Quốc hội sẽ giám sát loạt đại dự án giao thông

Sân bay Long Thành vào diện giám sát

Trình bày dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết tại kỳ họp thứ 3 (dự kiến diễn ra giữa năm 2027), bên cạnh các nội dung KT-XH quan trọng, Quốc hội sẽ giám sát việc thực hiện các dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam; dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, chủ trương đầu tư dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM…

Tại kỳ họp thứ 4 (dự kiến cuối năm 2027), Quốc hội sẽ giám sát việc thực hiện các dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía đông giai đoạn 2021 – 2025; đường vành đai 4 – Vùng thủ đô Hà Nội; đường vành đai 3 TP.HCM; cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột giai đoạn 1; cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu giai đoạn 1; cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng giai đoạn 1; cao tốc Bắc – Nam phía tây đoạn Gia Nghĩa (Đắk Nông) – Chơn Thành (Bình Phước)…

Ủng hộ chương trình giám sát, song hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (đoàn Hà Nội) đề nghị tiếp tục làm rõ hơn trọng tâm, trọng điểm giám sát, tránh dàn trải, phân tán nguồn lực. Theo đại biểu (ĐB) này, cần chọn một số chuyên đề thực sự cấp bách, tác động trực tiếp sâu rộng đến người dân và phát triển đất nước để giám sát đến nơi đến chốn. ĐB cũng bày tỏ đồng tình với việc đưa vào chương trình giám sát nhiều dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, các tuyến cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Tuy nhiên, hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề nghị cần làm rõ hơn các tiêu chí giám sát, trong đó đặc biệt chú trọng đến tiến độ thực hiện, hiệu quả sử dụng vốn và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Đồng thời, cần tăng cường giám sát nguy cơ chậm tiến độ, đội vốn, thất thoát, lãng phí và có cơ chế theo dõi sau giám sát.

Cùng quan điểm, ĐB Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng cần tiếp tục tinh gọn nội dung giám sát, tránh dàn trải, thiếu chiều sâu. Theo đó, Quốc hội nên tập trung tối đa vào những vấn đề thực sự nổi cộm, bức xúc mà cử tri đặc biệt quan tâm hoặc các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro lớn về thất thoát, lãng phí như quản lý tài sản công và đầu tư công. “Mục tiêu là phải giám sát đến cùng, không chỉ dừng lại ở việc nêu thực trạng mà phải làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân, tổ chức”, ông nhấn mạnh.

ĐB đoàn Vĩnh Long khuyến nghị cần đổi mới căn bản cách tiếp cận, giám sát với các dự án quan trọng quốc gia và hệ thống hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến vành đai và cao tốc. Giám sát không nên chỉ bó hẹp ở việc kiểm tra tiến độ giải ngân hay thi công mà phải đánh giá hiệu quả tổng thể và tác động KT-XH thực tế. “Phải trả lời được các câu hỏi cốt lõi: dự án có đạt được các mục tiêu chiến lược ban đầu hay không, có nguy cơ gây lãng phí nguồn lực quốc gia do đội vốn hoặc chậm tiến độ không?”, ông nhấn mạnh.

Đề xuất giám sát tối cao việc thực hiện chính quyền 2 cấp

Đề cập những điểm nghẽn trong tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, ĐB Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) kiến nghị bổ sung trong nội dung chuyên đề giám sát tối cao việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp tổ chức bộ máy và quản lý sử dụng tài sản công để giám sát tối cao trong năm 2026.

Theo bà, bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp vẫn còn những điểm nghẽn “tác động dây chuyền, làm suy giảm mô hình quản trị của chính quyền ở cơ sở”. Đơn cử, dù đã phân cấp cho chính quyền cơ sở, nhưng quyết định cuối cùng vẫn nằm ở cấp trên. “Nếu cấp cơ sở là cấp gần dân, hiểu thực tiễn nhất nhưng không có quyền quyết định thì mô hình chính quyền 2 cấp chỉ là việc giảm tầng nấc và hình thức, chưa phải là nâng cao chất lượng thực chất”, nữ ĐB nêu và đề nghị giao chính quyền cơ sở quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện.

Đặc biệt, nữ ĐB chỉ rõ thực tế quá tải ở cấp cơ sở. Theo bà, khi bỏ cấp trung gian phải phân bổ lại nguồn lực nhưng “thực tế là chuyển việc xuống dưới”. “Một cán bộ xã hiện nay đồng thời phải xử lý nhiều công việc và cơ cấu của mô hình hiện nay đối với phòng trực thuộc ủy ban để giúp việc chỉ có 2 phòng và gánh trung bình mỗi phòng đến 7 sở”, ĐB Hoa Ry cho hay. Điều này dẫn đến tình trạng tồn đọng và chậm giải quyết hồ sơ hành chính.

Trong khi đó, năng lực của cán bộ chưa theo kịp nên khi xử lý các vấn đề có liên quan đến đầu tư, quy hoạch hoặc chuyển đổi số, nhiều cán bộ còn lúng túng bởi thiếu kỹ năng chuyên sâu. Có tình trạng dù được phân cấp nhưng không dám quyết vì lo ngại sai phạm và thiếu cơ chế để bảo vệ. “Vấn đề đặt ra là nếu phân cấp mà không nâng năng lực thì sẽ dẫn đến hệ quả không dám làm hoặc là làm sai. Cả hai vấn đề này đều làm giảm hiệu quả đối với chính quyền cơ sở”, nữ ĐB nêu. Bà kiến nghị cần có chính sách đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở, nếu không sẽ không thể nào nâng cao chất lượng quản trị.

ĐB Hoàng Văn Nghĩa (đoàn Quảng Ngãi) thì đề xuất phải đổi mới tư duy giám sát theo hướng đi sâu vào đánh giá đội ngũ cán bộ, công chức. Với 1.084 nhiệm vụ ở cấp chính quyền cơ sở thì năng lực đội ngũ cán bộ là hết sức quan trọng. Từ đó, ông đề xuất chương trình giám sát năm 2027 và những năm tiếp theo cần tập trung vào đánh giá năng lực thực thi của chính quyền địa phương 2 cấp. Đặc biệt là giám sát chuyên đề về đội ngũ cán bộ trong tư duy, cách làm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm…