Thực tế không như kỳ vọng
Bài phát biểu tối 1/4 (giờ Mỹ, sáng 2/4 giờ Việt Nam) của Tổng thống Mỹ Donald Trump được thị trường toàn cầu chờ đợi như một bước ngoặt trong cuộc xung đột với Iran. Trước đó, Nhà Trắng đã phát đi những tín hiệu “úp mở”, khiến giới đầu tư chuẩn bị cho cả hai kịch bản: hoặc một thỏa thuận hòa bình, hoặc một bước leo thang quân sự.
Tuy nhiên, thực tế lại không như kỳ vọng. Trong bài phát biểu kéo dài khoảng 20 phút, ông Trump không đưa ra bất kỳ quyết định mang tính đột phá nào. Không có tuyên bố rút quân, cũng không xác nhận chiến dịch quân sự mới. Nội dung chủ yếu là tổng hợp lại các quan điểm quen thuộc.
Điều này khiến thị trường hụt hẫng. Nhưng đáng chú ý hơn, chính việc “không có gì mới” lại làm gia tăng mức độ bất định. Khi thiếu định hướng rõ ràng, nhà đầu tư buộc phải tự đánh giá rủi ro trong một môi trường nhiều biến số.
Trong bài phát biểu, ông Trump để ngỏ khả năng Mỹ sẽ “giáng một đòn cực mạnh” trong vòng 2-3 tuần tới nếu đàm phán thất bại. Mục tiêu được nhắc đến là các cơ sở hạ tầng điện của Iran, thay vì các mỏ dầu. Đây là chi tiết khiến giới quan sát đặc biệt lo ngại, bởi nó có thể kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về nhân đạo và làm xung đột leo thang.
Bên cạnh đó, phát biểu về việc có thể đưa Iran “về thời kỳ đồ đá” tiếp tục được lặp lại, cho thấy lập trường cứng rắn chưa thay đổi. Một điểm đáng chú ý khác là quan điểm của ông Trump về Eo biển Hormuz. Theo đó, Mỹ có thể không còn đóng vai trò bảo vệ tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng này, mà trách nhiệm sẽ thuộc về các quốc gia hưởng lợi từ nguồn dầu.
Thông điệp này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Nếu eo biển Hormuz bị ảnh hưởng, thị trường dầu mỏ sẽ chịu tác động ngay lập tức.
Phản ứng của thị trường đã diễn ra rất nhanh. Tại châu Á vào sáng 2/4, các chỉ số chứng khoán đồng loạt giảm mạnh. Nikkei 225 mất hơn 1,8%, còn KOSPI giảm gần 3,5%. Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ cũng đi xuống trước giờ mở cửa.
Khi thị trường Mỹ giao dịch vào tối 2/4 (giờ Việt Nam), các chỉ số chính giảm từ 1,3% đến 1,6%, trong đó Nasdaq Composite chịu áp lực lớn nhất. Điều này phản ánh sự nhạy cảm của nhóm cổ phiếu công nghệ trước rủi ro vĩ mô.
Trên thị trường hàng hóa, tới 21h tối 2/4 giá dầu tăng vọt. Dầu WTI tăng hơn 13% lên trên 113 USDthungf, trong khi Brent lên khoảng 109 USD/thùng. Ngược lại, giá vàng giảm mạnh 2-3%, tương đương 130-200 USD/ounce. Đồng USD tăng giá rõ rệt.
Diễn biến này cho thấy nhà đầu tư đang chuyển sang trạng thái phòng thủ, nhưng ưu tiên nắm giữ USD thay vì vàng. Đây là dấu hiệu của tâm lý bất ổn ngắn hạn, khi yếu tố thanh khoản được đặt lên hàng đầu.
Ở chiều ngược lại, Iran cũng phản ứng cứng rắn. Giới chức nước này tuyên bố sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi Mỹ và đồng minh “đầu hàng”. Lực lượng IRGC thậm chí cảnh báo có thể mở rộng mục tiêu tấn công, bao gồm cả các doanh nghiệp Mỹ tại Trung Đông.
Tất cả những yếu tố này cho thấy rủi ro địa chính trị chưa hề suy giảm, mà ngược lại còn có xu hướng phức tạp hơn.
Kịch bản nào cho thị trường tài chính toàn cầu?
Từ những phát biểu của Tổng thống Donald Trump, có thể thấy một bức tranh nhiều mâu thuẫn: vừa phát tín hiệu muốn kết thúc xung đột, vừa để ngỏ khả năng tấn công mạnh trước khi rút lui.
Một mặt, ông Trump khẳng định Mỹ đã đạt được nhiều mục tiêu quan trọng, từ việc làm suy yếu năng lực quân sự của Iran đến hạn chế chương trình hạt nhân và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm. Ông thậm chí tuyên bố “Mỹ đã thắng” và cuộc chiến “gần như kết thúc”.
Điều này mở ra khả năng Washington có thể rút khỏi xung đột trong thời gian tới. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những giai đoạn cuối của xung đột thường lại là lúc biến động lớn nhất xảy ra.
Trong kịch bản tiêu cực, đây có thể là “cú sốc cuối cùng”. Nếu đàm phán thất bại, Mỹ nhiều khả năng sẽ tiến hành một đòn tấn công quy mô lớn. Khi đó, Eo biển Hormuz có thể bị gián đoạn, kéo theo cú sốc nguồn cung dầu toàn cầu.
Giá dầu có thể vượt mức đỉnh lịch sử năm 2008 (147,5 USD/thùng). Một cú sốc năng lượng như vậy sẽ khiến lạm phát toàn cầu tăng trở lại, buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Tăng trưởng kinh tế vì thế bị ảnh hưởng tiêu cực.
Thị trường chứng khoán trong kịch bản này có nguy cơ bước vào chu kỳ giảm kéo dài. Các ngành chịu tác động mạnh gồm công nghệ, tiêu dùng, hàng không và vận tải do chi phí vốn và giá nhiên liệu tăng cao.
Ngược lại, một kịch bản tích cực vẫn tồn tại. Ông Trump cho rằng các lãnh đạo mới của Iran có xu hướng ôn hòa hơn, và các cuộc đàm phán đang diễn ra. Nếu đạt được thỏa thuận, nguồn cung dầu sẽ được khôi phục, giá dầu hạ nhiệt nhanh.
Trong trường hợp này, thị trường tài chính có thể phục hồi mạnh. Dòng tiền quay lại các tài sản rủi ro, chứng khoán tăng điểm, trong khi USD suy yếu nhẹ. Các nền kinh tế châu Á có thể hưởng lợi đáng kể nhờ giảm áp lực chi phí năng lượng.
Hiện tại, phản ứng của thị trường cho thấy nhà đầu tư đang nghiêng về kịch bản tiêu cực. Giá dầu tăng mạnh, chứng khoán giảm và USD tăng là những tín hiệu rõ ràng của tâm lý phòng thủ.
Theo các chuyên gia, thị trường đang ở trạng thái “chờ đợi bất ổn lắng xuống”. Điều này đồng nghĩa với việc biến động sẽ còn tiếp tục trong ngắn hạn.
Dù kịch bản nào xảy ra, một điểm chung là thị trường sẽ tiếp tục biến động mạnh, có thể theo từng cú post của ông Trump. Nếu chiến tranh leo thang, cú sốc năng lượng sẽ là yếu tố chi phối. Nếu hòa hoãn, thị trường sẽ điều chỉnh kỳ vọng và tái phân bổ dòng tiền.
Trong bối cảnh hiện tại, xu hướng chung của nhà đầu tư là giảm tỷ trọng cổ phiếu, tăng nắm giữ tiền mặt và USD, đồng thời tìm đến các tài sản phòng thủ.
Có thể thấy, bài phát biểu của Tổng thống Donald Trump không mang lại thông tin mới, nhưng lại làm nổi bật một thực tế quan trọng: rủi ro địa chính trị vẫn ở mức cao.
Thị trường tài chính toàn cầu đang đứng trước một ngã rẽ lớn. Một bên là nguy cơ leo thang với cú sốc dầu mỏ, bên kia là hy vọng về một thỏa thuận hòa bình. Trong ngắn hạn, biến động sẽ tiếp tục là trạng thái chủ đạo, và giới đầu tư cần chuẩn bị cho cả hai kịch bản thay vì đặt cược vào một hướng đi duy nhất.
