Kinh tế toàn cầu tổn thất ra sao do xung đột Trung Đông?

Giới chức Mỹ và Iran ngày 18.6 cho hay hai nước đã ký thỏa thuận hướng đến chấm dứt chiến sự kéo dài hơn 3 tháng. Giờ đây, giới quan sát theo dõi liệu hai bên sẽ thực thi thỏa thuận ra sao, đặc biệt trong vấn đề chấm dứt xung đột và khai thông eo biển Hormuz.

Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công vào Iran ngày 28.2. Các cuộc đụng độ và căng thẳng chính trị kéo dài hơn 3 tháng đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu, đồng thời để lại nhiều hệ lụy, theo Đài NPR ngày 18.6.

Cú sốc toàn cầu

Cuộc xung đột đã gây cú sốc năng lượng trên thế giới, khi làm tê liệt một tuyến đường thủy huyết mạch ở eo biển Hormuz, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng và chuỗi cung ứng nhiều hàng hóa quan trọng, từ chất bán dẫn đến phân bón.

Ngân hàng Thế giới (WB) trong tháng 6 đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%, mức thấp nhất kể từ thời kỳ đại dịch. Châu Âu đối mặt với tình trạng tăng trưởng chậm và lạm phát gia tăng, trong khi Ấn Độ và nhiều nơi khác lao đao vì thiếu hụt phân bón và khí đốt.

Các quốc gia Trung Đông là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi WB dự báo GDP của các nền kinh tế vùng Vịnh chỉ tăng 1,3% trong năm nay, giảm mạnh so với mức 4,5% của năm 2025. Trong khi đó, các tổ chức chưa đưa ra dự báo mới cho Iran do “tính bất định đặc biệt cao”.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) chỉ ra rằng Qatar là nước bị hạ mức dự báo tăng trưởng mạnh nhất (giảm gần 16 điểm phần trăm so với tháng 10.2025) do các cuộc tấn công của Iran nhằm vào trung tâm năng lượng Ras Laffan, làm tê liệt năng lực xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng và gây thiệt hại hàng tỉ USD doanh thu.

Xung đột cũng tàn phá ngành hàng không và du lịch sinh lời của khu vực, với số lượng chuyến bay từ Dubai giảm 2/3 và từ Doha giảm 3/4. Theo đánh giá của Liên Hiệp Quốc, sự thay đổi nhận thức về mức độ an toàn của các quốc gia vùng Vịnh – nơi vốn luôn tự xây dựng hình ảnh là điểm đến sang trọng và an toàn – có thể sẽ kéo dài nhiều năm sau cuộc chiến. Đứt gãy chuỗi cung ứng cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng nghèo đói trên toàn cầu.

Gánh nặng hàng trăm tỉ USD đối với Mỹ

Lầu Năm Góc ước tính chi phí hoạt động cho chiến sự đã lên tới 29 tỉ USD tính đến giữa tháng 5, tăng 4 tỉ USD so với ước tính hồi tháng 4 do các chi phí sửa chữa và thay thế thiết bị. Con số này vẫn chưa bao gồm chi phí khắc phục các căn cứ ở Trung Đông bị tấn công.

Quân đội Mỹ chưa thể đưa ra ước tính sửa chữa vì sự hiện diện quân sự trong tương lai của Mỹ tại khu vực vẫn chưa chắc chắn. Chính quyền Tổng thống Donald Trump dự kiến sẽ yêu cầu quốc hội duyệt chi ngân sách bổ sung để trang trải các chi phí này.

Về kinh tế nội địa Mỹ, Công ty Moody’s Analytics ước tính chiến sự đã làm tiêu tốn của người tiêu dùng và người nộp thuế Mỹ khoảng 132 tỉ USD, và con số này vẫn đang tăng lên. Giá xăng trung bình tại Mỹ tăng từ dưới 3 USD/gallon lên mức đỉnh 4,56 USD/gallon do eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Với mức tiêu thụ 360 – 380 triệu gallon xăng mỗi ngày, người Mỹ từng phải trả thêm tổng cộng hơn nửa tỉ USD mỗi ngày cho tiền xăng vào thời giá tăng đỉnh điểm. Giá dầu diesel cũng tăng vọt lên 5,69 USD/gallon vào đầu tháng 4, kéo theo chi phí vận tải tăng cao.

Khảo sát cho thấy 70% nông dân Mỹ không đủ khả năng mua phân bón khi giá mặt hàng này tăng vọt tới 47%, tạo ra thách thức dai dẳng cho nền kinh tế nông nghiệp.

Theo The New York Times, xung đột Trung Đông khiến tỷ lệ ủng hộ ông Trump đã giảm xuống mức dưới 40% vào tháng 5, trước khi phục hồi trong những tuần qua. Sự bất mãn kéo dài của cử tri do giá cả leo thang đã làm suy yếu thông điệp về khả năng chi trả mà chính quyền của ông nỗ lực xây dựng trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ.