{
    "id": 65587,
    "date": "2026-03-26T10:00:22",
    "date_gmt": "2026-03-26T03:00:22",
    "guid": {
        "rendered": "https:\/\/hbbgroup.net\/hai-cu-soc-dau-mo-lam-rung-chuyen-kinh-te-toan-cau-thap-nien-1970\/"
    },
    "modified": "2026-03-26T10:00:22",
    "modified_gmt": "2026-03-26T03:00:22",
    "slug": "hai-cu-soc-dau-mo-lam-rung-chuyen-kinh-te-toan-cau-thap-nien-1970",
    "status": "publish",
    "type": "post",
    "link": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/hai-cu-soc-dau-mo-lam-rung-chuyen-kinh-te-toan-cau-thap-nien-1970\/",
    "title": {
        "rendered": "Hai c\u00fa s\u1ed1c d\u1ea7u m\u1ecf l\u00e0m rung chuy\u1ec3n kinh t\u1ebf to\u00e0n c\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1970"
    },
    "content": {
        "rendered": "<p>Th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eebng tr\u1ea3i qua hai cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng d\u1ea7u m\u1ecf trong v\u00f2ng ch\u01b0a \u0111\u1ebfn 10 n\u0103m, l\u00e0m rung chuy\u1ec3n kinh t\u1ebf to\u00e0n c\u1ea7u.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn gi\u1eefa M\u1ef9, Israel v\u00e0 Iran \u0111ang \u0111\u1ea9y th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng to\u00e0n c\u1ea7u v\u00e0o tr\u1ea1ng th\u00e1i c\u0103ng th\u1eb3ng ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y, khi tuy\u1ebfn v\u1eadn t\u1ea3i eo bi\u1ec3n Hormuz, n\u01a1i g\u1ea7n 20% ngu\u1ed3n cung d\u1ea7u kh\u00ed c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi \u0111i qua, b\u1ecb t\u00ea li\u1ec7t. Gi\u00e1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u0103ng v\u1ecdt, c\u00e1c n\u1ec1n kinh t\u1ebf l\u1edbn b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed1i m\u1eb7t \u00e1p l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t v\u00e0 suy gi\u1ea3m t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>B\u1ed1i c\u1ea3nh hi\u1ec7n t\u1ea1i g\u1ee3i nh\u1edb v\u1ec1 hai c\u00fa s\u1ed1c d\u1ea7u m\u1ecf n\u0103m 1973 v\u00e0 n\u0103m 1979, khi xung \u0111\u1ed9t \u0111\u1ecba ch\u00ednh tr\u1ecb t\u1ea1i Trung \u0110\u00f4ng nhanh ch\u00f3ng bi\u1ebfn th\u00e0nh kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, k\u00e9o theo suy tho\u00e1i kinh t\u1ebf to\u00e0n c\u1ea7u v\u00e0 l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i tr\u1eadt t\u1ef1 quy\u1ec1n l\u1ef1c tr\u00ean th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng d\u1ea7u m\u1ecf trong nhi\u1ec1u th\u1eadp ni\u00ean sau \u0111\u00f3.<\/p>\n<figure data-size=\"true\" itemprop=\"associatedMedia image\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"> <meta itemprop=\"url\" content=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/download-10-1774276675-4213-1774278239.jpg?w=0&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=2&#038;fit=crop&#038;s=97Z1nmOb-u7kO8p41mfv4Q\"> <meta itemprop=\"width\" content=\"680\"> <meta itemprop=\"height\" content=\"462.4\"> <meta itemprop=\"href\" content> <\/p>\n<div data-width=\"680\"><picture><source data-srcset=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/download-10-1774276675-4213-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=8OYuEC6giL-5RX82RcEK3Q 1x, https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/download-10-1774276675-4213-1774278239.jpg?w=1020&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=dS9t9cI1xUKWxy0A7chC3A 