Trả lời truyền thông trên chuyên cơ ngày 2.8 (theo giờ Mỹ), Tổng thống Trump xác nhận Mỹ can thiệp vào thị trường tiền tệ để hỗ trợ tiền yen đang yếu đi. Giải thích thêm, ông Trump mô tả hành động này là một “tín hiệu của tình bạn”, đồng thời mang lại lợi ích cho kinh tế Mỹ và thế giới. Vị chủ nhân Nhà Trắng còn nhắc thêm rằng: “Chúng tôi có mối quan hệ tốt với Nhật Bản”.
Cú rơi của yen Nhật
Cuối tuần trước, yen Nhật có lúc chỉ còn 163,73 yen đổi 1 USD, rồi tăng trở lại dao động ở mức 157,57 yen đổi 1 USD.
Một trong những nguyên nhân khiến cho yen Nhật mất giá chính là việc nước này duy trì lãi suất thấp. Ước tính, lãi suất điều hành thực tế của Nhật hiện giảm còn mức -0,75%. Trong khi đó, lãi suất điều hành của Mỹ tiếp tục được duy trì ở mức cao từ 3,5 – 3,75% do Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) muốn ứng phó lạm phát tăng cao. Sự chênh lệch lãi suất khiến cho giới đầu tư có xu hướng bán yen để mua vào USD, dẫn đến tiền tệ của Nhật giảm giá mạnh. Ngay cả khi Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) tăng lãi suất điều hành thì cũng khó giúp tăng giá yen, vì BOJ khó có thể thay đổi nhiều về lãi suất vốn đang quá thấp.
Giá yen đã giảm mạnh gần đây
Ảnh: Reuters
Bên cạnh đó, cuộc chiến Iran thời gian qua khiến giá dầu, khí đốt tăng cao nên chi phí nhập khẩu của Nhật càng lớn hơn, vì nước này lệ thuộc vào nguồn cung năng lượng bên ngoài. Điều này khiến cho Nhật phải bán yen để mua USD thanh toán hàng nhập khẩu, càng khiến tiền tệ nước này thêm mất giá.
Cũng liên quan vấn đề thương mại, trong dài hạn từ năm 2021, giá trị nhập khẩu năng lượng và nguyên vật liệu thô của Nhật đã vượt xa giá trị xuất khẩu hàng hóa, làm gia tăng áp lực mất giá lên yen. Xa hơn, đây còn là hậu quả của thực trạng nền kinh tế Nhật trải qua nhiều thập niên chậm tăng trưởng, cũng gây sức ép không nhỏ đối với tiền yen.
Giữa nhiều yếu tố bất lợi, chính phủ Nhật đã cố gắng chặn đà giảm giá của yen nhưng bất thành. Cụ thể, chính phủ nước này vừa qua sử dụng nguồn quỹ lên đến 74 tỉ USD để nâng giá yen nhưng bất thành, vì các yếu tố nền tảng như chênh lệch lãi suất và thâm hụt thương mại chưa được giải quyết tận gốc.
Việc yen mất giá khiến cho chi phí sinh hoạt của Nhật tăng cao do phụ thuộc nguồn cung năng lượng và lương thực từ nước ngoài. Việc yen giảm giá đã giúp ngành du lịch Nhật tăng trưởng, nhưng cũng không đủ bù đắp vào thiệt hại kinh tế. Vì thế, chính phủ Nhật đối mặt áp lực ngày càng lớn về chính sách kinh tế.
Lợi ích của Mỹ
Giữa bối cảnh như vậy, Mỹ đã quyết định hỗ trợ Nhật bằng cách thu mua yen. Lần gần nhất mà hai nước phối hợp can thiệp tăng giá yen là vào năm 1998 khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á lan rộng. Đến năm 2011, nhóm G7 phối hợp hành động để làm suy yếu yen sau thảm họa động đất cùng năm.
Lần này, động thái của Washington được đánh giá không đơn thuần vì “hữu hảo” với Tokyo, mà chủ yếu vì chính lợi ích của Mỹ.
Chuyên gia Louise Loo, Trưởng bộ phận kinh tế châu Á của Tổ chức Oxford Economic, cho rằng nếu Nhật Bản “tự lực cánh sinh” để giải quyết vấn đề thì khả năng cao nước này sẽ bán trái phiếu chính phủ Mỹ. Khi Tokyo là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Washington, thì giải pháp vừa nêu có thể gây xáo trộn lớn cho trái phiếu chính phủ Mỹ.
Thêm vào đó, đây cũng là cơ hội để Mỹ đẩy giá yen, giúp giải quyết tình trạng mà Nhà Trắng xem là bất công thương mại khi giá yen thấp sẽ giúp thúc đẩy xuất khẩu cho Nhật. Nên nếu yen tiếp tục ở mức thấp, việc Mỹ giải quyết thâm hụt thương mại càng trở nên khó khăn.
Về mặt chính trị, đương kiêm Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi có quan hệ khá thân thiết với Tổng thống Trump, đồng thời ủng hộ nhiều chính sách của chính quyền Mỹ đương nhiệm. Vì thế, ông Trump cần hỗ trợ bà Takaichi để giúp chính phủ đương nhiệm của Nhật Bản giữ vững sự ổn định.
Tuy nhiên, kinh tế gia Robin Brooks, thuộc Viện Nghiên cứu Brookings (Mỹ), đặt vấn đề về việc Mỹ không sử dụng USD mà bán euro để mua yen. Theo ông Brooks, điều này có thể khiến thị trường đặt câu hỏi về hiệu quả của biện pháp từ Washington. Ông cho rằng cách thức bán euro chứ không phải USD để mua yen có thể không phát huy hết hiệu quả. Sâu xa hơn, giới phân tích cho rằng ngay cả khi Mỹ nỗ lực giải cứu yen, nhưng Nhật Bản không xử lý triệt để các vấn đề căn cơ của nền kinh tế nước này thì tình trạng của tiền yen về lâu dài vẫn nhiều rủi ro.
