Ông Đoan Tiểu Bình là một trong các lãnh đạo hiệp hội bị điều tra khi Trung Quốc mở rộng chống tham nhũng sang khu vực này – Ảnh: Công ty Công nghệ tiết kiệm năng lượng Juhui
Ngoài ra còn có các các lĩnh vực tài chính, doanh nghiệp nhà nước, năng lượng…
Động thái này cho thấy chiến dịch chống tham nhũng của Bắc Kinh tiếp tục đi sâu vào những tổ chức đứng ngoài bộ máy nhà nước, nhưng vẫn có khả năng chi phối doanh nghiệp, tác động đến môi trường kinh doanh, học thuật.
Mô hình phối hợp điều tra trung ương – địa phương là cần thiết vì ở các tổ chức hiệp hội, người vi phạm có thể lợi dụng tính chuyên môn cao để che giấu hành vi, nên điều tra cũng phải có tính chuyên môn tương ứng.
Ông Vương Húc (Viện trưởng Học viện Kiểm tra kỷ luật Đại học Nhân dân Trung Quốc)
Lãnh đạo về hưu nhảy sang hiệp hội
Hiệp hội ngành nghề và hội học thuật tại Trung Quốc lâu nay thường được xem như “thanh thủy nha môn” (ý chỉ nơi ít quyền, ít lợi, khó thành điểm nóng tham nhũng). Trên danh nghĩa, các tổ chức này chỉ có thể quản lý hội viên, xác nhận tư cách, đánh giá, xếp hạng hoặc trao danh hiệu.
Đây là khu vực đứng giữa nhà nước, doanh nghiệp và thị trường, không hoàn toàn là bộ máy hành chính, nhưng cũng không hẳn là một tổ chức xã hội thuần túy. Nhưng cách nhìn đó giờ đây dường như đã không còn đúng.
Theo mô tả của Trung Tân xã, các tổ chức này tuy là đoàn thể xã hội, nhưng nắm các quyền như xây dựng tiêu chuẩn ngành, tham gia lập quy định ngành nghề, có ảnh hưởng thực tế rất lớn với doanh nghiệp và người hành nghề.
Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương và Ủy ban Giám sát quốc gia Trung Quốc cho biết nhiều hiệp hội ngành nghề trước đây do cơ quan nhà nước thành lập, quản lý hoặc trực thuộc các cơ quan hành chính.
Điều này dẫn đến tình trạng chính quyền và hiệp hội không tách bạch, cơ cấu quản trị yếu và thiếu tự quản trong thời gian dài.
Dù sau đó Trung Quốc đã liên tục đẩy mạnh cải cách tách bạch hiệp hội khỏi cơ quan hành chính suốt nhiều năm, gồm cả việc tách bạch về nhân sự, tài chính và vận hành. Nhưng các tổ chức này vẫn giữ được một phần quyền lực ảnh hưởng hành chính hoặc ảnh hưởng ngành để thu phí, gây khó khăn hoặc tạo rào cản.
Chuyên gia Bành Tân Lâm, Phó chủ tịch Hội Học thuật liêm chính Trung Quốc, nhận định với tờ Bắc Kinh Nhật báo rằng các hiệp hội và hội học thuật lâu nay nằm trong vùng thiếu giám sát, nơi quan chức và doanh nghiệp có thể luân chuyển và trao đổi lợi ích một cách tinh vi, khó bị phát hiện hơn so với tham nhũng truyền thống.
Ngoài ra, vấn đề giám sát cũng bị đánh giá là hạn chế. Một dạng tiêu cực được truyền thông Trung Quốc nêu ra là tình trạng cán bộ nghỉ hưu quay sang nắm vị trí trong hiệp hội, hội học thuật rồi dựa vào nguồn lực và quan hệ cũ để mưu lợi riêng. Kênh bình luận chính sách Hiệp Khách Đảo, trực thuộc tờ Nhân Dân Nhật báo, từng đề cập một trường hợp đáng chú ý trong bài viết ngày 24-3.
Theo đó, cơ quan giao thông tại thành phố Thành Đô từng bổ sung một khâu thủ tục, yêu cầu các doanh nghiệp giao hàng và giao đồ ăn khi đăng ký xe đạp điện phải thông qua hiệp hội giao hàng tức thời ở địa phương.
Thư ký trưởng của hiệp hội này sau đó đã lợi dụng khâu thủ tục này để thu thêm 120 nhân dân tệ (khoảng 17 USD)/xe, khiến có doanh nghiệp phải nộp tổng cộng hơn 70.000 nhân dân tệ (khoảng 9.700 USD) mới hoàn tất thủ tục.
Một số hiệp hội khác cũng bị phản ánh liên quan đến việc bán chức danh hoặc thu phí để cấp tư cách hội viên. Đỉnh điểm là vào tháng 1 vừa qua, Hiệp hội Nhà hàng – khách sạn tại khu tự trị Ninh Hạ bị phanh phui có tới 89 phó chủ tịch, chưa kể đến 10 phó chủ tịch danh dự.
“Đốt lò” nhanh chóng, quyết liệt
Ngay sau khi các hiệp hội ngành nghề và hội học thuật được đưa vào diện trọng điểm của chiến dịch chống tham nhũng, một loạt động thái xử lý đã nhanh chóng được triển khai.
Ngày 6-2, ông Đê Thiến Hạc, Phó tổng thư ký Hiệp hội Thiết bị dược phẩm Trung Quốc, bị điều tra, trở thành trường hợp đầu tiên trong lĩnh vực này sau khi chính thức được đưa vào diện giám sát trọng điểm.
Chỉ hơn một tháng sau, ông Đoan Tiểu Bình, Phó chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp dệt may Trung Quốc, tiếp tục bị công bố điều tra vì vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật.
Ở cấp Trung ương, từ tháng 10-2025, Bộ Công tác xã hội Trung ương Trung Quốc đã chính thức ban hành và triển khai văn bản về tăng cường xây dựng tác phong đối với các hiệp hội ngành nghề, hội học thuật và thương hội toàn quốc. Trong đó nêu 8 nhóm yêu cầu và 21 biện pháp cụ thể nhằm siết hoạt động và quản lý nội bộ hiệp hội.
Ở cấp địa phương, các biện pháp siết chặt quản lý cũng bắt đầu được triển khai đồng bộ. Từ tháng 2, Thượng Hải áp dụng quy định yêu cầu các hiệp hội không được chỉ thu phí mà không cung cấp dịch vụ tương ứng, không ép buộc doanh nghiệp đóng góp, quyên góp hay tham gia các hoạt động đào tạo, kiểm tra có thu phí.
Mô hình điều tra phối hợp giữa Trung ương và địa phương cũng được áp dụng. Trong vụ việc của ông Đoan Tiểu Bình, ngoài nhóm kiểm tra trung ương, Ủy ban Giám sát thành phố Uy Hải cũng tham gia điều tra.
