Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TP.HCM đang tạo dấu ấn bằng chính những thay đổi thực chất trong phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Thủ tướng Lê Minh Hưng khi làm việc với TP.HCM đã nhìn nhận cải cách hành chính của TP.HCM suốt một năm sáp nhập và tổ chức bộ máy chính quyền hai cấp là một trong những điểm sáng nổi bật của TP.HCM.
Thủ tướng chia sẻ trước đây, khi chuẩn bị triển khai sắp xếp bộ máy, “chúng tôi rất lo lắng vì TP.HCM là địa bàn có quy mô rất lớn, là đầu tàu kinh tế của cả nước. Nếu chính quyền cơ sở không vận hành thông suốt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành”. Tuy nhiên, qua đánh giá bước đầu từ cơ sở cho thấy kết quả rất đáng mừng.
Sáng giữa tháng 6, căn nhà nhỏ của bà Phan Thị Triều nằm ven quốc lộ 1 ở xã Bình Chánh trở nên rộn ràng hơn thường lệ. Sau nhiều tháng trăn trở về chỗ ở mới khi gia đình thuộc diện giải tỏa một phần để phục vụ dự án mở rộng quốc lộ 1, điều bà mong đợi nhất cuối cùng cũng đến: giấy phép xây dựng được lãnh đạo xã trực tiếp trao tận tay.
Tờ giấy phép ấy có thể chỉ là một thủ tục hành chính trong mắt nhiều người. Nhưng với gia đình bà Triều, đó là sự khởi đầu cho một cuộc sống mới trên phần đất còn lại sau giải tỏa. Điều khiến bà bất ngờ hơn cả là hồ sơ được giải quyết chỉ trong vòng 5 ngày làm việc.
“Tôi không nghĩ lại nhanh như vậy. Gia đình rất mừng vì sắp có thể xây lại căn nhà mới để ổn định cuộc sống”, bà chia sẻ.
Niềm vui tương tự cũng đến với anh Nguyễn Tấn Phát, một hộ dân khác bị ảnh hưởng bởi dự án. Sau khi nhận quyết định bồi thường, gia đình anh có nhu cầu sửa chữa phần nhà còn lại. Những lo lắng về thủ tục, thời gian chờ đợi nhanh chóng được giải tỏa khi chỉ sau 5 ngày làm việc, anh đã nhận được thông báo sửa chữa nhà từ UBND xã.
“Các bộ phận ở xã hướng dẫn rất tận tình. Gia đình có thể sửa chữa nhà sớm để ổn định nơi ở”, anh Phát nói.
Những câu chuyện như của bà Triều hay anh Phát không phải là cá biệt. Trên địa bàn xã Bình Chánh, nơi có tới 828 trường hợp bị ảnh hưởng bởi dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1, chính quyền địa phương đã chủ động triển khai cách làm mới: mang dịch vụ công đến gần người dân hơn thay vì chờ người dân tìm đến cơ quan công quyền.
Từ cuối tháng 5-2026, các phòng chuyên môn của xã trực tiếp phát hồ sơ, hướng dẫn thủ tục xây dựng, sửa chữa nhà và chuyển mục đích sử dụng đất cho các hộ dân có nhu cầu. Hàng loạt thủ tục được rút ngắn thời gian giải quyết. Giấy phép xây dựng được cấp tối đa trong 5 ngày làm việc, nhanh hơn quy định hiện hành 5 ngày; thủ tục sửa chữa nhà ở được giải quyết trong 5 ngày; thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất tối đa 10 ngày.
Đằng sau những con số tưởng như đơn thuần về thời gian là sự thay đổi trong tư duy phục vụ của chính quyền cơ sở. Thay vì để người dân tự tìm hiểu quy trình, tự đi lại nhiều lần giữa các cơ quan, chính quyền chủ động tiếp cận, hướng dẫn, tháo gỡ từng trường hợp cụ thể. Mục tiêu không chỉ là giải quyết hồ sơ nhanh hơn mà còn giúp người dân sớm ổn định cuộc sống, đồng thời tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai các dự án trọng điểm của thành phố.
Một năm sau khi TP.HCM vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những thay đổi như vậy đang hiện diện ngày càng rõ nét ở nhiều địa phương. Đó cũng là minh chứng sinh động nhất cho hiệu quả của một cuộc cải cách lớn chưa từng có trong bộ máy hành chính đô thị.
Thời điểm TP.HCM bắt đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không ít băn khoăn đã được đặt ra. Vấn đề lớn nhất vẫn xoay quanh việc làm thế nào để 168 xã, phường có thể đảm đương khối lượng công việc khổng lồ sau khi hàng nghìn nhiệm vụ được phân cấp từ cấp trên xuống cơ sở? Liệu bộ máy mới có vận hành thông suốt? Liệu người dân có gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục hành chính?
