tỷ phú AI giàu nhất hành tinh, vượt xa CEO Anthropic Dario Amodei (15,5 tỷ USD) và đồng sáng lập OpenAI Sam Altman (3,3 tỷ USD).
Khối tài sản của Liang Wenfeng tăng hơn gấp đôi chỉ sau vài tháng, chủ yếu nhờ startup này gọi vốn thành công 7,4 tỷ USD trong tháng 6 với mức định giá gần 52 tỷ USD. Đáng chú ý, sau nhiều vòng gọi vốn, ông vẫn nắm khoảng 78% cổ phần DeepSeek, tỷ lệ sở hữu hiếm thấy đối với một startup AI quy mô lớn.
Liang Wenfeng là một trong số khoảng 30 tỷ phú USD tự thân trẻ nhất Trung Quốc. Tuy nhiên, khác với các thế hệ trước tập trung vào tiêu dùng hay Internet, nhiều gương mặt mới lại xuất phát từ trí tuệ nhân tạo (AI).
Yang Zhilin (Dương Chí Lâm, sinh năm 1992) là một ví dụ. Sau khi tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa và lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ), ông từng nghiên cứu tại Google AI và Meta AI trước khi sáng lập Moonshot AI. Chỉ sau hơn một năm, chatbot Kimi của Moonshot AI đã tạo tiếng vang quốc tế, đưa công ty trở thành một trong những kỳ lân AI giá trị nhất Trung Quốc. Yang Zhilin từng được Forbes vinh danh trong danh sách 30 Under 30 Asia.
Một gương mặt khác là Yan Junjie (Nghiêm Tuấn Kiệt, sinh năm 1989), đồng sáng lập kiêm CEO MiniMax Group. Với các mô hình AI đa phương thức và ứng dụng như Talkie hay Hailuo AI, MiniMax nhanh chóng thu hút hàng chục triệu người dùng trên toàn cầu. Forbes ước tính ông sở hữu khoảng 1,8 tỷ USD, tính tới 20/7.
Điểm nổi bật là lớp doanh nhân mới này khá kín tiếng. Họ không còn gắn với hình ảnh các đại gia bất động sản hay những thương vụ đầu cơ đất đai. Thay vào đó, họ xây dựng tài sản dựa trên thuật toán, dữ liệu, mô hình AI, chip bán dẫn và công nghệ lõi, đồng thời đặt mục tiêu cạnh tranh toàn cầu ngay từ khi doanh nghiệp mới thành lập.
Thế hệ startup mới thách thức OpenAI và Nvidia
Sự xuất hiện của DeepSeek, Moonshot AI hay MiniMax cho thấy hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn phát triển mới.
DeepSeek chỉ mất khoảng hai năm để từ một startup trở thành cái tên gây chấn động ngành AI toàn cầu. Các mô hình DeepSeek-V3 và DeepSeek-R1 tạo tiếng vang nhờ hiệu năng cao nhưng chi phí huấn luyện thấp hơn đáng kể so với nhiều đối thủ. Đầu năm 2025, ứng dụng DeepSeek từng dẫn đầu bảng xếp hạng tải xuống tại nhiều thị trường, làm thay đổi cục diện cạnh tranh trong AI tạo sinh.
Moonshot AI cũng phát triển rất nhanh với chatbot Kimi có khả năng xử lý lượng văn bản cực lớn, hỗ trợ nghiên cứu và lập trình. Trong khi đó, MiniMax hướng mạnh ra thị trường quốc tế với các mô hình AI đa phương thức phục vụ cả người dùng phổ thông lẫn doanh nghiệp.
Không chỉ AI, Trung Quốc còn chứng kiến sự nổi lên của nhiều công ty công nghệ nền tảng khác. Zhipu AI được xếp vào nhóm “Bốn con hổ AI” của Trung Quốc, cùng với DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax. Doanh nghiệp này nổi bật khi phát triển mô hình tạo ảnh được huấn luyện hoàn toàn bằng chip nội địa, phản ánh nỗ lực giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.
Ở lĩnh vực bán dẫn, MetaX và Moore Threads đang trở thành những biểu tượng mới. Moore Threads được ví như “Nvidia của Trung Quốc” khi phát triển GPU phục vụ AI và điện toán hiệu năng cao. Sau khi niêm yết cuối năm 2025, cổ phiếu tăng mạnh đã đưa ba nhà sáng lập Zhang Jianzhong, Zhang Yubo và Wang Dong cùng gia nhập hàng ngũ tỷ phú USD.
Theo Morgan Stanley, thị trường AI của Trung Quốc có thể đạt quy mô doanh thu khoảng 1.400 tỷ USD vào năm 2030, gấp hàng trăm lần so với năm 2024. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục tạo ra nhiều doanh nghiệp công nghệ tỷ USD trong những năm tới.
Dù vậy, khoảng cách với Mỹ vẫn chưa hoàn toàn được san lấp. OpenAI, Anthropic hay Google vẫn dẫn đầu ở nhiều mô hình AI tiên tiến, đặc biệt về hệ sinh thái phần mềm, sức mạnh tính toán và khả năng thương mại hóa trên phạm vi toàn cầu. Trong lĩnh vực chip AI, Nvidia tiếp tục nắm ưu thế áp đảo về công nghệ, phần mềm CUDA và thị phần trung tâm dữ liệu.
Ngoài ra, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn chịu sức ép từ các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ, khiến việc tiếp cận phần cứng cao cấp gặp nhiều khó khăn. Điều này buộc họ phải phát triển chip nội địa, tối ưu thuật toán và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên tính toán.
Tuy nhiên, sự bứt phá của DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax, Zhipu AI và Moore Threads cho thấy Trung Quốc đang hình thành một thế hệ doanh nhân công nghệ hoàn toàn mới. Họ không làm giàu từ bất động sản hay các ngành truyền thống, mà từ AI, bán dẫn và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy động lực tạo ra của cải của nền kinh tế Trung Quốc đang dịch chuyển mạnh sang công nghệ cao, nơi cuộc cạnh tranh với Mỹ sẽ ngày càng quyết liệt trong thập kỷ tới.
