Được ví như “kẻ giết người thầm lặng”, tăng huyết áp đang ngày càng trẻ hóa khi 95% bệnh nhân không có triệu chứng cảnh báo cho đến lúc đột ngột gục ngã, chỉ cần chỉ số nhích nhẹ cũng đủ nhân đôi nguy cơ đột tử.
Theo bác sĩ Lê Đình Phương, giảng viên Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, công chúng thường bàng hoàng và tò mò trước sự ra đi đột ngột của những người trẻ tuổi, nổi tiếng ở ngưỡng 40. Tuy nhiên, đa số chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu nguyên nhân tử vong thay vì quan tâm đến phòng ngừa.
“Đằng sau các ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay suy thận thường là sự tàn phá âm thầm của cao huyết áp và rung nhĩ”, ông Phương nói, thêm rằng tim hoạt động như một chiếc bơm, trong đó huyết áp tâm thu hình thành khi tim co bóp, còn tâm trương khi tim giãn ra. Bác sĩ Phương cảnh báo chỉ cần huyết áp tâm thu nhích lên 20 mmHg hoặc tâm trương tăng thêm 10 mmHg, nguy cơ đột tử của người bệnh sẽ tăng gấp đôi.
Theo khuyến cáo mới, mức huyết áp 130/80 mmHg đã cần cân nhắc điều trị ở người có yếu tố nguy cơ, còn từ 140/90 mmHg trở lên phải dùng thuốc. Quan niệm “huyết áp tăng theo tuổi là bình thường” là sai lầm. Ở mọi độ tuổi, vượt ngưỡng này đều cần điều trị lâu dài, với mục tiêu dưới 120/80 mmHg để giảm đến 80% nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Bên cạnh tăng huyết áp, rung nhĩ – một dạng rối loạn nhịp tim phổ biến – cũng làm tăng nguy cơ đột quỵ gấp 5 lần. Rung nhĩ làm máu ứ đọng trong tim, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây đột quỵ. Tuy nhiên, bệnh thường xuất hiện thoáng qua nên khó phát hiện nếu chỉ đo điện tâm đồ một cách ngẫu nhiên trong những lần đi khám định kỳ.
Lối sống hiện đại với áp lực công việc cao, căng thẳng kéo dài, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và ít vận động đang góp phần khiến các bệnh lý tim mạch xuất hiện ngày càng sớm ở người trẻ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người vẫn chủ quan. Khảo sát mới đây trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim ghi nhận 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo nhưng phần lớn không biết tình trạng của mình. Dù 80% hiểu nguy cơ đột quỵ, có tới 76% không đo huyết áp thường xuyên và nhiều người chưa nhận thức rõ mức độ nguy hiểm của rung nhĩ.
Đo huyết áp cho bệnh nhân. Ảnh: Quỳnh Trần
Theo chuyên gia, việc chẩn đoán và theo dõi cao huyết áp không thể chỉ phụ thuộc vào bệnh viện. Đo tại nhà giúp bệnh nhân tránh được “huyết áp áo choàng trắng” – hiện tượng chỉ số tăng vọt do tâm lý căng thẳng khi gặp bác sĩ, dễ dẫn đến điều trị oan. Để đo chính xác, bệnh nhân phải ngồi thư giãn 15 phút, hai chân chạm đất, tay để ngang tim, băng quấn bao phủ 2/3 cánh tay và không dùng chất kích thích trước đó.
“Chi phí một máy đo khoảng một vài triệu đồng, uống thuốc tăng huyết áp mỗi ngày chỉ từ vài nghìn đến vài chục nghìn đồng, thấp hơn rất nhiều so với chi phí điều trị đột quỵ, suy thận… và những di chứng tàn khốc của các bệnh này”, bác sĩ nói.
Ông Natsuki Chen, Tổng giám đốc Omron Healthcare Vietnam, cho biết trong bối cảnh y tế chuyển từ điều trị sang phòng ngừa, các thiết bị theo dõi tại nhà và công nghệ kết nối dữ liệu giúp người bệnh chủ động hơn, đồng thời hỗ trợ bác sĩ theo dõi và điều chỉnh điều trị hiệu quả. Việc theo dõi sức khỏe tại nhà không chỉ giúp phát hiện sớm nguy cơ mà còn góp phần hiện thực hóa tầm nhìn toàn cầu “Going for Zero” – giảm thiểu các biến cố tim mạch và gánh nặng đột quỵ trong cộng đồng.
Lê Phương
