Xét nghiệm máu – Ảnh: T.MINH
Đái tháo đường luôn đứng đầu danh sách các vấn đề sức khỏe được tìm kiếm nhiều nhất trong năm.
Theo Times of India, người dùng thường hỏi các câu như: “Làm thế nào để hạ chỉ số A1C?”, “Đường huyết bao nhiêu là an toàn?” hay “Tiền tiểu đường có thể chữa khỏi không?” để tìm kiếm thông tin với mong muốn ngăn ngừa hoặc làm chậm các biến chứng nguy hiểm.
Cách làm giảm chỉ số đường huyết
Các số liệu và thống kê về bệnh đái tháo đường cho thấy gánh nặng bệnh đang ngày càng gia tăng trên toàn cầu. Dự báo riêng tại Việt Nam, IDF báo cáo số người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc đái tháo đường năm 2024 là khoảng 2,5 triệu người. Dự tính tới năm 2050 sẽ lên khoảng 2,7 triệu người.
Theo các chuyên gia, đái tháo đường là tình trạng tăng đường huyết mạn tính do rối loạn bài tiết insulin, hoặc do giảm tác dụng chuyển hóa của insulin, cũng có thể do sự phối hợp của cả hai yếu tố trên. Nếu không kiểm soát chỉ số đường huyết tốt sẽ sớm gây ra nhiều biến chứng ở các cơ quan như tim, mắt, não, thận…
Chia sẻ về kiểm soát chỉ số đường huyết, ThS Phan Kim Dung, Trưởng khoa dinh dưỡng và tiết chế Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, cho hay chế độ ăn giữ vai trò rất quan trọng, bên cạnh đó, việc tăng cường hoạt động thể lực cũng rất cần thiết.
Theo bác sĩ Dung, nguyên tắc chế độ ăn cần cung cấp chất dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ cả về số lượng và chất lượng. Cần ổn định lượng tinh bột ở mỗi bữa ăn, phù hợp với hoạt động hằng ngày và lượng thuốc đang uống. Duy trì được hoạt động thể lực bình thường hằng ngày. Duy trì cân nặng phù hợp.
“Nên nhận biết những thực phẩm giàu chất bột đường, linh động trong việc lựa chọn thực phẩm cùng nhóm và có chỉ số đường huyết thấp để thay đổi thực đơn phù hợp khẩu vị không làm tăng đường máu nhiều sau ăn. Không làm hạ đường máu lúc xa bữa ăn. Không làm tăng thêm các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, suy thận”, BS Dung cho hay.
Theo chuyên gia dinh dưỡng này, để giảm chỉ số đường huyết nên chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết (Glycemic index – GI) thấp có thể giúp ổn định đường huyết, kiểm soát bệnh tốt hơn và làm chậm các nguy cơ biến chứng.
Chỉ số đường huyết (GI) xác định một loại thức ăn khi vào cơ thể sẽ gây tăng đường huyết ít hay nhiều, được chia thành 3 nhóm gồm: thực phẩm chứa chỉ số GI thấp 55, trung bình 56-69, cao từ 70 trở lên.
Nhóm tinh bột nên sử dụng các loại gạo xay xát dối, gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên cám kết hợp hoặc thay thế cho gạo trắng, bún phở, bánh mì trắng nếu muốn giảm chỉ số đường huyết. Tăng cường đạm thực vật như ăn nhiều các loại đậu (đậu lăng, đậu xanh, đậu Hà Lan), các sản phẩm từ đậu (sữa đậu nành, đậu phụ…), hạt bí đỏ. Lựa chọn các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc động vật ít béo như thịt heo/bò nạc, tôm, cua, cá, thịt gia cầm như gà, vịt bỏ da…
Sử dụng dầu thực vật trong chế biến món ăn: dầu đậu nành, dầu vừng (mè), dầu ôliu, dầu hạnh nhân, dầu óc chó… Ăn đa dạng các loại rau củ chứa nhiều chất xơ và vitamin C, có hàm lượng nitrat cao như đậu côve, xà lách, súp lơ, su hào, rau dền, cần tây, rau cải, cà chua… (khoảng 400 – 500gr rau/ngày). Sử dụng các loại quả có hàm lượng đường ít, trung bình như thanh long, bưởi, ổi, cam, đu đủ, bơ, lê, mận, dâu tây…
Người bệnh cần tránh những món ăn hầm nhừ, xay nhuyễn, chiên rán… Các món ăn trên có thể làm tăng lượng đường trong máu rất nhanh. Không nên dùng quá nhiều muối cũng như thực phẩm chế biến sẵn.
Bí quyết kiểm soát lâu dài
Để kiểm soát bệnh đái tháo đường, theo các chuyên gia, trước tiên người bệnh cần được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị của bác sĩ. TS.BS Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa nội tiết và đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai – cho hay bệnh đái tháo đường có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị, kiểm soát tốt. Thực tế, theo các nghiên cứu, có tới 55% số bệnh nhân đái tháo đường ở Việt Nam đã có biến chứng ngay từ khi phát hiện ra bệnh.
Bác sĩ Bảy cho hay các biến chứng đái tháo đường chia ra làm 2 loại chính là biến chứng mạch máu lớn và biến chứng mạch máu nhỏ. Các biến chứng mạch máu nhỏ được coi là các biến chứng đặc hiệu với bệnh đái tháo đường, có liên quan mật thiết đến tình trạng kiểm soát đường huyết. Đó là bệnh võng mạc đái tháo đường, nguyên nhân hàng đầu gây ra mù lòa và tổn thương các mạch máu ở cầu thận, nguyên nhân hàng đầu gây ra suy thận khiến bệnh nhận phải lọc máu.
Ở Việt Nam, 1/3 số bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối phải lọc máu là do đái tháo đường. Tổn thương các dây thần kinh và đáng sợ nhất là nguyên nhân gây loét bàn chân dẫn đến phải cắt bàn chân…
Tuy nhiên, biến chứng mạch máu lớn mới là biến chứng nguy hiểm nhất vì gây tử vong nhiều. Có 3 nhóm biến chứng mạch máu lớn được người ta nhắc đến là biến chứng mạch vành gây nhồi máu cơ tim; biến chứng mạch máu não mạch cảnh gây đột quỵ và tắc mạch máu chi dưới, loét bàn chân, cắt cụt chân.
Để kiểm soát bệnh đái tháo đường, ngoài việc duy trì chế độ dinh dưỡng, lối sống theo khuyến cáo của bác sĩ, mỗi 6 – 12 tháng, bệnh nhân đái tháo đường phải đi tầm soát tất cả các biến chứng.
“Nếu chưa đến thời điểm đi khám nhưng nhận thấy có các dấu hiệu bất thường như mờ mắt, phù, đau ngực hay tê bì chân tay thì người bệnh phải đi khám bác sĩ chuyên khoa ngay. Nếu đợi đến khi có các triệu chứng nặng thì biến chứng thường đã rất muộn”, bác sĩ Bảy nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc khi thấy đường huyết, huyết áp về bình thường, bởi có kết quả đó là do thuốc. Tuân thủ chế độ ăn, lối sống bao gồm tập luyện thể dục, không ăn quá no, quá nhiều, quá ít hoặc ăn kiêng quá mức.
Phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa glucid
Chỉ số đường huyết của các nhóm thực phẩm – Ảnh nguồn: Harvard
ThS Phan Kim Dung khuyến cáo thêm việc xét nghiệm đường huyết định kỳ là hết sức cần thiết nhằm phát hiện rối loạn chuyển hóa glucid, tiền tiểu đường, đái tháo đường.
Không chỉ người bệnh tiểu đường mà bất kỳ ai cũng nên xét nghiệm đường huyết định kỳ để kịp thời điều trị hoặc điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện khi chỉ số đường huyết có vấn đề bất thường. Lưu ý khi xét nghiệm đường huyết cần phải nhịn ăn tuyệt đối ít nhất 6-8 tiếng trước khi lấy máu xét nghiệm.