Những lo ngại đó càng có cơ sở khi TP.HCM là đô thị đặc biệt với quy mô dân số, kinh tế và số lượng hồ sơ hành chính lớn nhất cả nước. Và thực tế sau một năm vận hành cho thấy thành phố đã lựa chọn một hướng đi khác với cách làm truyền thống. Thay vì chỉ phân cấp nhiệm vụ, thành phố đồng thời phân bổ nguồn lực, tăng cường nhân sự và hỗ trợ chuyên môn cho cơ sở.
Hàng trăm cán bộ từ các sở, ngành được điều động, luân chuyển hoặc tăng cường về các xã, phường để hỗ trợ giải quyết công việc. Nhiều cán bộ vốn làm việc ở các sở chuyên ngành nay trực tiếp ngồi tại trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã để hướng dẫn người dân xử lý các thủ tục đất đai, xây dựng, đầu tư, đăng ký kinh doanh. Chính sự hiện diện của đội ngũ cán bộ giàu kinh nghiệm ngay tại cơ sở đã giúp nhiều địa phương vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu.
Tại hội nghị sơ kết một năm thực hiện mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp (ngày 28-5-2026), Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang nhắc lại một con số đáng chú ý: hơn 1.000 nhiệm vụ đã được phân cấp về xã, phường.
Theo ông, thời điểm đầu bộ máy chuyên môn bị chia tách, nhiều địa phương thiếu công cụ, thiếu kinh nghiệm và thiếu nhân lực phù hợp. Tuy nhiên, bằng nhiều giải pháp đồng bộ, đến nay phần lớn các địa phương đã vận hành ổn định, đáp ứng yêu cầu công việc.
Điều quan trọng hơn, sau một năm, bộ máy không chỉ vận hành được mà còn bắt đầu tạo ra những kết quả cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Những thay đổi ấy đang từng bước làm rõ mục tiêu mà TP.HCM theo đuổi khi sắp xếp lại bộ máy: xây dựng một nền hành chính hiệu lực hơn, hiệu quả hơn và gần dân hơn.
Nếu như việc tăng cường nhân sự giúp giải quyết bài toán trước mắt thì chuyển đổi số được xem là chìa khóa cho sự phát triển bền vững của mô hình chính quyền hai cấp.
Ngay từ những ngày đầu triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (tháng 10-2025), Bí thư Trần Lưu Quang đã nhiều lần nhấn mạnh một quan điểm xuyên suốt: chuyển đổi số là “cứu cánh” của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Bởi khi quyền hạn được trao nhiều hơn cho cơ sở, khối lượng công việc cũng tăng lên đáng kể. Nếu tiếp tục xử lý theo phương thức thủ công, bộ máy sẽ khó tránh khỏi nguy cơ quá tải.
Tại phường Tân Hưng, tư duy này được hiện thực hóa bằng mô hình “QR một chạm”. Trước mỗi căn nhà trong khu phố, một mã QR được dán như một cánh cửa kết nối giữa chính quyền với người dân.
Chỉ cần dùng điện thoại quét mã, người dân có thể tra cứu thủ tục hành chính, gửi phản ánh, nhận thông báo của chính quyền hoặc liên hệ trực tiếp với cán bộ phụ trách. Đặc biệt, hệ thống còn tích hợp trợ lý AI hoạt động như một “công chức số”, sẵn sàng giải đáp các câu hỏi cơ bản của người dân mọi lúc mọi nơi.
Theo ông Nguyễn Minh Thiện – Phó chủ tịch UBND phường Tân Hưng, mô hình này đã thay đổi căn bản cách thức tương tác giữa chính quyền với người dân. Những quy trình vốn cần nhiều bước trung gian trước đây nay được thực hiện ngay trên không gian số.
Cũng tại phường này, bản đồ số khu phố với 14 lớp dữ liệu đang từng bước được hoàn thiện. Từ thông tin quy hoạch, cấp phép xây dựng, cơ sở kinh doanh cho đến các điểm ô nhiễm môi trường, tất cả được số hóa để phục vụ công tác quản lý và cung cấp thông tin cho người dân.
Trong khi đó, tại phường Tân Định, chính quyền số không còn là mục tiêu tương lai mà đã trở thành công cụ phục vụ công việc hằng ngày. Tỉ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn và trước hạn đạt 100%. Không phát sinh hồ sơ quá hạn. Trợ lý ảo hành chính hoạt động liên tục trên các nền tảng trực tuyến.
Nền tảng “Tân Định số” trở thành kênh tương tác giữa người dân với chính quyền. 20 tổ công nghệ số cộng đồng được thành lập để hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số, từ định danh điện tử đến thanh toán trực tuyến. Đằng sau những mô hình ấy là một mục tiêu chung: biến công nghệ thành công cụ phục vụ người dân thay vì chỉ là khẩu hiệu chuyển đổi số.
Trong buổi làm việc với TP.HCM ngày 13-6, Thủ tướng Lê Minh Hưng dành sự ghi nhận đặc biệt đối với những chuyển biến trong phương pháp làm việc của thành phố. Theo Thủ tướng, điều đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở các chỉ số tăng trưởng mà còn ở tinh thần đổi mới, quyết liệt và dám đối diện với khó khăn để tìm giải pháp tháo gỡ.
