Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Tổng thống Syria Ahmad al-Sharaa tại Nhà Trắng vào tháng 11-2025 – Ảnh: AP/VĂN PHÒNG TỔNG THỐNG SYRIA
Trong bối cảnh xung đột Israel với lực lượng Hezbollah thân Iran tại Lebanon khiến thỏa thuận hòa bình Mỹ – Iran đối diện với nguy cơ đổ vỡ, Tổng thống Donald Trump đã đưa ra đề xuất gây bất ngờ: để Syria can thiệp và kiềm chế Hezbollah.
“Tôi muốn thấy một cuộc tấn công có chọn lọc hơn vào Hezbollah. Chúng ta có thể giúp họ làm điều đó hoặc có thể đề xuất Syria”, ông Trump nói với NBC hồi tháng 6.
Sau đó tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, ông cho rằng Israel đã chiến đấu với Hezbollah quá lâu và có quá nhiều thương vong. Ông nói nếu Israel không thể hoàn thành nhiệm vụ mà “không giết hại tất cả những người khác” thì Syria sẽ làm điều đó.
Nguy cơ bất ổn trong khu vực
Ý tưởng của Mỹ về việc để Syria can thiệp vào Lebanon được cho là đã hình thành do cục diện chính trị thay đổi ở Syria, sau khi Tổng thống Bashar al-Assad bị lật đổ vào cuối năm 2024.
Trong cuộc nội chiến kéo dài 14 năm ở Syria, Hezbollah cùng Iran từng hỗ trợ chính quyền Assad, còn lực lượng của ông Ahmad al-Sharaa là phe đối đầu với Hezbollah.
Sau khi lên nắm quyền, Tổng thống al-Sharaa khẳng định nước này không còn là đồng minh của Iran lẫn các lực lượng ủy nhiệm của Tehran.
Đề xuất của ông Trump cho thấy sự tin tưởng đối với chính quyền của ông al-Sharaa, song lại làm dấy lên nhiều lo ngại trong khu vực, đặc biệt khi kịch bản này có thể gợi lại quá khứ nhạy cảm giữa Syria và Lebanon.
Năm 1976, Syria đưa quân vào Beirut như một phần của lực lượng gìn giữ hòa bình Ả Rập sau khi nội chiến Lebanon bùng phát. Song Damascus tiếp tục duy trì hiện diện tại Lebanon trong gần ba thập niên sau đó, với ảnh hưởng sâu rộng lên đời sống chính trị và kinh tế của nước này.
Việc can thiệp vào Lebanon có thể giúp Syria lẫn đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ mở rộng ảnh hưởng trong khu vực, song nhiều chuyên gia cho rằng kịch bản đó sẽ dẫn đến lo ngại ở Israel vì Tel Aviv coi Ankara là đối thủ.
“Để Syria can thiệp vào Lebanon nhằm giúp giải giáp Hezbollah sẽ là công thức dẫn đến bất ổn ở cả hai quốc gia. Nếu quân đội Syria tiến vào Lebanon, điều đó sẽ làm bùng phát căng thẳng giáo phái tại nước này và làm suy yếu thẩm quyền của Chính phủ Lebanon”, bà Lina Khatib – chuyên gia về Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House – nói với tờ New York Times.
Bà không loại trừ khả năng Hezbollah trả đũa bằng cách kích động bất ổn bên trong Syria.
Trong khi đó bà Randa Slim – Giám đốc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Stimson (Mỹ) – nói với Hãng tin AP rằng Syria cần tập trung giải quyết hàng loạt thách thức phức tạp, bao gồm tái thiết đất nước và hồi hương hàng triệu người tị nạn. Bên cạnh đó Syria vẫn đối mặt với bạo lực và chia rẽ giáo phái sau khi ông Assad bị lật đổ.
Khói bốc lên sau vụ không kích của Israel vào vùng ngoại ô Tyre, miền nam Lebanon ngày 1-6 – Ảnh: AFP
Syria bác ý tưởng can thiệp vào Lebanon
Chính quyền mới tại Damascus đã khẳng định ưu tiên của họ là tái thiết đất nước, không tìm cách trả đũa các đối thủ cũ và muốn đứng ngoài mọi cuộc xung đột trong khu vực.
Syria cũng lên tiếng trấn an và phủ nhận ý tưởng can thiệp vào Lebanon.
“Có những người đang lan truyền tin đồn rằng Syria sẽ can thiệp vào Lebanon. Điều đó không đúng. Chúng tôi kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh, củng cố các thể chế, tăng cường quan hệ kinh tế và hạ nhiệt tình hình tại Lebanon”, Tổng thống al-Sharaa nêu hôm 13-6.
Vài ngày sau đó, ông nói thêm rằng phát biểu của ông Trump đã bị hiểu sai. Theo đó nhà lãnh đạo Mỹ nói về vai trò của Syria trong việc tìm kiếm một giải pháp an toàn và hòa bình, nhưng phát biểu đó lại bị diễn giải như thể Syria sẽ đưa quân vào Lebanon ngay hôm sau.
Ông al-Sharaa cho biết Syria đã “trình bày tầm nhìn về một giải pháp với Mỹ, đó là chấm dứt chiến tranh và giải quyết những tác động tiêu cực đối với Lebanon và Syria, đồng thời tìm kiếm các giải pháp kinh tế, chính trị và xã hội khác nhau”.
Syria đã chủ động giữ lập trường trung lập, sau khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự vào Iran và khiến tình hình an ninh tại khu vực leo thang
Ngoài ra nước này cũng tăng cường an ninh tại biên giới với Lebanon, nhằm ngăn chặn hoạt động buôn lậu vũ khí và tránh nguy cơ xung đột lan sang Damascus.
Vào tháng 3, Syria từng cáo buộc Hezbollah pháo kích vào các vị trí quân đội của Syria. Hezbollah sau đó phủ nhận và căng thẳng cũng không leo thang thêm.
