Ông Trump quyết 'viết lại luật chơi' bầu cử Mỹ

Siết chặt bầu cử qua thư

Vào sáng qua 1.4 theo giờ VN (tối 31.3 giờ Mỹ), Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh hành pháp mới nhằm kiểm soát quy định về bỏ phiếu qua thư trên toàn quốc. Sắc lệnh được ông Trump nhấn mạnh là nhằm tăng cường minh bạch cho các kỳ bầu cử, theo đó chỉ đạo chính quyền liên bang tự lập danh sách cử tri hợp lệ, CNN đưa tin.

Cụ thể, chính phủ Mỹ chỉ đạo Bộ An ninh nội địa (DHS) phối hợp cùng Cơ quan An sinh xã hội sử dụng các cơ sở dữ liệu để đưa ra danh sách công dân Mỹ trên 18 tuổi đủ điều kiện tại từng bang. Danh sách này phải được gửi về các địa phương chậm nhất 60 ngày trước một kỳ bầu cử. Đồng thời, sắc lệnh yêu cầu Cơ quan Bưu chính Mỹ (USPS) chỉ được phát phiếu bầu cho những người có tên trong danh sách được chính phủ liên bang tổng hợp.

Giới phân tích đánh giá sắc lệnh này nhằm củng cố lập trường lâu nay của chính quyền ông Trump, đó là phản đối lựa chọn bầu cử qua thư, mà Nhà Trắng cho rằng có nguy cơ gian lận. Dù vậy, hãng luật Elias Law (Mỹ), đơn vị chuyên về luật bầu cử, đánh giá rằng nếu quy định trên được triển khai thì sẽ gây ra gián đoạn và rủi ro hậu cần khổng lồ, đặc biệt khi chỉ còn vài tháng nữa là cử tri Mỹ sẽ bỏ phiếu bầu cử giữa kỳ. Sắc lệnh được ban hành trong bối cảnh dự luật “SAVE America” (Giải cứu nước Mỹ) vốn được Nhà Trắng thúc đẩy nhiều tháng qua, trong đó gồm nội dung liên quan bầu cử là yêu cầu chứng minh quốc tịch khi đăng ký cử tri, đang gặp bế tắc tại quốc hội.

Elias Law nêu thêm quy định mới của chính quyền ông Trump còn dọa truy tố các nhân viên địa phương không tuân thủ quy trình. Do vậy, họ bị rơi vào thế phải sử dụng cơ sở dữ liệu liên bang, thay vì hồ sơ đã tổng hợp ở từng địa phương. Hơn nữa, dữ liệu của DHS bị cho là chưa cập nhật đủ, có thể dẫn đến trường hợp tước oan quyền bỏ phiếu của người đủ điều kiện.

Thêm cuộc chiến pháp lý

Hiến pháp Mỹ quy định rõ quyền tổ chức và quản lý bầu cử thuộc về các tiểu bang, bên cạnh đó chỉ quốc hội mới có quyền điều chỉnh luật bầu cử liên bang. Việc Tổng thống Trump can thiệp sâu vào quy trình này bị coi là hành động vượt quyền. Hiện nhiều tổ chức dân sự đang rục rịch động thái khởi kiện nhằm sớm ngăn tình trạng những thủ tục đăng ký cử tri bị xáo trộn, trong khi giới chức một số tiểu bang đã công khai phản đối.

Viết trên mạng xã hội X ngày 31.3, Tổng chưởng lý bang California (Mỹ) Rob Bonta khẳng định: “Chúng tôi từng thành công tại tòa trong việc chặn sắc lệnh của ông ấy (Trump) liên quan vấn đề bầu cử, và sẵn sàng làm điều đó một lần nữa”. Tương tự, Tổng chưởng lý bang Arizona (Mỹ) Kris Mayes nhấn mạnh sẽ dùng mọi công cụ pháp lý để bảo vệ cuộc bầu cử.

Hơn nữa, tờ The Guardian hôm qua dẫn lời ông David Becker, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và đổi mới bầu cử, cho hay ông Trump không có thẩm quyền chỉ đạo USPS những phiếu bầu qua thư nào không được phép giao, mà chỉ có thể đề nghị hợp tác. Người phát ngôn của USPS cho biết cơ quan sẽ xem xét sắc lệnh.

Cũng liên quan diễn biến pháp lý tại Mỹ, AFP đưa tin Tòa án Tối cao ngày 1.4 (giờ Mỹ) bắt đầu xem xét vụ kiện quan trọng liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh. Đáng chú ý, ông Trump hôm 31.3 nói rằng ông có thể đích thân dự phiên tranh luận ở tòa, quyết định hiếm thấy đối với một tổng thống Mỹ.

Ngay khi nhậm chức nhiệm kỳ 2, ông Trump ra lệnh hủy bỏ quyền “sinh ra tại Mỹ thì mặc định là công dân Mỹ”. Thế nhưng, các tòa án liên bang đã chặn thực thi sắc lệnh trên, cho rằng điều đó vi phạm Tu chính án thứ 14, nêu rõ gần như tất cả những người sinh ra trên đất Mỹ đều là công dân nước này. Dự kiến Tòa án Tối cao Mỹ sẽ có phán quyết về vụ kiện này vào cuối tháng 6 hoặc đầu tháng 7.