Ông đánh giá cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là một trong những điểm sáng nổi bật của TP.HCM thời gian qua. Nhờ những nỗ lực đó, thành phố đã thu hút hơn 6,6 tỉ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, hơn 24.000 doanh nghiệp thành lập mới, gần 9.600 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động và tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng gần 11%.
Theo Thủ tướng, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng gay gắt, yếu tố quyết định không chỉ là cơ chế, chính sách mà còn là năng lực quản trị và chất lượng phục vụ của bộ máy hành chính.
“Nếu người dân và doanh nghiệp nhìn thấy một bộ máy chính quyền năng động, sát dân, sát doanh nghiệp thì lòng tin sẽ được củng cố. Ngày nay, cạnh tranh giữa các địa phương không chỉ là cơ chế chính sách mà còn là năng lực quản trị và phương pháp làm việc của bộ máy hành chính. Đây chính là nền tảng để thu hút đầu tư và tạo dựng niềm tin lâu dài”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Đó cũng chính là giá trị lớn nhất mà cuộc cải cách bộ máy hành chính tại TP.HCM đang hướng tới.
Một năm là quãng thời gian chưa dài đối với một cuộc cải cách mang tính hệ thống. Vẫn còn những khó khăn phải tiếp tục tháo gỡ, còn những quy trình cần hoàn thiện và còn những lĩnh vực phải tiếp tục chuyển đổi mạnh mẽ hơn. Nhưng nếu nhìn từ những gì đang diễn ra tại Bình Chánh, Tân Hưng, Tân Định hay hàng chục xã, phường khác trên địa bàn thành phố, có thể thấy bộ máy mới đang từng bước tạo ra những thay đổi thực chất.
Báo cáo của Văn phòng UBND TP.HCM, năm 2025 thành phố tập trung đẩy mạnh rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, hướng tới mục tiêu giảm 50% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ so với năm 2024 theo Nghị quyết 66 của Chính phủ.
Đối với nhóm thủ tục hành chính đặc thù do thành phố ban hành, trong 5 tháng đầu năm 2026, TP.HCM đã hoàn thành việc rà soát 100% thủ tục hành chính được quy định tại các văn bản của HĐND và UBND thành phố, đồng thời triển khai các phương án đơn giản hóa.
Trong lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, thành phố thực hiện cắt giảm thời gian giải quyết và thay thế thành phần hồ sơ bằng cơ sở dữ liệu đối với toàn bộ 2/2 thủ tục hành chính thuộc diện rà soát. Tỉ lệ cắt giảm thời gian giải quyết đạt 50%, trong khi chi phí tuân thủ giảm 21,06%.
Ở lĩnh vực bảo trợ xã hội, thủ tục hỗ trợ chi phí khuyến khích hỏa táng được rút ngắn thời gian giải quyết 55,6%. Đồng thời, thành phố thay thế thành phần hồ sơ giấy bằng dữ liệu hộ tịch điện tử, cụ thể là giấy khai tử được khai thác trực tiếp từ cơ sở dữ liệu.
Đối với lĩnh vực thương mại quốc tế, TP.HCM bãi bỏ hoàn toàn một thủ tục hành chính và cắt giảm thời gian giải quyết đối với ba thủ tục còn lại liên quan đến việc thành lập, điều chỉnh và gia hạn giấy phép thành lập hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài tại TP.HCM. Tỉ lệ cắt giảm thời gian giải quyết trung bình đạt 59,09%.
Không chỉ tập trung vào các thủ tục đặc thù, thành phố còn triển khai rà soát toàn bộ thủ tục thuộc phạm vi chức năng quản lý của các sở, ngành.
Kết quả, TP.HCM đã thông qua phương án cắt giảm, đơn giản hóa 570 thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của 14 cơ quan, đơn vị. Theo đó, thời gian giải quyết được cắt giảm bình quân 39,18%, trong khi chi phí tuân thủ giảm 22,49%.
Những con số “biết nói” cho thấy điều TP.HCM đang hướng tới trong hành trình xây dựng chính quyền số, đô thị đặc biệt và một nền hành chính hiện đại.
Suy cho cùng, thước đo thành công của mọi cuộc cải cách không nằm ở số lượng văn bản được ban hành hay số cuộc họp được tổ chức, mà nằm ở cảm nhận của người dân và doanh nghiệp khi tiếp xúc với bộ máy công quyền.
Khi nụ cười của những người dân đến làm thủ tục hành chính càng xuất hiện nhiều hơn, đó mới là minh chứng rõ ràng nhất cho hiệu quả của một năm nỗ lực đổi mới không ngừng của TP.HCM.
Nội dung: TIẾN LONG – NGỌC KHẢI – MỘC MIÊN
Ảnh: QUANG ĐỊNH – A LỘC – BÁ SƠN – NGỌC KHẢI
Thiết kế: VÕ TÂN
