Mojtaba Khamenei, từ giáo sĩ ẩn mình trở thành lãnh tụ tối cao mới của Iran

Các hãng thông tấn BBC và Anadolu đưa tin, Hội đồng Chuyên gia gồm 88 thành viên của Iran đã bầu chọn ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi làm lãnh tụ tối cao mới theo đúng các thủ tục hiến pháp, thay vì chuyển giao quyền lực theo dòng dõi. Ông Mojtaba là con trai của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và cũng là tâm điểm của những lời đồn đoán về người kế vị. 

Với việc được bổ nhiệm, ông Mojtaba trở thành lãnh tụ tối cao thứ 3 của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Ông kế thừa vị trí người đứng đầu đất nước vào thời điểm bất ổn trong nước và xung đột khu vực leo thang.

Thân thế và gia đình 

Ông Mojtaba sinh ngày 8/9/1969 tại thành phố Mashhad, đông bắc Iran, một trong những trung tâm tôn giáo lớn của đất nước. Ông là con trai thứ 2 của cố Đại giáo chủ Ali Khamenei, người điều hành Iran với tư cách là lãnh đạo tối cao từ năm 1989 cho đến khi bị hạ sát trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel ngày 28/2, đồng thời là cháu trai của giáo sĩ Sayyed Javad Khamenei.

Lớn lên trong môi trường chính trị căng thẳng, ông Mojtaba đã chứng kiến ​​sự trỗi dậy của cha mình với tư cách một nhân vật chủ chốt trong Cách mạng Hồi giáo, sau đó là tổng thống trước khi đảm nhiệm vai trò lãnh tụ tối cao của Iran.

Không giống cha mình, ông Mojtaba sống khá kín đáo. Ông chưa từng giữ chức vụ trong chính phủ và cũng chưa từng phát biểu trước công chúng hay trả lời phỏng vấn. Cho tới nay, chỉ có một số ít hình ảnh và video về ông được công bố trên các phương tiện truyền thông. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, đã có những tin đồn rằng ông có ảnh hưởng đáng kể ở hậu trường tại Iran và là một nhân vật có năng lực. 

Ông Mojtaba kết hôn với bà Zahra Haddad-Adel, con gái của cựu Chủ tịch Quốc hội Gholam-Ali Haddad-Adel, một chính trị gia nổi tiếng theo đường lối bảo thủ. Bà Zahra đứng đầu một trong những tổ chức văn hóa hàng đầu của Iran và được cho đã thiệt mạng trong cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào khu nhà ở của gia đình Khamenei tại thủ đô Tehran.

Ông Mojtaba sống sót sau vụ tấn công, nhưng đã mất mẹ, chị gái, anh rể và các cháu trai.

Sự nghiệp của tân lãnh tụ tối cao 

Giống như nhiều nhân vật trong giới giáo sĩ Iran, ông Mojtaba theo học giáo dục tôn giáo tại thành phố Qom, trung tâm hàng đầu về học thuật thần học Shi’ite của Iran và là nơi đặt các trường thần học đào tạo giáo sĩ của đất nước.

Ông Mojtaba học luật học và thần học Hồi giáo theo sự hướng dẫn của một số học giả bảo thủ nổi tiếng, bao gồm Mahmoud Hashemi Shahroudi, Lotfollah Safi Golpaygani và Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, một nhà tư tưởng có ảnh hưởng lớn và từng dìu dắt nhiều nhân vật chính trị bảo thủ ở Iran.

Theo các nhà phân tích Iran, ông Mojtaba đã dành phần lớn sự nghiệp của bản thân để giảng dạy tại các trường thần học ở Qom, gồm cả các lớp luật học nâng cao như dars-e kharej – cấp độ cao nhất của giáo dục trong trường thần học. Một số thông tin gần đây nói ông đã tạm dừng một số lớp học vì lý do cá nhân, nhưng điều này chưa được xác nhận độc lập.

Vai trò và ảnh hưởng

Truyền thông quốc tế thường miêu tả ông Mojtaba là nhân vật bí ẩn, có khả năng gây ảnh hưởng ngầm. Sự xuất hiện hạn chế của ông trước công chúng càng củng cố hình ảnh này, vì không có bài phát biểu công khai, phỏng vấn hay tuyên ngôn chính trị nào nêu rõ lập trường của ông.

Cái tên Mojtaba thỉnh thoảng xuất hiện trong các cuộc thảo luận chính trị ở Iran, thường liên quan đến các cuộc bầu cử tổng thống hoặc suy đoán về việc ông có thể ủng hộ ứng cử viên nào.

Tuy nhiên, bản thân ông Mojtaba rất hiếm khi tham gia các cuộc tranh luận chính trị công khai. Ông hầu như chỉ xuất hiện trong các nghi lễ chính thức, lễ kỷ niệm quốc gia và các cuộc tụ họp tôn giáo được truyền thông nhà nước Iran đưa tin. Lần gần đây nhất ông xuất hiện trước công chúng là trong một cuộc mít tinh ủng hộ chính phủ sau các cuộc biểu tình hồi đầu năm nay.

Truyền thông Iran cho biết ông Mojtaba cũng tham gia cuộc chiến Iran – Iraq vào cuối những năm 1980 khi cha ông trở thành Tổng thống Iran. Ông Mojtaba được cho đã gia nhập các đơn vị tình nguyện khi còn trẻ, đánh dấu kinh nghiệm đầu tiên của ông với các hoạt động quân sự.

Một số hãng tin phương Tây cũng gắn ông với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), một trong những thể chế quyền lực nhất của Iran, mặc dù ông không giữ bất kỳ vai trò chính thức nào ở đó.

Nắm quyền trong thời điểm bất ổn nhất của đất nước

Ông Mojtaba lên nắm quyền lãnh đạo đất nước khi Iran đang ở một trong những thời điểm bất ổn nhất. Quá trình chuyển giao quyền lực cũng diễn ra trong bối cảnh Israel trực tiếp đe dọa sẽ ám sát bất kỳ nhà lãnh đạo Iran nào được chọn để kế nhiệm cố Lãnh tụ tối cao Khamenei. 

Những lời đe dọa như vậy nhấn mạnh áp lực đặc biệt xung quanh vấn đề kế vị, đặt ông Mojtaba vào trung tâm của một cuộc đối đầu địa chính trị toàn cầu, vượt khỏi biên giới của Iran. 

Tờ Financial Times của Anh đưa tin Israel đã tấn công mạng vào gần như tất cả các camera giao thông ở Tehran và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để theo dõi các hoạt động của lãnh tụ tối cao Iran trước khi hạ sát ông.

Hội đồng giáo sĩ Iran đang tìm kiếm người kế nhiệm Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei sau khi ông bị hạ sát trong các cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel vào nước này kể từ ngày 28/2.

Một người dẫn chương trình trên truyền hình Iran đã bật khóc khi đọc thông cáo về cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Chính phủ Iran hôm nay (1/3) xác nhận Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào nước này sáng 28/2.