Hàng loạt quy định mới về xác thực khách hàng, quản lý tài khoản được Ngân hàng Nhà nước ban hành nhằm tăng cường an toàn cho thanh toán số – Ảnh: QUANG ĐỊNH
Bên cạnh các biện pháp phòng chống lừa đảo, các quy định về phòng chống rửa tiền cũng được siết chặt hơn. Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), cơ chế vận hành của hệ thống cho phép các thành viên tham gia chủ động báo cáo các tài khoản đáng ngờ ngay khi phát hiện và chia sẻ dữ liệu với các đơn vị khác trong mạng lưới.
Siết yêu cầu định danh khi mở tài khoản
Trao đổi với báo chí, ông Phạm Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN – cho biết các quy định mới về mở tài khoản, phát hành thẻ và ví điện tử đã siết chặt việc định danh khách hàng, tăng cường đối chiếu sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip và ứng dụng VNeID nhằm xác thực chính xác người dùng.
Các quy định này được xem là “lá chắn” bảo vệ khách hàng trước tình trạng tội phạm lợi dụng tài khoản doanh nghiệp “ma”, công nghệ Deepfake và mã độc để lừa đảo. Theo đó, tối thiểu ba tháng một lần, các tổ chức cung ứng dịch vụ phải cập nhật phiên bản ứng dụng mới nhất và triển khai các biện pháp ngăn chặn giao dịch khi phát hiện nguy cơ bị tội phạm mạng lợi dụng.
Nếu phát hiện lỗ hổng nghiêm trọng, phải kịp thời khắc phục và áp dụng các biện pháp kiểm soát nhằm bảo vệ khách hàng. Quy định mới cũng yêu cầu hộ kinh doanh và doanh nghiệp thực hiện đối chiếu thông tin sinh trắc học đối với người đại diện, nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng tài khoản tổ chức để thực hiện các hành vi lừa đảo, gian lận.
Ứng dụng Mobile Banking phải có khả năng phát hiện và cảnh báo các dấu hiệu rủi ro, tự động dừng hoặc thoát ứng dụng trong một số trường hợp bất thường nhằm hạn chế nguy cơ chiếm đoạt tài sản.
NHNN cũng phối hợp với Bộ Công an khai thác dữ liệu dân cư, căn cước công dân gắn chip và ứng dụng VNeID để làm sạch dữ liệu khách hàng, ngăn chặn tình trạng mạo danh, sử dụng giấy tờ giả mở tài khoản phục vụ mục đích bất hợp pháp.
Tính đến hết ngày 24-4, hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu thông tin sinh trắc học. Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam cũng đã đối chiếu khoảng 57 triệu lượt hồ sơ, làm sạch gần 44,5 triệu hồ sơ khách hàng.
Các tổ chức tín dụng và tổ chức trung gian thanh toán cũng đã tích hợp tính năng đối khớp thông tin sinh trắc học trên ứng dụng Mobile Banking để tăng cường nhận diện khách hàng.
Trên các nền tảng dữ liệu tập trung, các tổ chức tín dụng có thể ngay lập tức đưa ra quyết định ngăn chặn giao dịch, hoặc yêu cầu xác thực, định danh bổ sung trước khi cho phép khách hàng thực hiện giao dịch trực tuyến. Đây được xem là lớp phòng vệ quan trọng trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo tài chính ngày càng tinh vi.
Tăng lớp cảnh báo giao dịch rủi ro
Để đảm bảo trải nghiệm thống nhất cho người dùng, NHNN cũng yêu cầu các đơn vị triển khai đồng bộ dịch vụ cảnh báo trên toàn bộ các kênh giao dịch, bao gồm ngân hàng trên điện thoại di động, ngân hàng trực tuyến, giao dịch tại quầy và máy rút tiền tự động.
Thời gian tới cơ quan quản lý sẽ tiếp tục mở rộng thu thập dữ liệu về tài khoản, ví điện tử, thẻ ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, đồng thời nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để cung cấp thêm dịch vụ truy vấn trạng thái nghi ngờ cho các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán có nhu cầu.
Ngoài ra, theo thông tư 27/2025, các giao dịch từ 500 triệu đồng trở lên thuộc diện cần theo dõi và báo cáo. Vì vậy ngân hàng có thể thực hiện thêm bước kiểm tra, đặc biệt với giao dịch bất thường. Trong một số trường hợp việc này khiến thời gian xử lý lâu hơn so với các khoản tiền nhỏ.
Cùng với việc tăng cường giám sát các giao dịch có giá trị lớn, nhiều ngân hàng cũng chủ động triển khai các công cụ cảnh báo sớm nhằm hạn chế nguy cơ khách hàng chuyển tiền vào các tài khoản có dấu hiệu lừa đảo.
Agribank là một trong những ngân hàng tiên phong triển khai chức năng này, áp dụng cho cả giao dịch thực hiện tại quầy. Hệ thống sẽ tự động phân tích thông tin tài khoản người nhận và phân loại mức độ rủi ro theo ba cấp độ: rủi ro cao, rủi ro trung bình và chưa xác thực.
Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu bất thường, giao dịch viên sẽ cảnh báo khách hàng trước khi hoàn tất lệnh chuyển tiền. Theo Agribank, sau thời gian triển khai, hệ thống đã ghi nhận hàng trăm nghìn lượt cảnh báo giao dịch.
