Người dân Iran tìm mua máy phát điện, tích trữ nhu yếu phẩm hoặc tính đường sơ tán, khi Mỹ đe dọa phá hủy hạ tầng năng lượng nếu Tehran không mở eo biển Hormuz.
Nỗi lo sợ chiến sự leo thang khiến nhiều gia đình tìm cách ra khỏi thủ đô Iran. Nariman, giáo viên 57 tuổi, quyết định đưa hai con gái rời Tehran lên khu vực phía bắc gần biển Caspi, sau khi đọc thông điệp của Tổng thống Mỹ Donald Trump trên mạng xã hội về khả năng tấn công các nhà máy điện và cầu trên toàn lãnh thổ Iran để đẩy nước này trở về “thời đồ đá”.
“Tôi đã thật sự hoảng sợ khi đọc những điều đó. Tôi phải đưa gia đình đến nơi an toàn trước khi mọi thứ trở nên tồi tệ hơn”, ông nói.
Nhiều người khác cũng có ý định tương tự, làm dấy lên nguy cơ ùn tắc giao thông ở cửa ngõ thủ đô. Cơ quan về người tị nạn của Liên Hợp Quốc ước tính hàng triệu người Iran đã phải di dời trong nước kể từ khi xung đột bắt đầu vào ngày 28/2 và con số này có thể tiếp tục tăng.
Phần đông cư dân không có lựa chọn nào khác ngoài bám trụ lại thành phố. Parisa, sinh viên 21 tuổi, cho biết cô và bạn cùng phòng không có xe và cũng không có nơi để đến. Cô đã chuẩn bị sẵn thực phẩm và vật dụng thiết yếu từ những ngày đầu chiến sự. Tuy nhiên, điều khiến cô lo lắng nhất là những thách thức về lâu dài.
Công nhân dọn dẹp hiện trường vụ tập kích Đại học Công nghệ Sharif tại Tehran ngày 6/4. Ảnh: AP
Elnaz, họa sĩ 34 tuổi tại Tehran, cũng cho biết việc rời đi không phải lựa chọn khả thi với tất cả mọi người. “Bạn cần có điểm đến và tiền bạc. Tôi không có gì ngoài tranh vẽ của mình”, cô nói.
Tại thủ đô Tehran, nhiều gia đình dán băng keo lên cửa kính, chuyển chỗ ngủ vào những căn phòng ít cửa sổ nhằm hạn chế rủi ro từ các vụ nổ xảy ra gần như mỗi đêm. Nhiều người mua máy phát điện, tích trữ nước và nhu yếu phẩm.
Một người đàn ông 38 tuổi ở Tehran cho biết anh đã chuẩn bị “túi đồ sinh tồn” gồm đồ hộp, nước, pin sạc và đèn khẩn cấp. Anh đổ đầy xăng cho xe và cân nhắc rời thành phố lên phía bắc. “Nếu hạ tầng bị phá hủy, chúng tôi không biết được mình có thể cầm cự được bao lâu”, anh nói.
Một phụ nữ 43 tuổi đang điều trị ung thư vú tại Tehran cho biết bà đặc biệt lo lắng về tác động của việc phá hủy cơ sở hạ tầng đối với hệ thống y tế. “Ban đầu chúng tôi nghe nói rằng sẽ có hỗ trợ cho người dân Iran, nhưng việc chiến sự kéo dài và các cơ sở như trường đại học, công ty dược bị phá hủy khiến chúng tôi rất bất an”, bà cho biết.
Cảnh sát tuần tra tại Tehran, trước một áp phích lớn với dòng chữ: “Eo biển Hormuz vẫn đóng. Toàn bộ vịnh Ba Tư là vùng săn bắn của chúng ta”. Ảnh: AP
Những phát biểu gần đây của ông Trump càng làm gia tăng tâm lý lo ngại. Trong một cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal đầu tuần này, Tổng thống Mỹ cho rằng Iran có thể mất tới 20 năm để phục hồi sau thiệt hại chiến tranh. Ông đề ra hạn chót là 20h giờ miền đông Mỹ ngày 7/4 (7h giờ Hà Nội ngày 8/4), cảnh báo Mỹ sẵn sàng phá hủy toàn bộ nhà máy điện và cầu nếu Tehran không chấp nhận mở lại eo biển Hormuz.
Trong cuộc họp báo ngày 6/4, ông nhận định người dân Iran có thể “chấp nhận chịu đựng” mất điện và các dịch vụ cơ bản nếu điều đó dẫn tới thay đổi chính trị.
“Họ nói hãy ném bom tiếp đi. Đó là lời của những người sống trong khu vực bom nổ”, ông Trump nói mà không đưa ra bằng chứng.
Iran bước vào cuộc chiến trong bối cảnh kinh tế khó khăn, với lạm phát cao và đồng nội tệ mất giá kéo dài nhiều năm. Tình trạng này từng châm ngòi cho các cuộc biểu tình trong nước vào cuối năm ngoái và dẫn tới các biện pháp trấn áp mạnh tay.
Một người đàn ông tại Tehran ôm thi thể người thân thiệt mạng trong vụ tập kích ngày 28/3 trúng vào khu dân cư. Ảnh: AP
Ban đầu, một bộ phận người dân bất bình với chính quyền Iran và ủng hộ chiến dịch của Mỹ. Tuy nhiên, sau hàng chục nghìn cuộc không kích và những thiệt hại ngày càng rõ rệt, quan điểm của nhiều người đã thay đổi. Một số lo ngại chính quyền có thể trở nên cứng rắn hơn sau xung đột, trong khi số khác sợ rằng các cuộc tấn công quy mô lớn sẽ khiến đất nước rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài.
Việc tiếp cận thông tin cũng bị hạn chế khi chính phủ Iran siết chặt Internet. Phần lớn người dân không có cái nhìn đầy đủ về diễn biến chiến sự, ngoại trừ một số ít sử dụng công nghệ VPN.
Trong khi nhiều người đang nín thở chờ đợi thời hạn cuối cùng vào ngày 8/4 mà ông Trump đặt ra, Elnaz lại chuẩn bị cho một cuộc chiến dài hơi hơn.
“Mọi người cứ làm như thể thế giới sẽ tận thế hoặc tái sinh vào sáng thứ tư, nhưng cuộc chiến này sẽ không kết thúc chỉ sau một sớm một chiều,” cô nhận định. “Nhìn vào đà leo thang hiện tại, tôi nghĩ chúng ta sẽ phải đối mặt với tình cảnh này thêm ít nhất một hoặc hai tháng nữa. Đây sẽ là một quá trình dài đằng đẵng và mệt mỏi. Chúng tôi đang mắc kẹt ở đây chờ đợi”.
Khi được hỏi điều gì khiến cô lo lắng nhất, Parisa trả lời: “Đó là hạ tầng. Phải mất bao nhiêu năm và công sức mới xây dựng được những thứ đó. Tôi sợ rằng đất nước sẽ bị kéo lùi hàng thập kỷ. Tôi còn trẻ, tôi không muốn dành 5 hay 10 năm tới chỉ để loay hoay với những nhu cầu cơ bản nhất như được tắm vòi hoa sen nóng”.
Thanh Danh (Theo WSJ, Guardian, CNN, Dropsite)
