Steve Jobs là nhà phát minh, nhà thiết kế kiêm doanh nhân vĩ đại người Mỹ. Ông là người đồng sáng lập, cựu Tổng giám đốc điều hành (CEO) kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị của Tập đoàn Apple. Những sản phẩm mang tính cách mạng của ông như iPhone, iPad và iPod đã định hướng toàn bộ lộ trình tiến hóa của công nghệ đương đại.
Sinh năm 1955 tại San Francisco, Steve Jobs là kết quả của mối tình tại Đại học Wisconsin. Phải trở thành con nuôi ngay từ khi lọt lòng, Jobs lớn lên là một đứa trẻ thông minh nhưng thiếu định hướng. Ông từng bỏ học đại học, thử nghiệm nhiều lối sống khác nhau trước khi cùng Steve Wozniak thành lập Apple vào năm 1976. Dù bị trục xuất khỏi công ty vào năm 1985, Jobs đã vực dậy sự nghiệp với Pixar Animation Studios trước khi trở lại dẫn dắt Apple lột xác hơn một thập kỷ sau đó. Sau một thời gian dài kiên cường chiến đấu với căn bệnh ung thư tuyến tụy, ông qua đời vào năm 2011, để lại một di sản vĩ đại cho nhân loại.
Steve Jobs sinh ngày 24 tháng 2 năm 1955. Mẹ là bà Joanne Schieble (sau này là Joanne Simpson) và cha là ông Abdulfattah “John” Jandali – một giáo sư khoa học chính trị người Syria. Do hoàn cảnh thời điểm đó, cặp đôi đã quyết định từ bỏ quyền nuôi con ngay khi đứa trẻ chưa kịp được đặt tên.
Cậu bé sơ sinh sau đó được nhận nuôi bởi một cặp vợ chồng trung lưu là bà Clara và ông Paul Jobs, từ đó chính thức mang tên Steven Paul Jobs. Mẹ nuôi ông là một kế toán, còn cha nuôi là thợ cơ khí kiêm cựu binh Mỹ.
Tuổi thơ nổi loạn tại Thung lũng Silicon và bước ngoặt Reed College
Gia đình Jobs sống tại Mountain View, California – vùng đất sau này trở thành trái tim công nghệ của thế giới với tên gọi Thung lũng Silicon. Ngay từ nhỏ, Jobs đã là một đứa trẻ có tính hiếu kỳ cực độ, đôi khi sự tò mò này suýt chút nữa đã tước đi mạng sống của ông. Theo tài liệu của tạp chí Science Focus (đài BBC), Jobs từng phải nhập viện cấp cứu hai lần khi còn chập chững biết đi: một lần do chọc đinh ghim vào ổ điện và một lần do vô tình uống chất độc.
Nhờ sự giáo dục của mẹ nuôi Clara, Jobs biết đọc trước khi bước vào lớp mẫu giáo. Trong căn gara của gia đình, ông Paul Jobs đã dạy con trai cách tháo rời và lắp ráp lại các thiết bị điện tử. Thú vui này đã rèn luyện cho Jobs sự tự tin, tính kiên trì và tư duy cơ khí nhạy bén.
Mặc dù sở hữu trí tuệ thiên bẩm, Jobs lại tỏ ra lạc lõng và chán ghét hệ thống giáo dục chính quy. Ở trường tiểu học, ông là một kẻ chuyên nghịch phá vì quá nhàm chán với bài học, đến mức giáo viên lớp 4 phải dùng tiền và kẹo để hối lộ ông học bài. Jobs đạt điểm số kiểm tra xuất sắc đến mức nhà trường đề xuất cho ông học vượt cấp thẳng lên trung học, nhưng cha mẹ ông đã từ chối.
Thời kỳ học tại Trường Trung học Homestead, Jobs tham gia Câu lạc bộ Explorer của tập đoàn Hewlett-Packard (HP). Chính tại đây, ông đã lần đầu tiên nhìn thấy một chiếc máy tính. Ông thậm chí đã gọi điện trực tiếp cho nhà đồng sáng lập HP là Bill Hewlett để xin linh kiện cho một thiết bị đo tần số mà mình đang tự chế tạo, nhờ đó kiếm được một công việc thực tập mùa hè tại hãng. Tại HP, chàng thiếu niên Steve Jobs đã gặp gỡ Steve Wozniak – một thiên tài kỹ thuật đang theo học tại Đại học California, Berkeley, người sau này trở thành tri kỷ và đồng sáng lập Apple cùng ông.
Sau khi tốt nghiệp trung học, Jobs chọn theo học tại Cao đẳng Reed (Reed College) ở Portland, Oregon. Do thiếu định hướng và không muốn tiêu tốn tiền tiết kiệm của cha mẹ, ông bỏ học chỉ sau 6 tháng. Suốt 1 năm rưỡi sau đó, ông sống bờ bụi bằng việc ngủ nhờ sàn nhà bạn bè, đổi vỏ chai Coca lấy tiền ăn và đi học ké các lớp nghệ thuật tại trường. Jobs từng thừa nhận, một lớp học thư pháp mà ông học lỏm tại Reed ngày ấy đã gieo vào lòng ông niềm đam mê với nghệ thuật sắp chữ (typography) – nền tảng tạo nên hệ thống phông chữ tuyệt đẹp trên máy tính Mac sau này.
Năm 1974, Jobs trở thành nhà thiết kế trò chơi điện tử tại Atari. Vài tháng sau, ông quyết định rời công ty để thực hiện một chuyến hành trình đến Ấn Độ nhằm tìm kiếm sự giác ngộ tâm linh, trải nghiệm lối sống khổ hạnh và thử nghiệm các chất thức thần.
Kỷ nguyên Apple
Năm 1976, khi mới 21 tuổi, Steve Jobs cùng Steve Wozniak chính thức thành lập Apple Computer ngay trong căn gara của gia đình Jobs. Để có vốn cho doanh nghiệp, Jobs đã bán chiếc xe Volkswagen Bus của mình, còn Wozniak chấp nhận bán đi chiếc máy tính bỏ túi khoa học HP quý giá. Qua bàn tay của hai người, Apple đã bình dân hóa công nghệ, biến những cỗ máy tính cồng kềnh, đắt đỏ thành những thiết bị nhỏ gọn, giá rẻ và trực quan cho người tiêu dùng phổ thông.
Tuy nhiên, chuỗi ngày hoàng kim ngắn ngủi nhanh chóng bị dập tắt bởi những sai lầm liên tiếp. Các dòng sản phẩm tiếp theo của Apple gặp lỗi thiết kế nghiêm trọng, buộc phải thu hồi và khiến người tiêu dùng thất vọng. Gã khổng lồ IBM bất ngờ tung ra dòng dòng PC chiếm lĩnh hoàn toàn thị trường doanh nghiệp, đẩy Apple vào thế chống đỡ.
Năm 1983, Jobs đã dùng câu nói kinh điển: “Anh muốn cả đời đi bán nước đường hay muốn đi cùng tôi để thay đổi thế giới?” để lôi kéo Giám đốc marketing của Pepsi-Cola là John Sculley về làm CEO Apple. Một năm sau, Apple phát hành dòng máy tính Macintosh với chiến dịch quảng cáo huyền thoại hướng tới phong cách sống phản văn hóa: lãng mạn, trẻ trung và sáng tạo. Tuy nhiên, điểm yếu cốt lõi là Macintosh không tương thích với hệ thống của IBM.
Sự bất đồng quan điểm sâu sắc giữa John Sculley và Steve Jobs về định hướng công ty đã dẫn đến một cuộc chiến quyền lực nội bộ. Các giám đốc điều hành của Apple chọn đứng về phía Sculley. Do không nắm giữ chức danh quản lý chính thức nào trong bộ máy, Steve Jobs bị tước bỏ mọi quyền lực và bị ép rời khỏi Apple vào năm 1985.
NeXT và Pixar
Không chịu đầu hàng, ngay sau khi rời Apple, Jobs đã tự bỏ ra 12 triệu USD để thành lập một công ty phần cứng và phần mềm mới mang tên NeXT Inc. Năm 1988, công ty ra mắt chiếc máy tính đầu tiên hướng tới khối đại học và nghiên cứu. Nhưng với mức giá cơ bản lên tới 6.500 USD, cỗ máy nằm ngoài tầm với của đại đa số người dùng.
Dẫu vậy, hệ điều hành NeXTSTEP của công ty lại là một kiệt tác phần mềm. Nó được các lập trình viên sử dụng để phát triển các tựa game đình đám như Quake và Doom. Thậm chí, Tim Berners-Lee – cha đẻ của mạng Internet – cũng đã sử dụng một chiếc máy tính NeXT để tạo ra trình duyệt web đầu tiên trên thế giới. Dù gặp khó khăn trong việc tiếp cận người dùng đại chúng, NeXT đã được Apple mua lại vào năm 1996 với giá 429 triệu USD – một bước đi mở đường cho sự trở lại của Jobs.
Song song với NeXT, vào năm 1986, Jobs đã chi tiền mua lại một công ty đồ họa kỹ thuật số từ đạo diễn George Lucas với giá 5 triệu USD, sau này đổi tên thành Pixar Animation Studios. Tin tưởng vào tiềm năng của hoạt hình máy tính, ông đã đổ thêm 50 triệu USD tiền túi vào đây.
Canh bạc này đã mang lại quả ngọt rực rỡ. Pixar liên tiếp tạo ra những bộ phim hoạt hình bom tấn làm thay đổi lịch sử điện ảnh như Toy Story (1995), Finding Nemo (2003), The Incredibles (2004), Cars (2006), và Up (2009). Khi Pixar sáp nhập với Disney vào năm 2006 với thương vụ trị giá 7,4 tỷ USD, Steve Jobs chính thức trở thành cổ đông cá nhân lớn nhất của đế chế giải trí Disney. Tính đến năm 2022, các bộ phim của Pixar đã thu về tổng cộng 14,7 tỷ USD tại phòng vé toàn cầu.
Sự hồi sinh vĩ đại của Táo khuyết
Năm 1997, Steve Jobs chính thức quay trở lại vị trí CEO của Apple trong bối cảnh công ty đang đứng trên bờ vực phá sản. Với một đội ngũ quản lý mới, một hệ thống quyền chọn cổ phiếu cải tổ và một mức lương tự nguyện chỉ 1 USD/năm, Jobs đã thực hiện một cuộc lội ngược dòng vĩ đại nhất lịch sử kinh doanh thế giới.
Những sản phẩm có thiết kế đột phá, thời thượng như iMac, kết hợp với chiến dịch định vị thương hiệu đỉnh cao Think Different đã kéo người tiêu dùng quay trở lại với Apple. Trong những năm tiếp theo, Apple lần lượt dội những gáo nước lạnh vào các đối thủ bằng Macbook Air, iPod và đặc biệt là iPhone vào năm 2007 – thiết bị tái định nghĩa lại khái niệm điện thoại thông minh và làm thay đổi vĩnh viễn cách thức liên lạc của nhân loại. Để đánh dấu bước chuyển mình từ một công ty máy tính thuần túy, hãng chính thức đổi tên thành Apple vào năm 2007.
Báo cáo tài chính năm 2007 của Apple ghi nhận những con số không tưởng: Giá cổ phiếu chạm mốc kỷ lục thời bấy giờ là 199,99 USD/cổ phiếu, lợi nhuận đạt mức kinh hoàng 1,58 tỷ USD và hoàn toàn không có một đồng nợ nần. Đến năm 2008, nhờ sự bùng nổ của iTunes và iPod, Apple vượt mặt các ông lớn để trở thành nhà bán lẻ âm nhạc lớn thứ hai tại Mỹ, chỉ sau Walmart.
Theo Forbes, khối tài sản ròng của Steve Jobs đạt đỉnh ở mức 8,3 tỷ USD ngay trước khi ông qua đời vào năm 2011, trong khi một số nguồn tin khác ước tính con số này lên tới 10,2 tỷ USD.
Vào tháng 1 năm 2022, vốn hóa của Apple đã chạm mốc lịch sử 3 nghìn tỷ USD. Các chuyên gia kinh tế tính toán rằng, nếu Jobs giữ nguyên số cổ phần ban đầu từ năm 1980 và còn sống, khối tài sản của ông sẽ trị giá khoảng 330 tỷ USD – thừa sức biến ông thành người giàu nhất hành tinh, vượt xa vị trí của tỷ phú Elon Musk. Tuy nhiên, trên thực tế, do sự phẫn nộ khi bị trục xuất vào năm 1985, Jobs đã bán sạch toàn bộ cổ phiếu Apple của mình, chỉ giữ lại đúng 1 cổ phiếu duy nhất để duy trì quyền nhận báo cáo hằng năm. Phần lớn tài sản của ông đến từ 8% cổ phần tại Disney sau khi bán Pixar.
Cuộc chiến sinh tử
Năm 2003, Steve Jobs phát hiện mình mắc một chứng ung thư tuyến tụy hiếm gặp nhưng có thể can thiệp bằng phẫu thuật. Tuy nhiên, thay vì tuân thủ phác đồ y học hiện đại, Jobs đã trì hoãn phẫu thuật suốt 9 tháng để thử nghiệm các phương pháp trị liệu tâm linh phương Đông và thay đổi chế độ ăn chay. Sự bướng bỉnh này của ông đã khiến Hội đồng quản trị Apple rơi vào trạng thái hoảng loạn vì sợ các cổ đông tháo chạy nếu thông tin vị CEO lâm bệnh bị rò rỉ.
Đến năm 2004, Jobs mới chấp nhận phẫu thuật loại bỏ khối u. Trong những năm sau đó, sức khỏe của ông suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến một cuộc phẫu thuật ghép gan bí mật vào năm 2009. Tháng 1 năm 2011, Jobs thông báo xin nghỉ phép y tế dài hạn và chính thức từ chức CEO vào tháng 8 năm 2011, nhường lại chiếc ghế quyền lực cho người kế nhiệm Tim Cook.
Ngày 5 tháng 10 năm 2011, Steve Jobs trút hơi thở cuối cùng tại nhà riêng ở Palo Alto, California ở tuổi 56. Nguyên nhân tử vong được xác định là do ngừng hô hấp hệ quả từ căn bệnh ung thư tuyến tụy di căn. Trong những tuần cuối đời, ông đã yếu đến mức không thể tự đi lên cầu thang, nhưng vẫn cố gắng dành những chút sức lực cuối cùng để chào tạm biệt các đồng nghiệp thân thiết như CEO Disney Bob Iger, trò chuyện với nhà tiểu sử học và đưa ra những lời khuyên chiến lược cho ban điều hành Apple về ngày ra mắt iPhone 4S.
Huyền thoại công nghệ được an táng tại một ngôi mộ không bia ký tại Nghĩa trang Alta Mesa để tránh sự làm phiền của những người quá khích. Cuộc đời vĩ đại của ông sau này đã trở thành nguồn cảm hứng cho cuốn tiểu sử bán chạy nhất thế giới của Walter Isaacson cùng nhiều tác phẩm điện ảnh bom tấn của Hollywood. Steve Jobs đã ra đi, nhưng tư duy Think Different và những di sản công nghệ của ông vẫn đang tiếp tục định hình dòng chảy của nền văn minh nhân loại sau nhiều thập kỷ.
Theo: WSJ, Forbes
