Rồi mọi thứ thay đổi. Chiến tranh diễn ra, khiến khu vực này thành mục tiêu quan trọng của quân đội Mỹ. Để tìm nơi trú ẩn khỏi hỏa lực áp đảo của quân Mỹ, người dân ở làng Vịnh Mốc, Quảng Trị quyết định đã đến lúc phải di dời xuống đường hầm. Hàng trăm cư dân đã sống 6 năm trong ngôi làng dưới lòng đất.
CNN, tờ báo của kênh truyền hình nổi tiếng toàn cầu cùng tên của Mỹ vừa có bài viết về địa đạo Vịnh Mốc, nơi ngày nay du khách được trải nghiệm trong một di tích lịch sử đầy tự hào.
Ngày trong lòng đất, đêm ra ngoài
Ngôi làng dưới lòng đấy này lấy cảm hứng từ địa đạo Củ Chi, một hệ thống đường hầm khác ở miền Nam đất nước.
Củ Chi bao gồm các đường hầm hẹp nối liền nhau, dẫn đến các phòng rộng hơn; ngược lại, Vịnh Mốc được thiết kế như một ngôi làng ngầm tự cung tự cấp, nơi các đường hầm nối chính đủ cao để đứng thẳng và đủ rộng để làm không gian sinh hoạt cho từng gia đình, được đào từ “tường” của đường hầm.
Đường hầm dài hơn 2km của địa đạo Vịnh Mốc
ẢNH: BÁ CƯỜNG
Việc xây dựng địa đạo Vịnh Mốc bắt đầu vào năm 1965 và kéo dài hai năm. Công trình này là một kỳ tích kỹ thuật ấn tượng và tài tình. Các đường hầm trải dài và mọi chi tiết nhỏ nhất đều được thiết kế để sinh tồn. Các lối đi ngầm được khoét theo hình zigzag để hấp thụ sóng xung kích, vốn di chuyển theo đường thẳng; các khu vực khác nhau có trần vòm và tường dày để thích ứng tốt hơn với bom đạn.
Các lối ra của đường hầm rất cần thiết cho hoạt động của hệ thống. Chúng cung cấp thông gió, đường thoát hiểm khẩn cấp và tiếp cận các nguồn lực bên ngoài. Mười ba lối ra này kết nối đường hầm với đất nông nghiệp và biển. Các lối ra ven biển cho phép các hoạt động tiếp tế kín đáo đến đảo Cồn Cỏ, tạo điều kiện thuận lợi cho hậu cần. Giếng được đào để cung cấp nước ngọt, và các lối ra ở hai phía đối diện cung cấp thông gió chéo.
Việc phải đổi ánh nắng và cái nóng nhiệt đới lấy bóng tối và sự ẩm ướt dưới lòng đất thật đáng lo ngại, và chuyến thăm Vịnh Mốc mang đến cho du khách một cái nhìn thoáng qua về điều kiện chật chội đến ngột ngạt. Việc người dân đã phải sống hơn nửa thập kỷ trong điều kiện như vậy dưới những trận oanh tạc thường xuyên càng khiến người ta rùng mình hơn.
Địa đạo được bố trí trên ba tầng, từ 15 mét dưới lòng đất đến 24 mét, với những đường hầm hẹp và thấp dần mở rộng thành những phòng sinh hoạt chung lớn hơn. Các hốc tường được dùng làm chỗ ngủ cho từng gia đình.
Phần ám ảnh nhất
Ước tính khoảng 400 người đã từng sống trong những đường hầm này từ năm 1965 đến năm 1972, và các tour tham quan ngày nay cho du khách thấy cuộc sống thường nhật của họ. Mọi người ở dưới lòng đất suốt ngày và lên mặt đất vào ban đêm để làm nông, đánh cá và thu thập lương thực.
Khung cảnh mô tả lại cuộc sống thường ngày bên trong Vịnh Mốc những năm tháng chiến tranh
ẢNH: BÁ CƯỜNG
Phần ám ảnh nhất của chuyến tham quan là được nhìn thấy những “không gian gia đình”: Các căn phòng nhỏ riêng biệt cao khoảng 90 cm và sâu khoảng 1,8 mét, được đào vào vách đường hầm nơi mọi người từng ngủ.
Trong khi bom đạn rình rập trên mặt đất, sự sống mới lại len lỏi qua bóng tối dưới lòng đất. Các tour du lịch đưa du khách đến thăm một căn phòng từng là khu hộ sinh của làng. Hướng dẫn viên cho biết ít nhất 17 đứa trẻ đã được sinh ra ở Vịnh Mốc.
Người dân làng cũng phải nấu ăn, nhưng thách thức là làm sao để khói không bốc lên mặt đất. Giải pháp là hệ thống bếp Hoàng Cầm, được đặt theo tên người lính Cụ Hồ đã phát minh ra. Một hệ thống tương tự đã tồn tại ở Củ Chi.
Công trình Vịnh Mốc đã chứng tỏ độ bền vững. Theo thông tin trong bảo tàng Vịnh Mốc, không có thương vong nào dưới lòng đất trong suốt những năm bị ném bom. Mặc dù quân đội Mỹ biết về các đường hầm ngầm trong khu vực, nhưng họ không thể phá hủy được công trình này.
Lối vào xanh mát ở Vịnh Mốc ngày nay
ẢNH: BÁ CƯỜNG
Chuyến tham quan đường hầm kết thúc bằng một đoạn leo dốc lên cầu thang được khắc vào đá, dẫn đến một trong bảy lối ra hướng ra biển. Làn gió mát từ Biển Đông thổi đến, tiếng sóng vỗ rì rào sau sự tĩnh lặng dưới lòng đất.
Ngày nay, khi du lịch qua tỉnh Quảng Trị yên bình, thật khó tin rằng nơi đây từng là một trong những vùng bị ném bom nhiều nhất trên thế giới. Dừng chân thưởng thức món phở bò trên chiếc ghế nhựa tại các quán ăn gần đó mang đến cơ hội để suy ngẫm về trải nghiệm trong đường hầm và cùng chia sẻ hy vọng rằng sẽ không ai phải sống như vậy nữa bởi chiến tranh.