1.5x, https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/download-10-1774276675-4213-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=2&#038;fit=crop&#038;s=Dmi1UFNbF_Lwd5TnKqHf2g 2x\"><img decoding=\"async\" itemprop=\"contentUrl\" loading=\"lazy\" intrinsicsize=\"680x0\" alt=\"Bi\u1ec3n b\u00e1o h\u1ebft x\u0103ng t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u1ea1m x\u0103ng \u1edf Lincoln City, bang Oregon mua thu n\u0103m 1973. \u1ea2nh: Wikimedia Commons\" src=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/download-10-1774276675-4213-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=8OYuEC6giL-5RX82RcEK3Q\" previous-src=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/download-10-1774276675-4213-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=8OYuEC6giL-5RX82RcEK3Q\"> <\/picture><\/div><figcaption itemprop=\"description\">\n<p>Bi\u1ec3n b\u00e1o &#8220;h\u1ebft x\u0103ng&#8221; t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u1ea1m x\u0103ng \u1edf Lincoln City, bang Oregon m\u00f9a thu n\u0103m 1973. \u1ea2nh: <em>Wikimedia Commons<\/em><\/p>\n<\/figcaption><\/figure>\n<p>N\u0103m 1948, n\u01b0\u1edbc Anh k\u1ebft th\u00fac s\u1ef1 \u1ee7y tr\u1ecb v\u1edbi v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Palestine, d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc Israel. Tuy nhi\u00ean, ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c qu\u1ed1c gia Arab trong khu v\u1ef1c t\u1eeb ch\u1ed1i c\u00f4ng nh\u1eadn Israel, d\u1eabn \u0111\u1ebfn c\u00e1c cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t nh\u1ecf l\u1ebb r\u1ed3i th\u00e0nh chi\u1ebfn tranh trong nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean sau \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u th\u00e1ng 10\/1973, Cu\u1ed9c chi\u1ebfn Yom Kippur b\u00f9ng ph\u00e1t khi Ai C\u1eadp v\u00e0 Syria t\u1ea5n c\u00f4ng Israel \u0111\u00fang v\u00e0o ng\u00e0y l\u1ec5 thi\u00eang Yom Kippur c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. Sau khi Li\u00ean X\u00f4 b\u1eaft \u0111\u1ea7u cung c\u1ea5p v\u0169 kh\u00ed cho Ai C\u1eadp v\u00e0 Syria, T\u1ed5ng th\u1ed1ng M\u1ef9 Richard Nixon c\u0169ng ti\u1ebfp t\u1ebf qu\u00e2n s\u1ef1 cho Israel. \u0110\u1ec3 \u0111\u00e1p tr\u1ea3, T\u1ed5 ch\u1ee9c C\u00e1c n\u01b0\u1edbc Arab Xu\u1ea5t kh\u1ea9u D\u1ea7u m\u1ecf (OAPEC) \u0111\u00e3 gi\u1ea3m s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng khai th\u00e1c v\u00e0 \u00e1p l\u1ec7nh c\u1ea5m v\u1eadn \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c chuy\u1ebfn h\u00e0ng d\u1ea7u m\u1ecf t\u1edbi M\u1ef9 v\u00e0 H\u00e0 Lan, hai n\u01b0\u1edbc \u1ee7ng h\u1ed9 ch\u00ednh c\u1ee7a Israel.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn Yom Kippur k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed1i th\u00e1ng 10 c\u00f9ng n\u0103m, nh\u01b0ng OAPEC v\u1eabn duy tr\u00ec c\u00e1c l\u1ec7nh c\u1ea5m v\u1eadn v\u00e0 h\u1ea1n ch\u1ebf s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng, d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng to\u00e0n c\u1ea7u.<\/p>\n<p>M\u1ef9 t\u1eebng gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh c\u00e1c n\u01b0\u1edbc v\u00f9ng V\u1ecbnh s\u1ebd &#8220;g\u1eady \u00f4ng \u0111\u1eadp l\u01b0ng \u00f4ng&#8221; khi \u00e1p c\u1ea5m v\u1eadn, nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf cho th\u1ea5y Washington \u0111\u00e3 sai l\u1ea7m, b\u1edfi gi\u00e1 d\u1ea7u t\u0103ng cao \u0111\u00e3 b\u00f9 \u0111\u1eafp cho s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3m. Trong ba th\u00e1ng sau khi l\u1ec7nh c\u1ea5m v\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1, gi\u00e1 d\u1ea7u t\u0103ng t\u1eeb 3 USD l\u00ean 12 USD m\u1ed7i th\u00f9ng. Ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 t\u1eeb vi\u1ec7c t\u1eadn h\u01b0\u1edfng ngu\u1ed3n cung d\u1ed3i d\u00e0o, nhu c\u1ea7u ti\u00eau th\u1ee5 ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t t\u00ecnh tr\u1ea1ng thi\u1ebfu h\u1ee5t nhi\u00ean li\u1ec7u, d\u1eabn \u0111\u1ebfn c\u1ea3nh x\u1ebfp h\u00e0ng d\u00e0i t\u1ea1i c\u00e1c tr\u1ea1m x\u0103ng.<\/p>\n<p>Gi\u1edbi ch\u1ee9c M\u1ef9 l\u1eadp t\u1ee9c tri\u1ec3n khai c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p ti\u1ebft ki\u1ec7m n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, nh\u01b0 y\u00eau c\u1ea7u c\u00e1c tr\u1ea1m x\u0103ng \u0111\u00f3ng c\u1eeda v\u00e0o Ch\u1ee7 nh\u1eadt. Cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng c\u00f2n gi\u00e1ng \u0111\u00f2n m\u1ea1nh v\u00e0o ng\u00e0nh \u00f4t\u00f4 M\u1ef9, khi\u1ebfn n\u01b0\u1edbc n\u00e0y b\u1ecb Nh\u1eadt B\u1ea3n v\u01b0\u1ee3t m\u1eb7t b\u1eb1ng nh\u1eefng m\u1eabu xe nh\u1ecf g\u1ecdn v\u00e0 ti\u1ebft ki\u1ec7m nhi\u00ean li\u1ec7u h\u01a1n.<\/p>\n<p>T\u1ea1i ch\u00e2u \u00c2u, gi\u00e1 d\u1ea7u t\u0103ng \u0111\u00e3 d\u1eabn t\u1edbi m\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u00f2n nghi\u00eam tr\u1ecdng h\u01a1n c\u1ea3 \u1edf M\u1ef9. H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a \u0111\u1ec1u ph\u1ee5 thu\u1ed9c nhi\u1ec1u v\u00e0o d\u1ea7u nh\u1eadp kh\u1ea9u. Ngay c\u1ea3 M\u1ef9, d\u00f9 \u00edt b\u1ecb t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng h\u01a1n so v\u1edbi T\u00e2y \u00c2u, c\u0169ng nh\u1eadp kh\u1ea9u t\u1edbi 35% nhu c\u1ea7u n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00ecnh. Trong khi \u0111\u00f3, OPEC chi\u1ebfm n\u1eeda l\u01b0\u1ee3ng d\u1ea7u xu\u1ea5t kh\u1ea9u c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>C\u00e1c qu\u1ed1c gia nh\u01b0 Anh, \u0110\u1ee9c, Th\u1ee5y S\u0129, Na Uy v\u00e0 \u0110an M\u1ea1ch \u00e1p d\u1ee5ng c\u00e1c h\u1ea1n ch\u1ebf v\u1ec1 l\u00e1i xe, \u0111i thuy\u1ec1n v\u00e0 bay. Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Anh th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n k\u00eau g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ch\u1ec9 s\u01b0\u1edfi \u1ea5m m\u1ed9t ph\u00f2ng trong nh\u00e0 v\u00e0o m\u00f9a \u0111\u00f4ng.<\/p>\n<p>L\u1ec7nh c\u1ea5m v\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ee1 b\u1ecf v\u00e0o th\u00e1ng 3\/1974, nh\u01b0ng gi\u00e1 d\u1ea7u v\u1eabn gi\u1eef \u1edf m\u1ee9c cao, khi\u1ebfn h\u1ec7 l\u1ee5y t\u1eeb cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u n\u0103m.<\/p>\n<p>T\u1ea1i M\u1ef9, cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u00e1c \u0111\u1eddi t\u1ed5ng th\u1ed1ng sau \u0111\u00f3 coi an ninh n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u01b0u ti\u00ean h\u00e0ng \u0111\u1ea7u. M\u1ef9 \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ea3n xu\u1ea5t d\u1ea7u trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed3ng th\u1eddi gi\u1ea3m s\u1ef1 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o nhi\u00ean li\u1ec7u h\u00f3a th\u1ea1ch v\u00e0 t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng thay th\u1ebf, nh\u01b0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u00e1i t\u1ea1o v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1t nh\u00e2n.<\/p>\n<p>Trong th\u1eadp ni\u00ean 1970, nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1o lu\u1eadt ra \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch M\u1ef9 s\u1eed d\u1ee5ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, t\u1eeb \u0110\u1ea1o lu\u1eadt Ph\u00e2n ph\u1ed1i D\u1ea7u Kh\u1ea9n c\u1ea5p n\u0103m 1973 \u0111\u1ebfn th\u00e0nh l\u1eadp B\u1ed9 N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng n\u0103m 1977. M\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ec7n ph\u00e1p \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 thi\u1ebft l\u1eadp kho d\u1ef1 tr\u1eef d\u1ea7u chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c n\u0103m 1975, hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 s\u1ee9c ch\u1ee9a 714 tri\u1ec7u th\u00f9ng.<\/p>\n<p>C\u00e1c n\u1ec1n kinh t\u1ebf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y kh\u00e1c c\u0169ng d\u1ea7n th\u00edch nghi v\u1edbi gi\u00e1 d\u1ea7u cao v\u00e0 \u00e1p l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t, b\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u1edbi l\u1ecfng c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh c\u1ef1c \u0111oan m\u00e0 h\u1ecd tri\u1ec3n khai ngay sau cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng d\u1ea7u m\u1ecf 1973. Tuy nhi\u00ean, s\u1ef1 t\u1ef1 tin n\u00e0y \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t khi cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng ti\u1ebfp theo n\u1ed5 ra t\u1ea1i Trung \u0110\u00f4ng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 1\/1979, qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Iran Mohammad Reza Pahlavi b\u1ecb l\u1eadt \u0111\u1ed5 trong cu\u1ed9c C\u00e1ch m\u1ea1ng H\u1ed3i gi\u00e1o, d\u1eabn \u0111\u1ebfn c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh, l\u00e0m gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n ng\u00e0nh d\u1ea7u m\u1ecf, khi\u1ebfn th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng to\u00e0n c\u1ea7u m\u1ea5t \u0111i ngu\u1ed3n cung 3-4 tri\u1ec7u th\u00f9ng m\u1ed9t ng\u00e0y. Khi ch\u00ednh quy\u1ec1n m\u1edbi t\u1ea1i Iran n\u1ed1i l\u1ea1i xu\u1ea5t kh\u1ea9u d\u1ea7u, s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Tehran kh\u00f4ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 th\u1ea5p h\u01a1n tr\u01b0\u1edbc, khi\u1ebfn gi\u00e1 d\u1ea7u t\u0103ng.<\/p>\n<p>Arab Saudi v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc OPEC kh\u00e1c \u0111\u00e3 t\u0103ng s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp s\u1ef1 s\u1ee5t gi\u1ea3m n\u00e0y, nh\u01b0ng t\u1ed5ng s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng v\u1eabn gi\u1ea3m kho\u1ea3ng 4%. Tuy nhi\u00ean, t\u00e2m l\u00fd ho\u1ea3ng lo\u1ea1n lan r\u1ed9ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y gi\u00e1 d\u1ea7u l\u00ean cao h\u01a1n nhi\u1ec1u so v\u1edbi m\u1ee9c d\u1ef1 \u0111o\u00e1n trong c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 9\/1980, l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Iraq Saddam Hussein ph\u00e1t \u0111\u1ed9ng cu\u1ed9c chi\u1ebfn v\u1edbi Iran, tranh th\u1ee7 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u01b0\u1edbc l\u00e1ng gi\u1ec1ng c\u00f2n b\u1ea5t \u1ed5n, d\u1eabn \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c chi\u1ebfn k\u00e9o d\u00e0i 8 n\u0103m, ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u1ea3n xu\u1ea5t d\u1ea7u c\u1ee7a c\u1ea3 Baghdad v\u00e0 Tehran \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u1eaft gi\u1ea3m nghi\u00eam tr\u1ecdng. Th\u1ebf gi\u1edbi m\u1ea5t th\u00eam ngu\u1ed3n cung kho\u1ea3ng 3 tri\u1ec7u th\u00f9ng m\u1ed9t ng\u00e0y t\u1eeb Iraq.