Tương tự, Vietcombank cũng đã đưa vào vận hành hệ thống VCB Alert trên app điện thoại và tại quầy giao dịch nhằm cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận. Theo đó, khi khách hàng thực hiện giao dịch, hệ thống sẽ tự động đối chiếu và phân tích thông tin tài khoản thụ hưởng.
Cảnh báo sẽ được đưa ra nếu thông tin người nhận tiền không trùng khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hoặc thuộc danh sách nghi ngờ rủi ro của ngân hàng… Tính năng này được cài đặt sẵn trên ứng dụng VCB Digibank và đã cảnh báo kịp thời hàng trăm nghìn giao dịch chuyển tiền có dấu hiệu rủi ro.
Nhiều ngân hàng và ví điện tử áp dụng cơ chế cảnh báo về độ tin cậy của tài khoản nhận tiền cho khách hàng – Ảnh: QUANG ĐỊNH
Cảnh báo sớm các giao dịch bất thường
Nhằm đảm bảo giao dịch chính chủ, Vietcombank cho biết đã triển khai xác thực sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip, tích hợp VNeID, chữ ký số từ xa và các giải pháp xác thực nâng cao như SoftOTP. Đến cuối năm 2025, ngân hàng đã thu thập sinh trắc học cho hơn 15 triệu khách hàng.
Nhiều ngân hàng khác như BIDV, VPBank… cũng đang triển khai các cơ chế cảnh báo rủi ro trên nền tảng mobile banking. Nếu nhận được cảnh báo rủi ro, người dùng nên dừng giao dịch và xác minh lại thông tin người nhận qua kênh liên lạc độc lập, không phải qua đường dẫn hay số điện thoại do đối tác giao dịch cung cấp trực tiếp trong cuộc trao đổi đang diễn ra.
VPBank cũng vừa cảnh báo tình trạng nhiều người do thiếu hiểu biết pháp luật đã cho thuê, cho mượn hoặc mua bán tài khoản ngân hàng. Kẻ xấu thường liên hệ qua mạng xã hội, nhắn tin hoặc gọi điện mời chào người dùng mở tài khoản để nhận tiền từ các vụ lừa đảo, đánh bạc hoặc cá độ trực tuyến.
Theo VPBank, đây là hành vi vi phạm pháp luật. Chủ tài khoản có thể bị xử phạt hành chính tới 200 triệu đồng hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Ngân hàng khuyến cáo khách hàng tuyệt đối không cho thuê, cho mượn hoặc mua bán tài khoản dưới bất kỳ hình thức nào.
Mới đây MoMo cũng thông báo khi chuyển tiền trên MoMo, khách hàng cũng sẽ được cảnh báo về độ tin cậy của tài khoản nhận tiền với ba trạng thái: xanh lá: an toàn – tài khoản chưa phát hiện rủi ro; vàng: cần cân nhắc – tài khoản tiềm ẩn rủi ro; đỏ: nguy hiểm – tài khoản có nguy cơ lừa đảo.
Nhờ kết hợp nguồn dữ liệu uy tín, báo cáo từ người dùng và công nghệ trí tuệ nhân tạo, MoMo có thể cảnh báo sớm, giúp người dùng chủ động phòng tránh rủi ro ngay trong từng giao dịch. Hệ thống bảo mật của MoMo cũng sẽ tự động phân tích, giúp phát hiện sớm các giao dịch bất thường.
Ngay khi nhận diện rủi ro MoMo sẽ tạm chặn giao dịch, gửi cảnh báo rõ ràng và hướng dẫn khách hàng gọi tổng đài an toàn. Khi khách hàng gọi đến, hệ thống sẽ chia sẻ các tình huống lừa đảo điển hình, giúp khách hàng hiểu rõ hơn và tự cân nhắc có nên tiếp tục giao dịch hay không.
Tài khoản ngân hàng của hộ kinh doanh cũng phải chính chủ
Theo thông tư số 25/2025 của NHNN, từ ngày 1-3, tài khoản ngân hàng của hộ kinh doanh bắt buộc phải trùng khớp với tên trên giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.
Theo đó, hộ kinh doanh không sử dụng tài khoản cá nhân hoặc tài khoản người thân để nhận tiền từ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ như trước đây. Toàn bộ dòng tiền thu – chi phải thực hiện qua tài khoản đứng tên hộ kinh doanh.
Chấm dứt việc đặt nickname cho tài khoản thanh toán
Một số ngân hàng cho khách hàng sử dụng nickname bên cạnh số tài khoản chính thức (tài khoản gốc), giúp cá nhân hóa thông tin tài khoản của khách hàng. Tuy nhiên, trong quá trình giao dịch đã phát sinh nhiều bất cập như dễ gây nhầm lẫn, khó xác định thông tin người nhận và dẫn đến nguy cơ chuyển nhầm tiền.
Từ ngày 1-4, theo thông tư số 30/2025 của NHNN, tên tài khoản thanh toán của khách hàng cá nhân phải đồng nhất với thông tin trên căn cước công dân hoặc thẻ căn cước, nhằm nâng cao tính bảo mật và an toàn cho mọi giao dịch. Như vậy các ngân hàng sẽ phải chấm dứt dịch vụ cho phép khách hàng đặt nickname cho tài khoản.
