Nhìn từ trên cao, công viên Lê Thị Riêng hiện ra xanh mát giữa lòng TP.HCM – Ảnh: TRÍ ĐỨC
Với nhận định từ nhân chứng lịch sử và kiểm chứng các tư liệu, số lượng hài cốt liệt sĩ tại công viên này có thể lên đến 900 – 1.000, do đó cần sử dụng công nghệ hiện đại và lực lượng nghiệp vụ chuyên môn cao.
Sử dụng máy radar xuyên đất
Để tiến hành khai quật, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng trong đầu tháng 7-2026, như chỉ đạo của Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, cho biết sẽ chỉ đạo các cơ quan đơn vị huy động lực lượng, phương tiện, khoa học công nghệ hỗ trợ tối đa, bảo đảm quá trình khảo sát tìm kiếm quy tập được tiến hành chặt chẽ và hiệu quả.
Các đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng như Cục Hậu cần, Kỹ thuật (Binh chủng Công binh) sẽ điều động lực lượng chuyên trách kịp thời hỗ trợ TP.HCM về nhân lực, phương tiện.
Máy radar xuyên đất sẽ được đưa vào TP.HCM để tiến hành thăm dò, khảo sát, quét ngầm toàn bộ mặt bằng ba khu vực nghi là ba rãnh mộ tập thể tại công viên Lê Thị Riêng.
Trong trường hợp cần thiết các đơn vị tham mưu cho thủ trưởng Bộ Quốc phòng phương án đầu tư mua sắm thêm trang thiết bị công nghệ hiện đại và đào tạo nhân lực sử dụng để đẩy nhanh quá trình khai quật, sớm tìm thấy hài cốt các liệt sĩ.
“Sau khi khai quật xong chúng ta chưa phải là hết nhiệm vụ, tôi chỉ đạo Cục Tác chiến, Tổng cục Chính trị, Cục Chính sách xã hội và các cơ quan đơn vị có liên quan khẩn trương rà soát, chuẩn hóa hồ sơ, danh sách liệt sĩ, phiên hiệu đơn vị và địa bàn chiến đấu liên quan đến các trận chiến đấu tại Sài Gòn – Gia Định trong chiến dịch Mậu Thân năm 1968.
Từ đó, sẵn sàng phục vụ cho công tác đối chiếu, so sánh, nhận dạng và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sau khi khai quật để tìm thân nhân, gia đình”, thượng tướng Gấu nhấn mạnh.
Quân khu 7 đưa các đội K vào cuộc
Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó chính ủy Quân khu 7, nhận định thời điểm triển khai quy tập vào cuối tháng 6 đầu tháng 7 là hợp lý. Các đơn vị sẽ có thời gian tiến hành khảo sát, phân tích, đánh giá, xác định vật lý và dùng radar xuyên thấu, phân tích địa tầng.
Thiếu tướng Tâm phân tích do địa điểm nằm ở trung tâm TP.HCM nên cần thời gian khảo sát khoảng 1 – 3 ngày, sau đó thời gian phân tích từ 7 – 10 ngày mới xây dựng được kế hoạch để tiến hành quy tập.
Cùng với đó, vào thời điểm trên, các đội K Quân khu 7 (lực lượng chuyên trách thực hiện nhiệm vụ khảo sát, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia) cũng về nước. Quân khu 7 sẽ sử dụng lực lượng này kết hợp với lực lượng của TP để thực hiện bài bản hơn.
Ngay trong chiều 9-6, một ngày sau hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ tập thể liệt sĩ được an táng tại nghĩa địa Chí Hòa – Chợ Quán (nay là khu vực công viên Lê Thị Riêng), Bộ Tư lệnh TP.HCM đã công bố, trao quyết định cán bộ và giao nhiệm vụ cho lực lượng tham gia thực hiện chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” tại TP, mà trọng tâm là thực hiện tại công viên Lê Thị Riêng.
Lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ Tư lệnh TP gồm 37 người sẽ có nhiệm vụ khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại địa bàn TP.HCM.
Kết hợp tìm kiếm trên dấu tích cũ với phương pháp vật lý địa cầu
Theo Phó chính ủy Quân khu 7, thiếu tướng Trần Chí Tâm bên cạnh các tư liệu hình ảnh, lời kể nhân chứng thì các dấu tích, địa vật thời điểm diễn ra sự việc vẫn còn tồn tại đến ngày nay.
“Chúng ta thấy cây me trong tấm ảnh thứ 3 đến nay vẫn còn. Từ điểm người chụp đến cây khoảng 1 – 2m, thì chúng ta có thể tính ra được vị trí hố chôn. Tiếp theo đó, hiện nay tháp nước trong ảnh cũng vẫn còn trên đường Nguyễn Giản Thanh.
