Những “khoảng trống” pháp lý và thách thức trong tuân thủ
Từ góc độ thực thi, Hiệp hội nhận thấy nhiều quy định hiện hành đã không còn bắt kịp hơi thở của thị trường, gây khó khăn trực tiếp cho quá trình vận hành và tuân thủ cuả các doanh nghiệp:
Bất cập trong chính sách thuế GTGT: Hiện nay, việc kê khai thuế GTGT đối với hoạt động mua, bán, chế tác vàng theo phương pháp trực tiếp đang bộc lộ những bất cập lớn. Quy định hiện hành chưa bao quát và cho phép tính đúng, tính đủ các chi phí gia công, chế tác (vốn chiếm 25-35% giá trị sản phẩm TSMN) vào giá vốn mua vào khi xác định giá trị gia tăng chịu thuế. Điều này dẫn đến tình trạng giá trị gia tăng tính thuế cao hơn thực tế, không khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và tay nghề thợ kim hoàn.
Rủi ro pháp lý về nguồn vàng trong dân và các quy định về Phòng chống rửa tiền: Do thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể về việc huy động, thu mua nguồn vàng sẵn có trong dân để làm nguyên liệu sản xuất, các doanh nghiệp luôn đối mặt với rủi ro khi thực hiện giao dịch. Việc xác minh nguồn gốc tài sản của cá nhân bán vàng là một thách thức cực lớn khi thiếu cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ, dẫn đến các sai sót ngoài ý muốn trong công tác phòng chống rửa tiền (PCRT) mà nhiều doanh nghiệp ngành vàng đang gặp phải.
Bất cập lớn nhất là sự không đồng bộ giữa yêu cầu pháp luật và điều kiện thực tế: luật yêu cầu thu thập, đối chiếu nghề nghiệp – thu nhập nhưng thiếu cơ chế và hướng dẫn cụ thể, khiến doanh nghiệp kinh doanh vàng khó tuân thủ đầy đủ dù đã có quy định từ lâu.
Để khắc phục, cần ban hành hướng dẫn rõ về phạm vi thông tin được thu thập và tiêu chí tối thiểu đánh giá giao dịch, chuyển sang cách tiếp cận dựa trên rủi ro (tần suất, lịch sử, dấu hiệu bất thường) thay vì yêu cầu xác minh thu nhập – nghề nghiệp. Đồng thời, phát triển hệ thống dữ liệu dùng chung (như eKYC kết nối cơ sở dữ liệu dân cư) để hỗ trợ xác minh danh tính chính xác, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.
