Bằng việc niêm yết các hợp đồng có thể bị thao túng, các thị trường dự đoán đang đánh đổi uy tín dài hạn lấy mức độ tương tác ngắn hạn.
Khi các nền tảng như Polymarket ngày càng được chú ý trong các kỳ bầu cử tại Mỹ và các sự kiện địa chính trị lớn, mức giá trên đó ngày càng được trích dẫn như những tín hiệu thời gian thực phản ánh “sự thật”. Lập luận này rất hấp dẫn: hãy để mọi người đặt tiền vào niềm tin của mình, và thị trường sẽ hội tụ về thực tế nhanh hơn cả thăm dò dư luận hay các chuyên gia bình luận. Nhưng lời hứa đó sụp đổ ngay khi một hợp đồng tạo ra động cơ tài chính để ai đó thay đổi chính kết quả mà nó tuyên bố đang đo lường.
Vấn đề không nằm ở biến động. Vấn đề nằm ở thiết kế.
Khi một dự báo biến thành một kế hoạch hành động
Ví dụ cực đoan nhất là thị trường ám sát, tức một hợp đồng trả thưởng nếu một cá nhân được nêu tên chết trước một thời điểm nhất định. Hầu hết các nền tảng lớn không niêm yết những hợp đồng công khai như vậy. Nhưng thực ra họ cũng không cần làm thế. Lỗ hổng này không đòi hỏi phải có một “tiền thưởng treo đầu” theo nghĩa đen.
Nó chỉ cần một kết quả mà một cá nhân đơn lẻ có thể thực tế tác động tới.
Hãy xét một ví dụ liên quan đến thể thao: một thị trường cược phụ về việc liệu có xảy ra xâm nhập sân trong trận Super Bowl hay không. Một trader vào vị thế lớn với cửa “có”, rồi chính người đó chạy vào sân. Đây không phải giả thuyết. Nó từng xảy ra rồi. Đó không còn là dự đoán nữa, mà là thực thi.
Logic này còn mở rộng ra xa hơn nhiều ngoài thể thao. Bất kỳ thị trường nào có thể được quyết định chỉ bằng việc một người thực hiện một hành động, nộp một tài liệu, thực hiện một cuộc gọi, gây ra một sự gián đoạn hoặc dàn dựng một màn kịch đều đang cài sẵn một động cơ can thiệp. Hợp đồng lúc này trở thành một kịch bản. Trader trở thành người viết kịch bản đó.
Trong những trường hợp như vậy, nền tảng không còn đang tổng hợp thông tin phân tán về thế giới nữa. Nó đang định giá chi phí thao túng thế giới.
Các thị trường chính trị và sự kiện có rủi ro cao hơn
Lỗ hổng này không phân bổ đồng đều trong toàn bộ vũ trụ prediction market. Nó tập trung mạnh ở các hợp đồng thanh khoản thấp, gắn với sự kiện, hoặc có tiêu chí phán quyết mơ hồ. Các thị trường chính trị và văn hóa đặc biệt dễ tổn thương vì chúng thường phụ thuộc vào những cột mốc rời rạc có thể bị tác động với chi phí tương đối thấp.
Một tin đồn có thể được gieo ra. Một quan chức cấp thấp có thể bị gây áp lực. Một phát ngôn có thể được dàn dựng. Một sự cố hỗn loạn nhưng có kiểm soát có thể được tạo ra. Ngay cả khi không ai thực sự làm vậy, chỉ riêng việc tồn tại một khoản chi trả cũng đã làm thay đổi cấu trúc động cơ.
Nhà giao dịch nhỏ lẻ hiểu điều này theo bản năng. Họ biết một thị trường có thể “đúng” nhưng vì những lý do sai lệch. Nếu người tham gia bắt đầu nghi ngờ rằng kết quả đang bị dàn dựng, hoặc thanh khoản mỏng cho phép cá voi đẩy giá nhằm phục vụ một câu chuyện nào đó, thì nền tảng sẽ không còn là một cỗ máy tạo dựng độ tin cậy nữa, mà bắt đầu giống như một casino khoác áo tin tức.
Niềm tin bào mòn một cách âm thầm, rồi sụp đổ cùng lúc. Không có dòng vốn nghiêm túc nào muốn hoạt động trong những thị trường mà kết quả có thể bị ép xảy ra với chi phí thấp.
Lập luận “mọi thị trường đều có thể bị thao túng” là trật trọng tâm
Lập luận phòng thủ thường gặp là: thao túng ở đâu cũng có. Dàn xếp tỉ số có trong thể thao. Giao dịch nội gián có trong cổ phiếu. Không thị trường nào là hoàn toàn trong sạch.
Lập luận đó đang đánh đồng giữa khả năng có thể xảy ra và mức độ khả thi trong thực tế.
Câu hỏi thực sự là liệu một người tham gia đơn lẻ có thể thực tế thao túng chính kết quả mà họ đang đặt cược hay không. Trong thể thao chuyên nghiệp, kết quả phụ thuộc vào hàng chục chủ thể dưới sự giám sát nghiêm ngặt. Thao túng là điều có thể, nhưng chi phí cao và quyền lực phân tán.
Ngược lại, trong một hợp đồng sự kiện thanh khoản mỏng, gắn với một tác nhân kích hoạt nhỏ, chỉ cần một người quyết tâm là đủ. Nếu chi phí can thiệp thấp hơn khoản lợi nhuận tiềm năng, thì nền tảng đó đã tạo ra một vòng lặp động cơ méo mó.
Ngăn cản thao túng không đồng nghĩa với việc đã thiết kế thị trường để chống thao túng.
Thể thao như một khuôn mẫu cấu trúc
Thị trường thể thao không cao đạo hơn về mặt đạo đức. Chúng chỉ đơn giản là khó bị làm lệch kết quả hơn ở cấp độ cá nhân. Mức độ công khai cao, cơ chế quản trị nhiều tầng và các kết quả phụ thuộc vào nhiều tác nhân khiến chi phí để ép một kết quả tăng lên đáng kể.
Chính cấu trúc đó mới nên là khuôn mẫu.
Đây là vấn đề về tính toàn vẹn sản phẩm
Các nền tảng prediction market nếu muốn có được niềm tin dài hạn từ nhà đầu tư nhỏ lẻ và sau đó là sự tôn trọng từ các tổ chức, thì cần một nguyên tắc ranh giới rõ ràng: không niêm yết các thị trường mà kết quả có thể bị một cá nhân đơn lẻ ép xảy ra với chi phí thấp, và không niêm yết các hợp đồng vận hành như phần thưởng cho hành vi gây hại.
Nếu khoản chi trả của một hợp đồng có thể tài trợ hợp lý cho chính hành động cần thiết để làm hợp đồng đó được kích hoạt, thì thiết kế đó đã có vấn đề. Nếu việc phân xử kết quả phụ thuộc vào những sự kiện mơ hồ hoặc dễ dàn dựng, thì hợp đồng đó không nên tồn tại. Chỉ số tương tác không thể thay thế cho độ tin cậy.
Vụ bê bối đầu tiên sẽ định hình cả ngành
Khi prediction market ngày càng hiện diện nhiều hơn trong chính trị và địa chính trị, những rủi ro này không còn mang tính giả định nữa. Cáo buộc đáng tin đầu tiên rằng một hợp đồng được giao dịch dựa trên thông tin chưa công bố hoặc rằng kết quả đã bị chủ động dàn dựng để trục lợi, sẽ không bị xem là sự cố cá biệt. Nó sẽ bị diễn giải như bằng chứng cho thấy các nền tảng này đang kiếm tiền từ việc can thiệp vào các sự kiện ngoài đời thực.
Khung diễn giải đó rất quan trọng. Các nhà phân bổ vốn tổ chức sẽ không rót vốn vào những địa điểm giao dịch nơi lợi thế thông tin có thể bị xem là bất hợp pháp hoặc bị phân loại theo hướng nhạy cảm. Các nhà lập pháp vốn đã hoài nghi cũng sẽ không ngồi phân biệt rạch ròi giữa tổng hợp tín hiệu công khai và lợi thế riêng tư. Họ sẽ quản lý cả ngành như một khối thống nhất.
Lựa chọn rất đơn giản: hoặc các nền tảng tự áp đặt các tiêu chuẩn niêm yết để loại bỏ những hợp đồng dễ bị ép xảy ra hoặc dễ bị khai thác, hoặc những tiêu chuẩn đó sẽ được áp đặt từ bên ngoài.
Prediction market nói rằng chúng giúp hé lộ sự thật. Muốn làm được điều đó, chúng phải bảo đảm rằng hợp đồng của mình đang đo lường thế giới, chứ không phải trả thưởng cho những người cố viết lại thế giới ấy.
Nếu họ không tự vạch ra ranh giới đó, người khác sẽ làm thay họ.
Lưu ý: Quan điểm thể hiện trong bài bình luận này là của riêng tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của CoinDesk, Inc. hoặc các chủ sở hữu và đơn vị liên kết của công ty.
Gợi ý thêm dành cho bạn
Cách DeFi đang âm thầm tái cấu trúc hệ thống thu nhập cố định cho dòng vốn tổ chức
Phần thưởng lớn nhất đối với dòng vốn tổ chức không phải là token hóa tài sản, mà là khả năng tạo ra lợi suất có thể được lập trình và tự động hóa.
(Đọc chi tiết tại đây)