Theo tính toán, có thể cách rãnh mộ gần 250m đường chim bay. Hai điểm này chính là cơ sở để chúng ta tổ chức thực hiện khai quật, quy tập các hố chôn tập thể liệt sĩ”, thiếu tướng Tâm phân tích.
Để hỗ trợ cho công tác tìm kiếm sắp tới, PGS.TS Lê Văn Anh Cường, Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), đề xuất thực hiện phương pháp vật lý địa cầu. Đây là tổ hợp phương pháp hỗ trợ quan trọng, cho phép khảo sát mà không cần đào bới và có thể phát hiện những thay đổi bên dưới mặt đất.
Những thay đổi này liên quan đến độ chặt của đất, độ ẩm, cấu trúc đất hoặc sự xuất hiện của vật thể bị chôn vùi.
Cụ thể hơn, tổ hợp có phương pháp radar xuyên đất (GPR) dùng sóng điện từ tần số cao phát xuống lòng đất và thu lại tín hiệu phản xạ từ các lớp đất khác nhau. Ưu điểm của GPR là hiển thị hình ảnh mặt cắt bên dưới lòng đất, giúp phát hiện nhanh những điểm bất thường trong phạm vi khảo sát nông.
Song song với đó là sử dụng phương án đo điện trở suất dòng một chiều (ERT) hoạt động bằng cách đưa dòng điện xuống đất thông qua hệ thống điện cực.
Tùy vào độ ẩm, thành phần và cấu trúc đất, dòng điện sẽ truyền đi khác nhau, từ đó cho thấy những khu vực có sự thay đổi bên dưới mặt đất. Việc kết hợp hai phương pháp trên sẽ tăng độ chính xác khi khoanh vùng.
Bên cạnh đó, quá trình phân tích còn có thể được hỗ trợ bởi các công nghệ như cảm biến điện từ, khảo sát địa chấn nông, công nghệ bản đồ 3D, thiết bị bay không người lái, bản đồ số và trí tuệ nhân tạo giúp tổng hợp, xử lý dữ liệu hiệu quả hơn.
Làm nhanh 4 việc
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết TP thực hiện nhanh bốn công việc để chuẩn bị cho công tác khai quật, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng.
1 Các cơ quan chức năng khẩn trương hoàn thiện các thủ tục pháp lý, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để phục vụ công tác khảo sát, thăm dò và khai quật theo đúng trình tự thủ tục quy định.
2 Các sở, ngành liên quan tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về mặt bằng, cơ sở hạ tầng, lực lượng, phương tiện, kinh phí và các điều kiện khác đảm bảo để phục vụ tốt nhất cho nhiệm vụ tìm kiếm và quy tập.
3 Ưu tiên huy động sự tham gia của các cơ quan khoa học, các chuyên gia, các trường đại học, các đơn vị có năng lực nhằm ứng dụng tối đa các thành tựu khoa học công nghệ trong khảo sát, xác định vị trí và tổ chức khai quật, đảm bảo tính chính xác, khách quan, hạn chế thấp nhất các sai sót.
4 Các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, thu thập, bổ sung tư liệu, nhân chứng cũng như các thông tin có liên quan. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí, truyền thông để cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, khách quan, góp phần định hướng dư luận xã hội, tạo sự đồng thuận cao.
Đặc biệt, ngăn chặn các thông tin sai lệch gây ảnh hưởng lớn đến quá trình tìm kiếm và quy tập.
Đề xuất làm khu tưởng niệm
Bên trong công viên Lê Thị Riêng có nhà truyền thống, nhà bia tưởng niệm anh hùng liệt sĩ – Ảnh: TRÍ ĐỨC
Theo thiếu tướng Trần Chí Tâm – Phó chính ủy Quân khu 7, theo kế hoạch, sau khi cất bốc di cốt, các lực lượng chuyên môn sẽ tiến hành bảo quản và lấy mẫu phục vụ giám định ADN để xác định danh tính liệt sĩ.
Những hài cốt xác định được danh tính và có thân nhân sẽ được đưa về các nghĩa trang liệt sĩ hoặc bàn giao theo nguyện vọng gia đình.
Đối với số hài cốt không xác định được danh tính, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 đề xuất xây dựng một công viên nghĩa trang hoặc khu tưởng niệm ngay tại khuôn viên công viên Lê Thị Riêng hiện nay.
Phương án an táng tại chỗ sẽ tạo thành một không gian văn hóa – tâm linh trang trọng, đồng thời bảo đảm sự tôn nghiêm đối với những người đã khuất gắn với địa điểm lịch sử này.
