Chiến sự Iran khiến các đảng viên Cộng hòa ngày càng bất an, khi hệ lụy từ xung đột khiến triển vọng của họ trong bầu cử giữa kỳ trở nên bấp bênh.
Sau gần hai tháng chiến sự với Iran bùng phát, những dấu hiệu lo ngại trong đảng Cộng hòa ngày càng hiện rõ. Dù phần lớn vẫn công khai ủng hộ Tổng thống Donald Trump, các nghị sĩ và chiến lược gia của đảng này đang rơi vào thế khó xử, khi xung đột kéo dài vượt dự tính khiến giá xăng tăng, kéo theo nhiều loại chi phí tăng theo.
Theo dữ liệu của GasBuddy, giá xăng trung bình tại các trạm bơm Mỹ đã vượt 4 USD cho mỗi gallon (3,78 lít) trong phần lớn tháng 4. Hồi tháng 2, trước chiến sự, giá xăng trung bình tại Mỹ dao động dưới mốc 3 USD mỗi gallon và chưa lần nào vượt 3,25 USD suốt một năm qua.
Theo khảo sát của Pew, giá xăng cao là hậu quả khiến người Mỹ lo ngại nhất về chiến sự Iran. Khoảng 69% người Mỹ được Pew hỏi hồi cuối tháng 3 trả lời họ lo ngại về giá xăng, trong đó 45% “cực kỳ lo ngại”. Nỗi bất an bên trong đảng Cộng hòa là có cơ sở, bởi đảng này gần đây có kết quả không như kỳ vọng tại một số cuộc bầu cử.
Ứng viên đảng Dân chủ Shawn Harris thua đối thủ Cộng hòa Clay Fuller trong cuộc bầu cử đặc biệt ở bang Georgia hồi đầu tháng 4 để lấp một ghế trống tại Hạ viện. Tuy nhiên, Harris chỉ thua Fuller 12 điểm phần trăm, ở bang mà ông Trump năm 2024 thắng áp đảo với chênh lệch 37 điểm. Ở Wisconsin, ứng viên được đảng Dân chủ hậu thuẫn đắc cử thẩm phán tòa án tối cao bang. Những kết quả này cho thấy cử tri Mỹ dường như đang muốn có sự thay đổi.
“Chúng ta sẽ khó có thể xoay chuyển tình thế ngay lập tức”, Barrett Marson, chiến lược gia kỳ cựu của đảng Cộng hòa tại bang Arizona, nói với Politico. “Thời gian không đứng về phía Tổng thống, khi cuộc bầu cử tháng 11 đang đến gần”.
Nỗi lo cử tri quay lưng
Nhà Trắng được cho là đã ngầm ấn định ngày 15/4 làm mốc khởi động chiến dịch vận động cho cuộc bầu cử giữa kỳ. Đây là hạn chót để người dân Mỹ thực hiện quyết toán thuế thu nhập năm 2025 và đảng Cộng hòa dự định nhấn mạnh chính sách thuế của Tổng thống Trump đã giúp mọi người có thêm các khoản hoàn thuế để trang trải cuộc sống.
Tuy nhiên, mọi tính toán của đảng Cộng hòa giờ đây đã bị đảo lộn. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, huyết mạch năng lượng của thế giới, đã khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Nỗ lực đàm phán của ông Trump đến nay chưa thành công và Iran tiếp tục đóng cửa Hormuz chỉ sau vài giờ mở lại hôm 18/4.
Patrick Penfield, chuyên gia về chuỗi cung ứng tại Trường Quản lý Whitman thuộc Đại học Syracuse ở New York, cho hay nếu Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận hòa bình trong tháng 4, giá xăng trung bình ở Mỹ có thể tăng lên 5 USD mỗi gallon vào giữa tháng 5.
“Tôi mong chuyện này chấm dứt càng sớm càng tốt, tốt nhất là ngay lập tức”, hạ nghị sĩ Cộng hòa Tim Burchett nói.
Burchett cho biết ông ngày nào cũng nhận được những phàn nàn từ cử tri tại khu vực ông đại diện về tình trạng giá xăng và phân bón leo thang do eo biển Hormuz bị phong tỏa. Nghị sĩ này dự đoán cử tri sẽ đổ lỗi cho đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ.
“Tôi nghĩ đã đến lúc cần tính đến cách kết thúc chiến sự”, thượng nghị sĩ Josh Hawley trả lời WSJ. “Chúng ta cần một chiến lược rút lui để có thể nhanh chóng kéo giá năng lượng trong nước xuống. Giá đang rất, rất cao. Tôi nghe người dân nhắc đến điều này liên tục khi xuống cơ sở”.
