Iran đối mặt với mạng lưới trừng phạt dày đặc, từ các lệnh cấm thương mại toàn diện cho đến những biện pháp nhắm vào các cá nhân hoặc tổ chức cụ thể – Ảnh: REUTERS
Theo các điều khoản được tiết lộ, thỏa thuận mới sẽ cho phép Iran bán dầu thông qua cơ chế miễn trừ đối với một số lệnh trừng phạt của Mỹ.
Tuy nhiên các biện pháp hạn chế do Liên hợp quốc, Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và nhiều quốc gia khác áp đặt vẫn tiếp tục có hiệu lực, Hãng thông tấn Reuters ngày 18-6 đưa tin.
Trừng phạt của Liên hợp quốc
Các biện pháp trừng phạt của Liên hợp quốc chủ yếu liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và những cáo buộc vi phạm nghĩa vụ theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Từ năm 2006 đến 2010, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã thông qua nhiều nghị quyết áp đặt cấm vận vũ khí, hạn chế tiếp cận công nghệ hạt nhân và phong tỏa tài sản của một số cá nhân, tổ chức Iran. Các nghị quyết cũng cấm Tehran phát triển tên lửa đạn đạo có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.
Sau khi thỏa thuận hạt nhân JCPOA giữa Iran với Mỹ, Pháp, Nga, Anh, Trung Quốc, Đức và Liên minh châu Âu (EU) được ký kết năm 2015, Liên hợp quốc từng lên lộ trình dỡ bỏ các biện pháp này.
Tuy nhiên việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận năm 2018 và Iran ngừng tuân thủ một số cam kết đã dẫn tới việc các lệnh trừng phạt được khôi phục.
Trừng phạt của Mỹ
Washington bắt đầu áp đặt trừng phạt Iran từ năm 1979, sau cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran.
Kể từ đó hệ thống trừng phạt được mở rộng đáng kể, liên quan đến chương trình hạt nhân cũng như các cáo buộc Iran hỗ trợ những tổ chức mà Mỹ coi là khủng bố.
Một trong những yếu tố khiến việc nới lỏng trừng phạt đối với Iran trở nên phức tạp là việc Mỹ xếp Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào danh sách tổ chức khủng bố.
Do IRGC có ảnh hưởng sâu rộng trong nền kinh tế Iran, các biện pháp hạn chế đối với lực lượng này tác động tới nhiều lĩnh vực kinh doanh và thương mại.
Một số lệnh trừng phạt do Tổng thống Mỹ ban hành bằng sắc lệnh hành pháp có thể được hủy bỏ tương đối dễ dàng. Tuy nhiên những biện pháp được Quốc hội Mỹ thông qua sẽ khó đảo ngược hơn và thường không đi kèm cơ chế miễn trừ.
Trừng phạt của Liên minh châu Âu
EU áp đặt lệnh cấm vận dầu mỏ đối với Iran từ năm 2012, đồng thời đóng băng tài sản của Ngân hàng Trung ương Iran và hạn chế giao dịch trong các lĩnh vực tài chính, năng lượng và công nghệ.
Cũng trong năm đó, nhiều ngân hàng Iran bị loại khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT, khiến khả năng giao dịch với thế giới của nước này bị hạn chế đáng kể.
Dù một số biện pháp từng được nới lỏng sau JCPOA, phần lớn đã được khôi phục trong những năm gần đây.
EU cũng tiếp tục mở rộng danh sách trừng phạt đối với các cá nhân, tổ chức và linh kiện liên quan đến chương trình tên lửa và máy bay không người lái của Iran. Năm nay, khối này còn áp đặt thêm các biện pháp mới sau khi Tehran thông báo phong tỏa eo biển Hormuz.
Đảo dầu chiến lược Kharg của Iran – Ảnh: REUTERS
Iran còn những tài sản bị đóng băng ở đâu?
Ngoài các lệnh hạn chế thương mại và tài chính, Iran hiện vẫn có hàng chục tỉ USD bị phong tỏa tại các ngân hàng nước ngoài. Phần lớn số tiền này đến từ hoạt động xuất khẩu dầu khí, nhưng không thể tiếp cận do các lệnh trừng phạt nhắm vào lĩnh vực ngân hàng và dầu mỏ.
Các quốc gia từng nắm giữ lượng lớn tài sản bị đóng băng của Iran gồm Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Luxembourg và Iraq.
Việc tiếp cận các khoản tiền này được xem là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Tehran trong các cuộc đàm phán sắp tới.
Dù thỏa thuận mới mở ra triển vọng nới lỏng một phần sức ép kinh tế, giới quan sát nhận định Iran vẫn sẽ phải mất nhiều thời gian để tháo gỡ mạng lưới trừng phạt phức tạp đã được xây dựng suốt hàng chục năm qua.
