Chiến tranh thì vàng lên – đó là chân lý bất di bất dịch trên thị trường tài chính suốt nhiều thập kỷ. Thế nhưng những tháng gần đây, khi căng thẳng Mỹ – Iran leo thang rồi hạ nhiệt, vàng lại liên tục “lộn nhịp”: cứ có tin chiến sự căng thẳng thì giá giảm, còn tin hòa bình đến thì giá tăng.
Một “nghịch lý vàng” đang khiến giới đầu tư toàn cầu đau đầu giải mã.
Vì sao hòa bình lại trở thành chất xúc tác cho vàng?
Trong suốt lịch sử, vàng luôn là “nơi trú ẩn” an toàn mỗi khi thế giới bất ổn. Từ chiến tranh vùng Vịnh năm 1990 đến khủng hoảng tài chính 2008, từ xung đột Nga – Ukraine năm 2022 đến những ngày đầu của cuộc chiến Mỹ – Iran hồi cuối tháng 2/2026, kim loại quý này thường bật tăng mạnh khi rủi ro địa chính trị gia tăng.
Nhưng mọi thứ đã thay đổi sau những tuần gần đây. Theo ghi nhận từ nền tảng thông tin tài chính hàng đầu thế giới Investing.com, trong suốt tháng 5/2026, thị trường vàng liên tục chứng kiến một kịch bản “ngược đời”.
Vào những ngày thông tin chiến sự leo thang được đồn đoán, vàng giảm; nhưng khi các tín hiệu về thỏa thuận hòa bình Mỹ – Iran xuất hiện, vàng lại tăng.
Dữ liệu cụ thể cho thấy điều này: ngày 18/3, khi tin tức về các cuộc không kích của Israel nhằm vào mỏ khí Nam Pars của Iran lan truyền, vàng lao dốc hơn 3%.
Ngược lại, ngày 31/3, khi Tổng thống Trump tuyên bố sẵn sàng chấm dứt chiến tranh mà không cần eo biển Hormuz được mở lại, vàng bật tăng 3,7% chỉ trong một phiên.
Trong khi thị trường vẫn đang “nín thở” chờ đợi diễn biến thực tế của thỏa thuận hòa bình Mỹ – Iran thì ngay trong sáng 15/6, giá vàng đã bật tăng mạnh lên 4.300 USD/ounce, còn giá dầu thô giảm hơn 4%.
Cơ chế vận hành của ‘nghịch lý hòa bình’
Một quy luật tưởng chừng “chiến tranh thì vàng lên, hòa bình thì vàng xuống” đã bị đảo ngược trong giai đoạn này, với giá dầu được xem là yếu tố định hình xu hướng thị trường.
Khi xung đột Mỹ – Israel và Iran nổ ra vào cuối tháng 2/2026, eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu, đã gần như bị phong tỏa.
Giá dầu Brent lập tức “bay” khỏi mức 67 USD/thùng trước chiến tranh, leo lên vùng trên 90 USD và giữ vững suốt 9 tuần liên tiếp. Lạm phát toàn cầu bùng phát trở lại.
Nhưng khi hòa bình đến gần, diễn biến thị trường bắt đầu thay đổi theo một cơ chế khác. Kỳ vọng eo biển Hormuz sớm được mở lại khiến giá dầu giảm mạnh, kéo theo áp lực lạm phát dịu bớt. Lạm phát hạ nhiệt đồng nghĩa Fed có dư địa để xoay trục sang cắt giảm lãi suất sớm hơn dự kiến.
Khi kỳ vọng lãi suất và lợi suất thực giảm, vàng thường trở nên hấp dẫn hơn so với trái phiếu và các kênh đầu tư có sinh lời.
Chính cơ chế này đã tạo ra một nghịch lý: hòa bình có thể giúp giá dầu giảm, giá dầu giảm giúp lạm phát hạ nhiệt, lạm phát hạ nhiệt giúp Fed cắt giảm lãi suất và lãi suất giảm là cú hích mạnh nhất cho giá vàng.
Vàng vẫn tăng dù tin xấu hay tin tốt
Các chuyên gia của sàn giao dịch tiền mã hóa toàn cầu MEXC nhận định hiện tượng này cho thấy một vai trò mới của vàng trên thị trường tài chính hiện đại.
“Vàng đang chứng minh vai trò độc đáo của nó: vẫn tăng giá dù là tin xấu (chiến tranh) hay tin tốt (hòa bình)”.
Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan. Tập đoàn tài chính đa quốc gia của Mỹ Citigroup vừa cắt giảm dự báo giá vàng 3 tháng từ 4.300 USD xuống 4.000 USD/ounce, cảnh báo rằng tác động của hòa bình có thể chỉ là ngắn hạn.
Theo tính toán của Citigroup, để duy trì được mức giá vàng hiện tại, thị trường cần khoảng 900 tỷ USD nhu cầu vàng vật chất mỗi năm – một con số khổng lồ, trong khi giai đoạn 2010-2024, mức bình thường chỉ dao động 250-400 tỷ USD/năm.
Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa trong suốt mùa hè, nhu cầu có thể giảm xuống còn 700-750 tỷ USD/năm và khi đó vàng có thể quay về mức 3.500 USD/ounce.
Bên cạnh đó, lạm phát vẫn là ẩn số lớn và con số thực tế đã cho thấy điều đó. CPI tháng 5/2026 của Mỹ bật lên 4,2% so với cùng kỳ, lần đầu tiên vượt ngưỡng 4% kể từ tháng 5/2023.
Bộ phận TD Securities từ TD Bank Group, một trong những ngân hàng lớn nhất Bắc Mỹ, vốn đã dự báo chính xác mức này, cảnh báo rằng lạm phát lõi khó có thể hạ nhiệt đáng kể trong nửa cuối năm 2026 do giá năng lượng cao và hiệu ứng truyền giá còn tiếp diễn.
Dù thỏa thuận hòa bình có được ký kết, thị trường vàng vẫn đang đứng trước một cuộc chiến kép: vừa phải chống đỡ với áp lực điều chỉnh ngắn hạn từ phố Wall, vừa phải dò dẫm trong bối cảnh lạm phát chưa hạ nhiệt như kỳ vọng. Đây là một bài toán không dễ giải cho các nhà đầu tư lúc này.
