Hai làng cổ ở Hà Nội, nghìn năm qua vẫn gọi nhau là ‘Quan anh’, ‘Đại huynh’

Lễ kỷ niệm 1.000 năm nghĩa tình giao hảo Vạn Phúc – Nga My đã được tổ chức trọng thể ngày 19-7 tại khuôn viên đình chùa Vạn Phúc, với sự tham gia của hơn 2.000 người từ hai làng.

Vạn Phúc – Nga My, hai làng kết chạ lâu đời nhất Bắc Bộ

Ở Bắc Bộ có nhiều làng kết chạ, nhưng Vạn Phúc (thuộc xã Vạn Phúc, huyện Thanh Trì cũ, nay thuộc xã Nam Phù, Hà Nội) và Nga My (thuộc xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai cũ, nay thuộc xã Thanh Oai, Hà Nội) là một trường hợp đặc biệt khi đã duy trì được mối thâm tình 1.000 năm, trong khi hai làng cách nhau hơn 30km.

Từng viết một cuốn sách về mối giao hảo giữa hai làng Vạn Phúc – Nga My, nhà dân tộc học Bùi Xuân Đính cho biết có thể nói, cặp kết nghĩa Vạn Phúc – Nga My là một trong số ít cặp kết nghĩa làng xã có lịch sử lâu đời, được duy trì bền bỉ nhất trên vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Ông Đính cho biết kết nghĩa (hay kết chạ) giữa hai hoặc nhiều làng với nhau là một trong những phong tục tốt đẹp của người Việt trên vùng Đồng bằng Bắc Bộ, hình thành từ rất xa xưa.

Các làng kết chạ do nhu cầu tình cảm, hợp sức giữa các cộng đồng cư dân trong công cuộc làm thủy lợi, phát triển sản xuất, bảo đảm an ninh, ổn định đời sống khi gặp thiên tai địch họa, tổ chức các hoạt động văn hóa, tâm linh.

Theo các nguồn tư liệu còn lưu, hai làng Vạn Phúc và Nga My hình thành tục kết nghĩa gần nghìn năm nay, khởi nguồn từ công cuộc đắp đê, làm thủy lợi để phát triển sản xuất, bảo vệ xóm làng.

Ngàn năm gọi nhau “Quan anh”, trai gái hai làng không lấy nhau

Trong cuốn sách, phó giáo sư Bùi Xuân Đính cho biết cội nguồn của tục kết nghĩa giữa hai làng Vạn Phúc và Nga My từ xa xưa hiện chỉ còn lưu lại qua câu chuyện dân gian, về sau được ghi lại trong một số văn bản Hán Nôm.

Lưu truyền dân gian ở hai làng Vạn Phúc và Nga My cùng kể rằng vào đầu thời Lý, đê ở phía nam Kinh thành Thăng Long bị vỡ 13 năm liền, từ năm Mậu Thìn đời Lý Thái Tổ (năm 1028) đến năm Tân Tỵ đời Vua Lý Thái Tông (năm 1041).

Chuyện vỡ đê còn được lưu truyền qua câu ca: “Nhớ thời nhà Lý vua ta, Thanh Trì đê vỡ mười ba năm liền”.

Nhà vua buồn phiền, truyền cho quan quân lập đàn cầu trời đất phù giúp việc đắp đê. Năm ấy là năm 1028, dân làng Nga My được giao đắp đoạn đê xung yếu, hễ đắp xong đêm hôm trước thì hôm sau lại sạt lở.

Thời hạn phải đắp xong đê sắp hết, dân làng rất lo lắng, bèn làm lễ cầu Thành hoàng làng và được thần chỉ cho muốn đắp được đê phải nhờ người làng Vạn Phúc.

Tuy cũng đang phải tất bật, vất vả lo toan phần việc của mình, nhưng trước lời thỉnh cầu của chức dịch và dân phu làng Nga My, lại biết rằng đó là do thần linh mách bảo, nên các chức dịch và dân phu làng Vạn Phúc sẵn lòng chia sẻ, cử ngay một đoàn phu sang giúp đỡ.

Thật ngạc nhiên, đoạn đê do làng Nga My đảm trách từ sau đó đắp đâu được đấy, không bị sụt lở như trước.

Cảm động trước nghĩa cử của người làng Vạn Phúc, một thời gian sau, đại diện dân làng và chức dịch làng Nga My đem lễ vật ra Vạn Phúc cáo yết Thành hoàng làng và để cảm tạ làng đã giúp Nga My hoàn thành việc đắp đê, xin được kết tình huynh đệ.

Kể từ đó mối tình huynh đệ giữa hai làng được vun bồi qua nhiều đời, trải qua bao biến thiên của lịch sử, được giữ gìn tới ngày nay.

Ông Bùi Xuân Hiền (người làng Nga My) cho biết các tư liệu Hán Nôm còn lưu tại hai đình cho thấy: Cuối thế kỷ XIX, khi đình Vạn Phúc bị lũ sông Hồng làm hư hại, chính người Nga My đã quyên góp để chung tay tu sửa; ngược lại khi Nga My trùng tu đình, người Vạn Phúc cũng mang lễ vật sang chúc mừng.

Thời chiến tranh và bao cấp trong thế kỷ 20, hai làng ít có điều kiện thăm nom, giao hữu, nhưng từ năm 1995 trở về đây mối giao hảo được hai làng kế tục một cách mật thiết.

Các cuộc viếng thăm không còn cỗ bàn cầu kỳ như trước, không còn quy định thời gian gặp nhau là 5 năm hay 10 năm như trước. Những khi hai bên có các công việc lớn, những ngày vui đều mời nhau, thăm hỏi nhau, việc đón tiếp lẫn nhau vẫn được duy trì theo lệ cũ.

Bởi kết chạ nên nghìn năm qua hai làng này vẫn tôn xưng nhau là “Quan anh”, “Đại huynh”. Ngày nay, khi ngôn ngữ đã có sự biến đổi rất lớn, nhất là trong cách xưng hô, nhưng hai làng này mỗi khi đến thăm nhau vẫn xưng hô tôn kính theo lối cổ: gọi nhau là “Quan anh”, “Đại huynh” và xưng là “chúng em”.

Bởi kết nghĩa anh em một nhà nên, giống như các làng kết chạ khác, trai gái hai làng này ngàn năm qua không có chuyện yêu đương, kết hôn.

Hai làng còn tuân thủ những kỵ húy của nhau, người làng này không chỉ kiêng tên húy Thành hoàng làng mình mà còn kiêng kỵ luôn cả tên húy Thành hoàng làng kết chạ.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề