Giá vàng trong nước thấp hơn thế giới: Nguyên nhân của “chuyện lạ” là gì?

Bàn về vấn đề này, Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng có nhiều nguyên nhân, nhưng không thể bỏ qua sự suy giảm niềm tin của người mua; đề xuất đánh thuế vàng để đưa vốn vào sản xuất cần được nhìn nhận thận trọng, bởi tiền rời vàng chưa chắc sẽ tự động đi vào doanh nghiệp.

“Vàng đang có nguy cơ đi từ ‘tài sản quốc dân’ thành ‘tài sản rủi ro’…”

PV: Thưa ông, mấy ngày gần đây, giá vàng trong nước có thời điểm thấp hơn giá vàng thế giới, một hiện tượng khá lạ. Ông nhìn nhận thế nào?

Luật sư Trương Anh Tú : Đây là hiện tượng khá bất thường, bởi nhiều năm qua người dân đã quen với việc giá vàng trong nước cao hơn, thậm chí có thời điểm cao hơn rất xa giá thế giới.

Có thể có nhiều nguyên nhân, từ cung – cầu, tỷ giá, thanh khoản, loại vàng đến tâm lý chốt lời, nên chưa thể quy hiện tượng này cho một yếu tố duy nhất. Nhưng theo tôi, không thể bỏ qua sự suy giảm niềm tin của người dân đối với thị trường vàng sau những vấn đề xảy ra thời gian qua. Khi người mua bắt đầu nghi ngại về chất lượng, nguồn gốc, tính minh bạch và mức độ an toàn của giao dịch, họ sẽ thận trọng hơn, trong khi người đang giữ vàng có xu hướng bán ra; cầu suy yếu và nguồn cung tăng lên là hệ quả có thể xảy ra.

Vì vậy, giá vàng trong nước có lúc thấp hơn giá thế giới không chỉ là câu chuyện về giá. Một thị trường có thể mất nhiều năm để gây dựng niềm tin, nhưng chỉ cần một thời gian ngắn để làm niềm tin bị bào mòn; và khi người dân không còn sẵn sàng mua bằng mọi giá, thị trường bắt đầu phải trả giá cho sự suy giảm niềm tin ấy.

PV : Từ góc độ cung – cầu, dường như nhu cầu tích trữ vàng đang hạ nhiệt, trong khi nguồn cung nội địa tăng lên do nhiều người bán vàng. Đây có phải hệ lụy từ những vấn đề gần đây của thị trường vàng, trang sức và xu hướng này liệu có kéo dài?

Luật sư Trương Anh Tú : Tôi cho rằng những diễn biến gần đây của thị trường vàng, trang sức có tác động đáng kể đến tâm lý người mua, nhưng chưa thể coi đó là nguyên nhân duy nhất.

Vàng vốn được xem là tài sản trú ẩn, thậm chí từng được ví như một “tài sản quốc dân” bởi tập quán tích lũy qua nhiều thế hệ. Nhưng khi chênh lệch mua – bán lớn, giá trong nước có lúc vận động khác thế giới, cùng những lo ngại về chất lượng, nguồn gốc và khả năng giao dịch, vàng đang có nguy cơ đi từ “tài sản quốc dân” thành “tài sản rủi ro” trong cảm nhận của một bộ phận người dân. Rủi ro ở đây không nằm ở bản thân vàng, mà ở thị trường nơi vàng được giao dịch.

Khi niềm tin suy giảm, người đang giữ vàng có xu hướng chốt lời, còn người định mua trở nên thận trọng hơn. Tuy nhiên, xu hướng này có kéo dài hay không còn phụ thuộc vào diễn biến giá và sức hấp dẫn của các tài sản thay thế. Vì vậy, chưa thể từ vài phiên thị trường mà kết luận nhu cầu tích trữ vàng đã đảo chiều bền vững.

PV: Dù sao, hiện tượng này cũng cho thấy có thể điều tiết cung – cầu để giá vàng ổn định, qua đó giảm động cơ đầu cơ, tích trữ và hướng dòng tiền vào sản xuất. Đây có phải thời điểm thích hợp để kích hoạt những chính sách như vậy?

