Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ, Israel và Iran đã giúp cuộc xung đột tạm dừng sau 40 ngày tấn công và trả đũa dữ dội. Như bất kỳ cuộc xung đột nào khác, dân thường phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Hàng nghìn người đã thiệt mạng hoặc bị thương, nhiều người khác phải đi sơ tán lánh nạn. Nhà cửa, cơ sở hạ tầng và sinh kế ở Iran, Israel và nhiều nước trên khắp khu vực bị phá hủy.
Bất chấp lệnh ngừng bắn với Iran, Israel vẫn tiếp tục chiến dịch quân sự chống lại Hezbollah, nhóm vũ trang Hồi giáo được Iran hậu thuẫn ở Lebanon. Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, Israel đã thực hiện các cuộc tấn công dữ dội nhất vào nước láng giềng Lebanon kể từ khi cuộc xung đột với Hezbollah leo thang vào tháng trước.
Theo báo DW của Đức, không ai thắng trong cuộc xung đột này. Tuy nhiên, cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran đã tái định hình nền chính trị toàn cầu, tác động tới các liên minh, thị trường năng lượng và ảnh hưởng toàn cầu. Nhìn vào cuộc xung đột Iran qua lăng kính này, mọi người có thể thấy quyền lực đang dịch chuyển vượt xa khu vực Trung Đông như thế nào.
Iran: Chế độ chịu áp lực nhưng vẫn đứng vững
Iran là tâm điểm của cuộc xung đột. Kể từ ngày 28/2, Mỹ và Israel đã thực hiện nhiều cuộc không kích dữ dội nhằm vào các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Theo tổ chức nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ, hơn 3.600 người ở Iran đã thiệt mạng. Con số này gồm cả Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và nhiều nhân vật chính trị và quân sự cấp cao khác của Iran, nhưng cũng có 165 người tại một trường nữ sinh.
Mặc dù mất đi các lãnh đạo chủ chốt, cốt lõi của hệ thống chính trị tại quốc gia Hồi giáo vẫn còn nguyên vẹn. Nhà phân tích chính trị người Mỹ kiêm Chủ tịch Eurasia Group Ian Bremmer lưu ý: “Không có động thái nào hướng tới việc thay đổi chế độ. Không có động thái nào hướng tới việc giải cứu người dân Iran, điều Tổng thống Trump nói là mục tiêu của Mỹ trong những ngày đầu của cuộc xung đột”.
Đáp lại, Iran đã thực hiện một bước đi đầy rủi ro. Nước này phong tỏa eo biển Hormuz, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia đi qua. Eo biển Hormuz là một dải nước hẹp, nơi 1/5 nguồn cung dầu cho toàn cầu đi qua. Quyết định của Iran đã đẩy giá dầu toàn cầu lên cao và gia tăng sức ép với Mỹ cùng các đồng minh.
Chiến lược này đã thành công. Tehran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn mà không cần thừa nhận thất bại. Chính phủ Iran có thể đưa ra thỏa thuận ngừng bắn như một bằng chứng cho thấy họ vẫn trụ vững trước Mỹ và toàn bộ sức mạnh quân sự của nước này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chấp nhận kế hoạch 10 điểm của Iran làm cơ sở cho các cuộc đàm phán. Chế độ Iran vẫn tồn tại và có thêm thời gian để cố gắng định hình giai đoạn tiếp theo theo những điều khoản có lợi hơn.
Mỹ: Đạt lợi ích quân sự, tổn hại về uy tín chính trị
Tổng thống Trump gọi thỏa thuận ngừng bắn với Iran là một “chiến thắng toàn diện và trọn vẹn”. Song, nhiều nhà phân tích không đồng ý.
Ông Bremmer nhận xét: “Mỹ đã đạt được một số mục tiêu. Nếu nhìn vào thiệt hại Mỹ gây ra đối với năng lực quân sự, năng lực tên lửa đạn đạo thông thường và năng lực hải quân của Iran thì phần lớn trong số đó đã bị suy giảm nghiêm trọng”.
Một phần chương trình hạt nhân của Iran cũng bị thiệt hại nặng nề. Điều đó quan trọng đối với Mỹ bởi Washington cho rằng việc ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân là một mục tiêu chính. Tuy nhiên, Mỹ cũng phải hứng chịu tổn thất. Các cuộc tấn công của Iran đã làm hư hại hoặc phá hủy hệ thống radar và máy bay trị giá hàng tỷ USD.
Uy tín của Mỹ với tư cách là người bảo vệ các đồng minh Vùng Vịnh đã bị tổn hại nghiêm trọng, sau khi Iran tấn công các nước láng giềng trong khu vực. Iran không chỉ nhắm vào các căn cứ của Mỹ mà còn cả cơ sở hạ tầng quan trọng ở Vùng Vịnh.
Quan hệ giữa Mỹ với châu Âu và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trở nên căng thẳng do Washington phát động xung đột mà không tham khảo ý kiến các đồng minh. Thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã giúp chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào quân Mỹ và hiện đã giảm thiểu nguy cơ gây ra một cuộc xung đột khu vực lớn hơn, vốn là ưu tiên hàng đầu của Washington. Eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại và giúp làm giảm áp lực lên thị trường dầu mỏ.
Washington sẽ gặp lại Tehran tại bàn đàm phán và điều này không thể định hình lại hành vi của Iran theo cách Mỹ mong muốn, trong khi cái giá phải trả cho uy tín quốc tế của Mỹ vẫn chưa thể thấy rõ.
Israel: Đạt lợi ích về chiến thuật nhưng hứng chịu rủi ro dài hạn
Israel đã làm suy yếu khả năng quân sự của Iran. Nước này đã chứng tỏ khả năng có thể tấn công vượt xa biên giới của mình và tiếp tục nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Mỹ.
Đồng thời, cuộc đối đầu đã phơi bày những điểm yếu của Israel. Tên lửa Iran liên tục gây áp lực lên hệ thống phòng không của Israel và một số tên lửa đã lọt qua các lá chắn, khiến hơn 30 người thiệt mạng. Mối đe dọa từ Iran và các đồng minh khu vực của nước này vẫn còn.
Ông Fawaz Gerges thuộc Trường Kinh tế London nói với DW rằng Israel có thể “yếu hơn nhiều” sau cuộc xung đột. Ông lập luận thiệt hại về mặt ngoại giao có thể rất đáng kể, đặc biệt là trong khu vực lân cận khi các quốc gia Vùng Vịnh hiện ít có khả năng tăng cường quan hệ với Israel.
