Vì sao càng lớn, nhiều người càng sợ tết?

Tết đến, từ chuyện học hành, công việc, thu nhập, hôn nhân đến kế hoạch sinh con, mua nhà… đều dễ trở thành đề tài bị soi xét hay so sánh, khiến không ít người rơi vào trạng thái căng thẳng.

Lê Thúy Vân (29 tuổi), làm việc ở đường Đặng Văn Bi, P.Thủ Đức (TP.HCM), cho biết cô vừa lập gia đình được gần 2 năm. Những ngày chuẩn bị về quê chồng ăn tết, Vân không giấu được cảm giác lo lắng vì cả hai chưa có tin vui. 

“Lúc chưa cưới thì hỏi bao giờ lấy chồng, cưới rồi lại hỏi khi nào có con. Có con rồi thì hỏi sao chưa có đứa thứ hai, con ốm hay mập cũng bị hỏi. Mỗi lần về quê là mình thấy rất nản, không còn cảm giác háo hức như trước. Mình đâm ra bắt đầu sợ tết”, Vân chia sẻ.

Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh, sinh viên năm cuối một trường đại học ở ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết cô đang bị chậm tốt nghiệp vì còn nợ môn. Những ngày cận tết, khi bạn bè chuẩn bị về quê, Quỳnh Anh lại thấy áp lực đè nặng vì tết thường kéo theo hàng loạt câu hỏi về việc học. “Mình sợ nhất là những câu hỏi kiểu sao chưa ra trường, học hành thế nào mà để kéo dài vậy, đã tìm được công ty nào chưa… Mình biết người hỏi không có ý xấu, nhưng nghe nhiều thì mình thấy không khỏi hoài nghi về bản thân”, Quỳnh Anh nói.

Không chỉ người đã lập gia đình hay còn đi học, ngay cả người trẻ đã đi làm cũng đối diện một kiểu sợ tết khác. Anh Trương Minh Phúc (32 tuổi), nhân viên kinh doanh ở đường Lê Duẩn, P.Sài Gòn (TP.HCM), cho biết anh thường trì hoãn việc về quê vì ngán các buổi họp mặt đông đủ. “Cứ gặp họ hàng là bị hỏi lương bao nhiêu, để dành bao nhiêu rồi, sao chưa mua nhà… Việc so sánh với con cháu nhà người ta nhiều quá khiến mình thấy tết rất áp lực. Dần dần mình ngại không khí tết”, Phúc bộc bạch.

Vì sao người trẻ sợ tết?

Theo thạc sĩ Tiêu Minh Sơn, giảng viên bộ môn đào tạo kỹ năng, Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM), dưới góc nhìn tâm lý học, việc nhiều người trẻ sợ tết là kết quả của áp lực tâm lý tích tụ trong thời gian dài. Tết vốn mang ý nghĩa đoàn viên, nhưng đang dần trở thành thời điểm tổng kết cuộc sống cá nhân, khiến nhiều người rơi vào trạng thái lo âu và có xu hướng né tránh.

Thạc sĩ Sơn cho rằng con người ở bất kỳ giai đoạn nào cũng có nhu cầu được công nhận và chấp nhận. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi chuẩn mực thành công thường bị đo bằng thu nhập, địa vị, hôn nhân hay thành tựu cá nhân, người trẻ dễ cảm thấy mình chưa đạt được kỳ vọng. Những câu hỏi tưởng chừng là quan tâm như lương bao nhiêu, bao giờ lập gia đình, sao không bằng bạn bè… vô tình trở thành áp lực tâm lý, khiến tết được cảm nhận như một bài kiểm tra hơn là mùa sum vầy.

“Có thể xem việc né tết, sợ tết là một cơ chế tự vệ. Con người có xu hướng tránh những môi trường khiến họ cảm thấy bị phán xét hoặc tổn thương về mặt cảm xúc. Điều này lý giải vì sao có người chọn trì hoãn việc về quê hoặc hạn chế tham gia các buổi sum họp”, thạc sĩ Sơn nói.

Để tết không trở thành gánh nặng tâm lý, thạc sĩ Sơn cho rằng đối thoại giữa các thế hệ đóng vai trò then chốt. Về phía người trẻ, việc chủ động bày tỏ cảm xúc thay vì im lặng chịu đựng là cần thiết. Khi nói rõ cảm giác áp lực, mệt mỏi hay sợ làm gia đình thất vọng, người trẻ đang mở ra cơ hội để được thấu hiểu. Trong tâm lý học, diễn đạt cảm xúc giúp giảm căng thẳng nội tâm và tạo điều kiện cho sự kết nối lành mạnh.

Ở chiều ngược lại, gia đình cũng cần điều chỉnh cách thể hiện sự quan tâm. “Phần lớn cha mẹ hỏi han nhiều không xuất phát từ ý định gây tổn thương, mà từ nỗi lo cho tương lai của con cái. Tuy nhiên, khi sự quan tâm đi kèm so sánh và phán xét, nó dễ tạo ra khoảng cách cảm xúc. Việc thay đổi những câu hỏi mang tính đánh giá thành lời động viên, ghi nhận nỗ lực sẽ giúp người trẻ cảm thấy được tôn trọng hơn”, thạc sĩ Sơn chia sẻ.

Trong khi đó, tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A, giảng viên Trường ĐH Luật TP.HCM, cho rằng vấn đề không nằm ở việc có bữa cơm gia đình hay không, mà là cách tổ chức bữa cơm như thế nào. Nếu bữa cơm ngày tết chỉ xoay quanh nhắc lỗi, so sánh, trách móc, các thành viên sẽ khó mong chờ. “Tuy nhiên, nếu có không khí chào đón, sự tôn trọng lẫn nhau, bữa cơm ấy sẽ trở thành điểm kết nối, là nơi mọi người muốn trở về để trò chuyện, sẻ chia cùng nhau”, tiến sĩ A nói.