Luật sư Trương Anh Tú : Tôi chia sẻ mục tiêu huy động nhiều nguồn lực xã hội hơn cho sản xuất, kinh doanh, nhưng từ việc nhu cầu vàng giảm đến kết luận dòng tiền sẽ chuyển vào doanh nghiệp là một bước suy luận cần hết sức thận trọng.

Một người bán vàng hôm nay không có nghĩa ngày mai họ sẽ mua cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp hay góp vốn mở nhà máy. Nếu những lựa chọn đó chưa có tương quan lợi ích – rủi ro phù hợp, họ có thể gửi tiết kiệm, chuyển sang một tài sản khác hoặc tiếp tục giữ tiền để chờ cơ hội.

Muốn thay đổi cách người dân phân bổ tài sản thì phải thay đổi tương quan giữa lợi nhuận kỳ vọng, rủi ro, thanh khoản, khả năng bảo toàn giá trị và mức độ bảo đảm quyền tài sản giữa các lựa chọn khác nhau.

Thị trường vàng cần minh bạch, nguồn cung hợp lý và cạnh tranh thực chất để hạn chế những chênh lệch giá bất thường, nhưng đó mới là một nửa bài toán. Nửa còn lại là làm cho nơi nhận vốn trở nên hấp dẫn hơn: thị trường chứng khoán minh bạch, rủi ro trái phiếu được phản ánh và định giá đúng, thông tin doanh nghiệp đáng tin cậy, môi trường kinh doanh ổn định và quyền của nhà đầu tư được bảo vệ hiệu quả.

Vốn không đi vào sản xuất vì bị đẩy ra khỏi vàng; vốn đi vào sản xuất khi lợi ích kỳ vọng đủ bù đắp rủi ro.

“Muốn đưa vàng trong dân trở lại nền kinh tế, đừng bắt đầu từ chiếc két…”

PV : Cách đây khoảng một năm từng có đề xuất đánh thuế đối với giao dịch vàng. Ông có đồng tình và hiện nay có nên cân nhắc lại đề xuất đánh thuế vàng?

Luật sư Trương Anh Tú : Nếu mục tiêu của việc đánh thuế vàng là làm cho việc nắm giữ hoặc giao dịch vàng trở nên đắt đỏ hơn, qua đó buộc người dân chuyển vốn sang sản xuất, tôi không ủng hộ. Tuy nhiên, điều đó hoàn toàn khác với việc phản đối thuế về nguyên tắc.

Muốn bàn nghiêm túc về thuế vàng, trước hết phải phân biệt thuế đối với việc sở hữu vàng, thuế đánh trên giá trị giao dịch và thuế đối với thu nhập thực tế phát sinh từ đầu tư, kinh doanh vàng, bởi ba đối tượng này có bản chất kinh tế, căn cứ tính thuế và hệ quả phân phối rất khác nhau.

 Nếu hoạt động đầu tư, kinh doanh vàng thực sự tạo ra thu nhập thì có thể nghiên cứu nghĩa vụ thuế phù hợp, nhưng khi đó phải xác định được chủ thể, giá vốn, phần thu nhập thực tế, ngưỡng chịu thuế và khả năng tổ chức thực hiện. Ngược lại, nếu xác định được một khoản thu nhập thực tế từ đầu tư vàng thì cũng không có lý do mặc nhiên coi khoản thu nhập ấy đứng ngoài nguyên tắc công bằng thuế trong khi thu nhập từ những hoạt động đầu tư khác phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng.

Điều tôi không đồng tình là lấy thuế làm công cụ điều tiết dòng tiền rời vàng. Tôi không phản đối thuế về nguyên tắc; tôi phản đối việc dùng thuế như một công cụ để tái phân bổ danh mục tài sản của người dân.

PV : Mỗi khi có đề xuất đánh thuế vàng, nhiều ý kiến phản đối thường viện dẫn việc bảo vệ tài sản tích lũy của người dân. Ở thời điểm này, theo ông, lý lẽ đó còn đứng vững?

Luật sư Trương Anh Tú : Quyền sở hữu tài sản hợp pháp của người dân đương nhiên phải được tôn trọng và bảo vệ, nhưng nếu chỉ lập luận rằng tiền mua vàng là tiền đã được tích lũy nên không thể phát sinh bất kỳ nghĩa vụ thuế nào thì về lý thuyết thuế chưa thật đầy đủ.

Câu hỏi đúng phải là nên đánh thuế vào cái gì: tài sản đang được sở hữu, giá trị của giao dịch hay phần thu nhập thực tế phát sinh từ tài sản? Ba đối tượng đó có bản chất hoàn toàn khác nhau, vì vậy không thể gom lại dưới một khái niệm chung là “đánh thuế vàng”.

Một người tích lũy vài lượng vàng trong nhiều năm cũng không thể mặc nhiên được nhìn giống một chủ thể sử dụng lượng vốn lớn, giao dịch thường xuyên nhằm tìm kiếm lợi nhuận từ biến động giá. Chính sách muốn bảo đảm công bằng phải phân biệt được những trường hợp này, thay vì vì khó quản lý mà lựa chọn cách đánh thuế đơn giản lên mọi giao dịch.

Do đó, bảo vệ tài sản tích lũy hợp pháp vẫn là một nguyên tắc đứng vững, nhưng bảo vệ quyền tài sản không có nghĩa mọi khoản thu nhập phát sinh từ tài sản đều đương nhiên nằm ngoài hệ thống thuế. Điều quan trọng là xác định đúng đối tượng, đúng bản chất kinh tế, bảo đảm công bằng và có khả năng thực thi, chứ không phải cứ sở hữu hoặc giao dịch vàng là phải chịu thêm một sắc thuế.

PV: Ở chiều ngược lại, có quan điểm cho rằng đánh thuế vàng để đưa dòng tiền trở lại sản xuất, giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển mới thực sự là bảo vệ lợi ích lâu dài của người dân. Quan điểm của ông như thế nào?

Luật sư Trương Anh Tú : Mục tiêu đưa nguồn lực xã hội vào sản xuất, kinh doanh là đúng, nhưng không nên vì một mục tiêu đúng mà đơn giản hóa cơ chế dịch chuyển của dòng vốn.

Người dân lựa chọn vàng vì nhiều lý do, từ tập quán tích lũy, thanh khoản, khả năng cất giữ, kỳ vọng giá cho đến nhu cầu phòng vệ trước rủi ro. Những biến động của bất động sản, trái phiếu, chứng khoán và một số vụ việc trên thị trường tài chính những năm qua cũng góp phần làm thay đổi cách người dân đánh giá rủi ro, dù đó không phải nguyên nhân duy nhất của nhu cầu nắm giữ vàng.

Vì vậy, muốn một phần nguồn lực đang được nắm giữ dưới dạng vàng chuyển sang những hoạt động tạo vốn cho nền kinh tế thì không thể chỉ làm cho vàng trở nên kém hấp dẫn hơn, mà phải làm cho những nơi khác trở nên đáng để đồng vốn đi tới.

Nhà quản lý không cần lựa chọn tài sản thay người dân. Điều quan trọng hơn là tạo ra một môi trường trong đó thông tin minh bạch, rủi ro có thể nhận diện và định giá, gian lận bị xử lý, quyền tài sản được bảo đảm, còn những hoạt động tạo ra giá trị cho nền kinh tế đồng thời đem lại lợi ích tương xứng cho người bỏ vốn.

Bởi vậy, thay vì hỏi “đánh thuế vàng bao nhiêu để người dân bớt giữ vàng?”, tôi cho rằng câu hỏi chính sách nên là: “Phải làm gì để người dân tự nguyện thấy đầu tư vào nền kinh tế hấp dẫn hơn việc tiếp tục giữ vàng?”.

Muốn đưa vàng trong dân trở lại nền kinh tế, đừng bắt đầu từ chiếc két; hãy bắt đầu từ lý do khiến người dân phải tìm đến chiếc két ấy.