<\/p>\n<p>Gi\u00e1 d\u1ea7u t\u0103ng v\u1ecdt, t\u1eeb 16 USD m\u1ed9t th\u00f9ng v\u00e0o th\u00e1ng 1\/1980 l\u00ean 36 USD m\u1ed9t th\u00f9ng cu\u1ed1i th\u00e1ng 9 c\u00f9ng n\u0103m. M\u1ee9c t\u0103ng 20 USD m\u1ed7i th\u00f9ng n\u00e0y t\u00e1c \u0111\u1ed9ng nghi\u00eam tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn n\u1ec1n kinh t\u1ebf to\u00e0n c\u1ea7u. C\u00e1c n\u01b0\u1edbc nh\u1eadp kh\u1ea9u d\u1ea7u ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y nhanh ch\u00f3ng \u00e1p d\u1ee5ng c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch ti\u1ec1n t\u1ec7 nghi\u00eam ng\u1eb7t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi \u00e1p l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t m\u1edbi, d\u1eabn \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c suy tho\u00e1i kinh t\u1ebf th\u1ebf gi\u1edbi n\u0103m 1980-1982.<\/p>\n<p>Kinh t\u1ebf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc s\u1ee5t gi\u1ea3m m\u1ea1nh, t\u1ef7 l\u1ec7 th\u1ea5t nghi\u1ec7p t\u1ea1i nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 t\u0103ng v\u1ecdt l\u00ean m\u1ee9c hai ch\u1eef s\u1ed1, cao nh\u1ea5t k\u1ec3 t\u1eeb sau Th\u1ebf chi\u1ebfn II. T\u1ea1i M\u1ef9, t\u1ef7 l\u1ec7 n\u00e0y v\u01b0\u1ee3t 10% v\u00e0o n\u0103m 1982, trong khi t\u1ea1i Anh v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ch\u00e2u \u00c2u, t\u00ecnh tr\u1ea1ng tr\u00ec tr\u1ec7 k\u00e9o d\u00e0i khi\u1ebfn h\u00e0ng tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi m\u1ea5t vi\u1ec7c l\u00e0m.<\/p>\n<p>Gi\u00e1 d\u1ea7u b\u1eaft \u0111\u1ea7u h\u1ea1 nhi\u1ec7t khi c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c t\u0103ng s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp ph\u1ea7n thi\u1ebfu h\u1ee5t n\u00e0y. Gi\u00e1 d\u1ea7u ti\u1ebfp t\u1ee5c gi\u1ea3m \u0111\u1ec1u trong 20 n\u0103m ti\u1ebfp theo, ngo\u1ea1i tr\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ee3t t\u0103ng ng\u1eafn trong th\u1eddi k\u1ef3 Chi\u1ebfn tranh v\u00f9ng V\u1ecbnh. So v\u1edbi n\u0103m 1980, gi\u00e1 d\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1990 \u0111\u00e3 gi\u1ea3m kho\u1ea3ng 60%.<\/p>\n<p>&#8220;M\u1ed9t b\u00e0i h\u1ecdc r\u00fat ra t\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m 1970 l\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i c\u00f3 d\u1ef1 tr\u1eef kh\u1ea9n c\u1ea5p \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng nh\u01b0 hi\u1ec7n t\u1ea1i&#8221;, Pavel Molchanov, nh\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch t\u1ea1i Raymond James, n\u00f3i.<\/p>\n<figure data-size=\"true\" itemprop=\"associatedMedia image\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"> <meta itemprop=\"url\" content=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/GASOLINE-SHORTAGE-HIT-THE-STAT-6272-4040-1774278239.jpg?w=0&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=2&#038;fit=crop&#038;s=R7aDq5Rb13hiQM13yTED5g\"> <meta itemprop=\"width\" content=\"680\"> <meta itemprop=\"height\" content=\"462.06\"> <meta itemprop=\"href\" content> <\/p>\n<div data-width=\"680\"><picture><source data-srcset=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/GASOLINE-SHORTAGE-HIT-THE-STAT-6272-4040-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=scbmD1oiy1-BYNUFrYzrbA 1x, https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/GASOLINE-SHORTAGE-HIT-THE-STAT-6272-4040-1774278239.jpg?w=1020&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=Zk1l9lQB9qEAc6OApqTLiw 1.5x, https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/GASOLINE-SHORTAGE-HIT-THE-STAT-6272-4040-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=2&#038;fit=crop&#038;s=E6E-ObwAYrQqn1FooonLbA 2x\"><img decoding=\"async\" itemprop=\"contentUrl\" loading=\"lazy\" intrinsicsize=\"680x0\" alt=\"GASOLINE SHORTAGE HIT THE STATE OF OREGON IN THE FALL OF 1973 BY MIDDAY GASOLINE WAS BECOMING UNAVAILABLE ALONG... - NARA - 555405\" src=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/GASOLINE-SHORTAGE-HIT-THE-STAT-6272-4040-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=scbmD1oiy1-BYNUFrYzrbA\" previous-src=\"https:\/\/vcdn1-vnexpress.vnecdn.net\/2026\/03\/23\/GASOLINE-SHORTAGE-HIT-THE-STAT-6272-4040-1774278239.jpg?w=680&#038;h=0&#038;q=100&#038;dpr=1&#038;fit=crop&#038;s=scbmD1oiy1-BYNUFrYzrbA\"> <\/picture><\/div><figcaption itemprop=\"description\">\n<p>Bi\u1ec3n b\u00e1o &#8220;ng\u1eebng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng&#8221; t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u1ea1m x\u0103ng \u1edf bang Oregon m\u00f9a thu n\u0103m 1973. \u1ea2nh: <em>Wikimedia Commons<\/em><\/p>\n<\/figcaption><\/figure>\n<p>Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh C\u01a1 quan N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Qu\u1ed1c t\u1ebf (IEA) Fatih Birol ng\u00e0y 23\/3 c\u1ea3nh b\u00e1o cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng m\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi \u0111ang \u0111\u1ed1i m\u1eb7t th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n nghi\u00eam tr\u1ecdng h\u01a1n nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<p>IEA h\u00f4m 11\/3 cho bi\u1ebft 32 th\u00e0nh vi\u00ean t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u00e3 nh\u1ea5t tr\u00ed b\u01a1m t\u1ed5ng c\u1ed9ng 400 tri\u1ec7u th\u00f9ng d\u1ea7u t\u1eeb kho d\u1ef1 tr\u1eef ra th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng d\u1ea7u th\u00f4, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng 1\/3 t\u1ed5ng s\u1ed1 d\u1ea7u trong kho d\u1ef1 tr\u1eef c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec3 h\u1ea1 nhi\u1ec7t th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ee3t x\u1ea3 kho l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a IEA, g\u1ea5p h\u01a1n hai l\u1ea7n con s\u1ed1 182 tri\u1ec7u th\u00f9ng khi chi\u1ebfn s\u1ef1 Ukraine b\u00f9ng ph\u00e1t h\u1ed3i th\u00e1ng 2\/2022.<\/p>\n<p>Gi\u1edbi quan s\u00e1t c\u1ea3nh b\u00e1o vi\u1ec7c b\u01a1m d\u1ea7u d\u1ef1 tr\u1eef ra th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 l\u00e0 bi\u1ec7n ph\u00e1p ng\u1eafn h\u1ea1n v\u00e0 ngay c\u1ea3 khi eo bi\u1ec3n Hormuz m\u1edf c\u1eeda tr\u1edf l\u1ea1i, gi\u00e1 d\u1ea7u v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 neo \u1edf m\u1ee9c cao.<\/p>\n<p>&#8220;Hormuz li\u1ec7u c\u00f3 m\u1edf c\u1eeda tr\u1edf l\u1ea1i v\u00e0 s\u1ebd m\u1edf trong bao l\u00e2u?&#8221;, Phillip Braun, gi\u00e1o s\u01b0 t\u00e0i ch\u00ednh t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Northwestern, nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh. &#8220;C\u00f3 qu\u00e1 nhi\u1ec1u b\u1ea5t \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 di\u1ec5n bi\u1ebfn ti\u1ebfp theo. Ngay c\u1ea3 khi eo bi\u1ec3n tr\u1edf l\u1ea1i b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, gi\u00e1 d\u1ea7u v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 b\u00e1o t\u0103ng trong ng\u1eafn h\u1ea1n&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Nh\u01b0 T\u00e2m<\/strong> (Theo <em>CNN, History, EBSCO<\/em>)<\/p>\n<p><span id=\"article-end\"><\/span>     <\/p>",
        "protected": false
    },
    "excerpt": {
        "rendered": "<p>Th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eebng tr\u1ea3i qua hai cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng d\u1ea7u m\u1ecf trong v\u00f2ng ch\u01b0a \u0111\u1ebfn 10 n\u0103m, l\u00e0m rung chuy\u1ec3n [&hellip;]<\/p>",
        "protected": false
    },
    "author": 5,
    "featured_media": 65589,
    "comment_status": "open",
    "ping_status": "open",
    "sticky": false,
    "template": "",
    "format": "standard",
    "meta": {
        "_acf_changed": false,
        "footnotes": ""
    },
    "categories": [
        95
    ],
    "tags": [],
    "class_list": [
        "post-65587",
        "post",
        "type-post",
        "status-publish",
        "format-standard",
        "has-post-thumbnail",
        "hentry",
        "category-tin-tuc-the-gioi-vi"
    ],
    "acf": [],
    "_links": {
        "self": [
            {
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65587",
                "targetHints": {
                    "allow": [
                        "GET"
                    ]
                }
            }
        ],
        "collection": [
            {
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/posts"
            }
        ],
        "about": [
            {
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"
            }
        ],
        "author": [
            {
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"
            }
        ],
        "replies": [
            {
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65587"
            }
        ],
        "version-history": [
            {
                "count": 0,
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65587\/revisions"
            }
        ],
        "wp:featuredmedia": [
            {
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65589"
            }
        ],
        "wp:attachment": [
            {
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65587"
            }
        ],
        "wp:term": [
            {
                "taxonomy": "category",
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65587"
            },
            {
                "taxonomy": "post_tag",
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/hbbgroup.net\/en_us\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65587"
            }
        ],
        "curies": [
            {
                "name": "wp",
                "href": "https:\/\/api.w.org\/{rel}",
                "templated": true
            }
        ]
    }
}