Khi hành động trở thành thước đo, khi thực thi trở thành danh dự và trách nhiệm cá nhân được đặt đúng chỗ thì con đường đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 không còn là lời hứa xa xôi.
TS NGUYỄN SĨ DŨNG
Đây không chỉ là yêu cầu về phong cách lãnh đạo, mà là tuyên ngôn về một chuẩn mực hành động mới của hệ thống chính trị.
“Dân là gốc” – nguyên tắc vận hành của bộ máy và chính sách
* Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, Đại hội XIV đã đúc kết những bài học kinh nghiệm sâu sắc để định hướng cho hành trình đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Ông có suy nghĩ gì về những bài học này?
– Nhìn lại 40 năm Đổi mới, Đại hội XIV không chỉ tổng kết một chặng đường phát triển, mà quan trọng hơn là đúc rút những bài học nền tảng để bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Bài học lớn nhất là đổi mới chỉ thành công khi bám sát thực tiễn và đặt con người ở vị trí trung tâm.
Những bước ngoặt quan trọng của đất nước trong bốn thập niên qua đều bắt nguồn từ việc tôn trọng quy luật khách quan, lắng nghe xã hội và giải phóng sức sáng tạo của người dân, doanh nghiệp.
Đại hội XIV tiếp tục khẳng định tinh thần “Dân là gốc” không chỉ như một nguyên lý chính trị, mà là thước đo hiệu quả của mọi chính sách.
Bài học thứ hai là vai trò quyết định của thể chế và năng lực thực thi. Thực tiễn cho thấy chủ trương đúng chưa đủ, điều quan trọng là tổ chức thực hiện.
Đại hội XIV rút ra đúc kết rất thẳng thắn: điểm nghẽn lớn nhất nhiều khi nằm ở khâu hành động. Vì vậy, yêu cầu kỷ luật thực thi, trách nhiệm cá nhân và “nói đi đôi với làm” được đặt ở vị trí trung tâm.
Cuối cùng, Đại hội XIV nhấn mạnh tư duy phát triển dài hạn, kết hợp ổn định với đổi mới, trước mắt với lâu dài. Tư duy “5 năm với tầm nhìn 20 năm” cho thấy Việt Nam đang chuẩn bị bước vào kỷ nguyên mới bằng sự chín muồi về nhận thức và bản lĩnh phát triển.
* Trong Báo cáo trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư đã nhấn mạnh “Dân là gốc” không chỉ như một tư tưởng xuyên suốt, mà còn đặt trực tiếp trong nhóm các bài học lớn có ý nghĩa phương pháp luận đối với toàn bộ quá trình lãnh đạo, cầm quyền. Cần làm gì để đây không phải là một khẩu hiệu giá trị, mà là một nguyên tắc chỉ đạo mọi hành động?
– Để “Dân là gốc” không dừng lại ở một khẩu hiệu giá trị, điều quan trọng nhất là chuyển tư tưởng này thành nguyên tắc vận hành cụ thể của bộ máy và chính sách.
Trước hết, “Dân là gốc” phải được thể hiện ngay từ khâu xây dựng chính sách. Mỗi chính sách lớn cần được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp, có tham vấn thực chất, có đánh giá tác động xã hội đầy đủ, thay vì chỉ hoàn thiện trên giấy tờ.
Thứ hai, trong tổ chức thực hiện, “Dân là gốc” phải trở thành tiêu chí đánh giá cán bộ và cơ quan công quyền. Một chính sách dù đúng về chủ trương nhưng nếu gây phiền hà, tăng chi phí xã hội hoặc làm xói mòn niềm tin của người dân thì cần được điều chỉnh kịp thời.
Thứ ba, cần thiết lập cơ chế phản hồi và giám sát hiệu quả, để tiếng nói của người dân được lắng nghe thường xuyên, không chỉ qua các kỳ bầu cử hay tiếp xúc cử tri định kỳ, mà thông qua các kênh phản ánh, đối thoại và dữ liệu xã hội.
Khi “Dân là gốc” được gắn chặt với quy trình, trách nhiệm và đo lường kết quả, nó sẽ trở thành kỷ luật hành động chứ không chỉ là một khẩu hiệu mang tính biểu tượng.
Chuyên viên Bảo hiểm xã hội TP.HCM giả quyết hồ sơ cho người dân – Ảnh: TỰ TRUNG
Tuyên ngôn về một chuẩn mực hành động mới
* Một thông điệp mạnh mẽ được nhấn mạnh trong văn kiện, nghị quyết Đại hội XIV và như Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định, là tinh thần tổ chức thực hiện “nói ít – làm nhiều – làm đến cùng”. Tại chỉ thị 01, Bộ Chính trị yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy từ “học tập, quán triệt” sang “hiểu sâu – hành động đúng – làm đến cùng”. Thông điệp này có ý nghĩa như thế nào trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, và cần làm gì để thông điệp này thực sự không còn là khẩu hiệu mà đi vào thực tiễn, thực thi hiệu quả?
– Thông điệp “nói ít – làm nhiều – làm đến cùng” mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh mang ý nghĩa rất đặc biệt trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Đây không chỉ là yêu cầu về phong cách lãnh đạo, mà là tuyên ngôn về một chuẩn mực hành động mới của hệ thống chính trị.
Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã có đủ kinh nghiệm, đủ bài học và cũng đủ thách thức để nhận ra rằng rào cản lớn nhất của phát triển không còn nằm ở thiếu chủ trương, mà ở khâu tổ chức thực hiện.
Khi mục tiêu tăng trưởng cao, cạnh tranh toàn cầu gay gắt và yêu cầu cải cách ngày càng cấp bách, đất nước không còn dư địa cho sự chần chừ, hình thức hay “làm nửa vời”.
Để tinh thần này đi vào thực tiễn, trước hết cần gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả cụ thể, đo lường được. Mỗi chương trình, dự án phải có người chịu trách nhiệm đến cùng, không hòa tan trách nhiệm trong tập thể chung chung.
Thứ hai, phải đổi mới mạnh mẽ cơ chế đánh giá cán bộ, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và tác động thực tế làm thước đo chính, thay vì chỉ dựa trên báo cáo hay quy trình.
Thứ ba, cần tăng cường giám sát xã hội và công khai kết quả thực hiện, để “làm đến cùng” trở thành cam kết trước nhân dân. Khi đó, thông điệp này sẽ trở thành kỷ luật hành động của cả hệ thống, chứ không chỉ là một lời hiệu triệu.
Người dân được hướng dẫn làm thủ tục tại phường Đa Mai, tỉnh Bắc Ninh – Ảnh: HÀ QUÂN
Lấy hành động và năng lực thực thi làm thước đo của mọi mục tiêu
* Văn kiện và nghị quyết Đại hội XIV đã xác định mục tiêu phát triển giai đoạn 2026 – 2030. Trong đó, mục tiêu đề ra là giai đoạn này sẽ tăng trưởng bình quân hai con số, năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo ông, thông điệp lớn nhất toát lên từ những mục tiêu này là gì?
– Đại hội XIV của Đảng không chỉ đặt ra tầm nhìn dài hạn cho tương lai đất nước, mà quan trọng hơn đã đặt lại cách đo lường thành công của đường lối phát triển.
Đó là lấy hành động và năng lực thực thi làm thước đo của mọi mục tiêu chiến lược.
Theo tôi, thông điệp lớn nhất toát lên từ các mục tiêu phát triển mà Đại hội XIV xác định là yêu cầu nâng tầm chất lượng phát triển và năng lực thực thi lên một chuẩn mực mới.
Các đại hội trước đều đã đề ra những mục tiêu, chủ trương và giải pháp quan trọng giúp đất nước đạt được những thành tựu to lớn sau 40 năm đổi mới.
Tuy nhiên, bước vào giai đoạn 2026 – 2030 và tầm nhìn đến 2045, bối cảnh trong nước và quốc tế đã thay đổi rất nhanh, đòi hỏi tốc độ cao hơn, chất lượng cao hơn và kỷ luật thực thi chặt chẽ hơn.
Việc đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân hai con số không chỉ thể hiện khát vọng vươn lên, mà còn là thông điệp rõ ràng rằng Việt Nam không thể hài lòng với những kết quả đã có, không thể tiếp tục phát triển theo cách an toàn và dàn trải.
Một điểm nhấn quan trọng khác là việc Đại hội XIV xác lập khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển.
Đại hội XIV không coi đây là một lĩnh vực riêng biệt, mà là động cơ của toàn bộ nền kinh tế. Rõ ràng, phát triển trong giai đoạn tới phải dựa nhiều hơn vào khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất lao động và hiệu quả quản trị.
Bên cạnh đó, Đại hội XIV tiếp tục làm rõ vai trò của kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế.
Điểm mới nằm ở yêu cầu chuyển từ khuyến khích về mặt chủ trương sang bảo đảm thực thi trên thực tế thông qua cải cách môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị…
Quan trọng hơn, các mục tiêu này đặt ra một chuẩn mực mới về trách nhiệm hành động. Khi đích đến được xác định rõ và có thể đo lường, thì yêu cầu đặt ra cho hệ thống là phải đổi mới mạnh mẽ cách tổ chức thực hiện, biến khát vọng phát triển thành kết quả cụ thể, bền vững và có thể kiểm chứng trong thực tiễn.
3 bước chuyển để đột phá thể chế
* Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh đến 3 đột phá chiến lược, trong đó có đột phá về thể chế, để phát triển. Từ thực tế nghiên cứu, theo ông, cần những bước chuyển nào để tạo đột phá mạnh mẽ hơn nhằm tạo đà cho tăng trưởng hai con số, phát triển bền vững đất nước?
– Từ thực tiễn nghiên cứu và theo dõi cải cách thể chế nhiều năm qua, tôi cho rằng để tạo ra đột phá thể chế đủ mạnh, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số và phát triển bền vững, cần ít nhất ba bước chuyển căn bản.
1. Phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý – kiểm soát” sang tư duy “kiến tạo – phục vụ” phát triển. Thể chế không chỉ để giữ trật tự, mà phải chủ động mở đường cho sáng tạo, đầu tư và các mô hình kinh doanh mới, đồng thời giảm tối đa chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
2. Cần nâng cấp chất lượng xây dựng và thực thi pháp luật. Luật pháp phải ổn định, dễ dự đoán, hạn chế tối đa “luật khung, luật ống” và tình trạng mỗi nơi hiểu một cách. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững không thể vận hành trong môi trường pháp lý thiếu nhất quán và rủi ro cao.
3. Đột phá thể chế phải gắn chặt với trách nhiệm thực thi và phân cấp, phân quyền rõ ràng. Trao quyền phải đi kèm với cơ chế kiểm soát quyền lực, đo lường kết quả và chịu trách nhiệm đến cùng.
Khi thể chế thực sự trở thành động lực phát triển, chứ không phải rào cản, thì tăng trưởng cao không còn là khẩu hiệu mà là kết quả tất yếu của một hệ thống vận hành hiệu quả.
* Bà TRƯƠNG THỊ BÍCH HẠNH (Phó chủ tịch thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM):
Sự phát triển phải được đo bằng đời sống của người dân
Tư tưởng xuyên suốt trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng, đồng thời cũng là cội nguồn sức mạnh của cách mạng Việt Nam, chính là “lấy dân làm gốc”.
Bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm đã thể hiện rõ nét tinh thần này.
Khi “lấy dân làm gốc” trở thành tư duy và hành động thường xuyên của mỗi cán bộ, đảng viên, thấm sâu vào từng chủ trương, quyết sách của Đảng; khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân sẽ tạo nên sự đồng thuận xã hội, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trên nền tảng đó, mỗi người dân Việt Nam chung sức, đồng lòng hiện thực hóa những mục tiêu phát triển lớn lao của đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, bằng niềm tin, trách nhiệm và tình yêu sâu sắc đối với Tổ quốc.
Trong dòng chảy chung ấy, TP.HCM đang đứng trước một giai đoạn phát triển rất đặc biệt. Sau sắp xếp, TP có không gian phát triển được mở rộng, tiềm năng và lợi thế lớn hơn, với quy mô dân số đông và đa dạng.
Cùng với cơ hội, thực tiễn này cũng đặt ra những yêu cầu và áp lực rất lớn đối với TP.HCM trong quản trị đô thị, bảo đảm an sinh xã hội, cũng như giữ gìn sự gắn kết và ổn định của cộng đồng dân cư.
Chính vì vậy, tư tưởng “lấy dân làm gốc” cần được xác định là kim chỉ nam trong mọi chủ trương, quyết sách của TP.
Mọi chính sách phát triển phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, từ tâm tư nguyện vọng chính đáng của nhân dân; bảo đảm phát triển kinh tế song hành với tiến bộ và công bằng xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Mục tiêu cuối cùng là để mỗi người dân đều cảm nhận rõ sự an toàn, công bằng, cơ hội và hạnh phúc trong quá trình phát triển của TP.
Như Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đã nhấn mạnh, sự phát triển của TP phải được đo bằng đời sống của người dân, và mọi thành quả phát triển cuối cùng cũng quay trở lại phục vụ nhân dân, hướng tới một TP văn minh hơn, đáng sống hơn và hạnh phúc hơn.