Thượng nghị sĩ Jon Husted chung quan điểm, cho rằng chiến dịch nhằm vào Iran cần sớm hoàn tất.
“Tổng thống đã nói sẽ chỉ mất vài tuần, không phải vài tháng. Ông ấy nên bám sát mục tiêu đó”, ông Husted nói. “Cứ mỗi ngày kéo dài, người dân lại càng khó hiểu lý do chúng ta tham chiến”.
CNN dẫn hai nguồn thạo tin nói một số nghị sĩ Cộng hòa đã bày tỏ lo ngại rằng Nhà Trắng đang đánh giá thấp tác động mà chiến sự với Iran gây ra, nhưng chưa rõ họ đã truyền đạt đến Tổng thống Trump hay chưa.
“Có mối liên hệ giữa sự ủng hộ dành cho Tổng thống và kết quả đảng cầm quyền nhận được trong bầu cử giữa kỳ. Đơn giản là vậy”, Whit Ayres, chuyên gia thăm dò ý kiến của đảng Cộng hòa, nói. “Cử tri đang thất vọng và không hài lòng. Tình trạng này đã kéo dài một thời gian và ngày càng rõ rệt hơn”.
Tiến thoái lưỡng nan
Điều đáng chú ý là dù lo ngại gia tăng, phần lớn nghị sĩ Cộng hòa vẫn chưa sẵn sàng hành động để hạn chế quyền lực chiến tranh của Tổng thống. Hạ viện và Thượng viện, do phe Cộng hòa kiểm soát, trong tuần qua đều bác bỏ các nghị quyết do phe Dân chủ đề xuất, yêu cầu ông Trump phải xin phép quốc hội để tiếp tục chiến dịch tại Iran. Đây là lần thứ hai Hạ viện phủ quyết nghị quyết, ở Thượng viện là lần thứ tư.
Lập trường này phản ánh tình thế lưỡng nan của phe Cộng hòa. Nhiều nghị sĩ muốn nhanh chóng kết thúc xung đột, nhưng họ lo ngại rằng việc siết quyền lực hoặc nguồn lực của Tổng thống trong thời điểm hiện tại có thể gây ra rủi ro.
“Điều gì xảy ra nếu chúng ta rút quân ngay lập tức? Điều gì xảy ra nếu chúng ta cắt nguồn lực cho các binh sĩ đang ở chiến trường?”, thượng nghị sĩ Todd Young đặt câu hỏi. Theo ông, những kịch bản này chưa được xem xét đầy đủ và việc chính trị hóa vấn đề có thể dẫn đến hệ quả khó lường.
Phe Dân chủ tuyên bố họ sẽ tạo ra nhiều cơ hội để các đồng nghiệp đảng Cộng hòa kiềm chế ông Trump, bằng cách yêu cầu tổ chức bỏ phiếu về quyền hạn chiến tranh của Tổng thống mỗi tuần, cho đến khi cuộc chiến kết thúc.
“Tôi biết họ ngày càng bất an trong lòng vì những hệ quả ngày càng tăng đối với người nộp thuế, cũng như áp lực đè nặng lên quân đội”, thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine nói. “Chúng tôi sẽ hỏi ‘các ông đã thấy đủ chưa?’ và đến một lúc nào đó, họ buộc phải hành động”.
Một điều được coi là tích cực với đảng Cộng hòa là kết quả các thăm dò cho thấy quan điểm của cử tri về đảng Dân chủ hầu như không cải thiện. Điều này đồng nghĩa đảng Cộng hòa vẫn có cơ hội thuyết phục cử tri, nếu họ thể hiện tốt trong những tháng trước bầu cử giữa kỳ.
Các cố vấn của Tổng thống Trump đã thúc giục đảng Cộng hòa làm nổi bật sự khác biệt giữa hai đảng. Họ cho rằng các nghị sĩ nên vừa quảng bá chính sách, vừa tự định vị mình như một “lá chắn”, nhằm ngăn đảng Dân chủ theo đuổi một chương trình nghị sự cấp tiến hơn.
Một chiến lược gia Cộng hòa ở bang Georgia cho rằng bầu cử giữa kỳ vốn dĩ đã khó khăn ngay từ trước chiến sự Iran. Do đó, kết quả của các cuộc bầu cử đặc biệt “chỉ xác nhận điều mà phe Cộng hòa đã biết từ trước là chúng tôi sẽ phải nỗ lực nhiều hơn bao giờ hết”.
