Doanh nghiệp chi bộn tiền cho AI

Ở đó, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là công cụ miễn phí để thử nghiệm. Nó trở thành một loại “tài sản năng lực”. Và để sở hữu, cả doanh nghiệp lẫn người lao động đều phải trả giá bằng tiền bạc, thời gian và cả tổ chức lại công việc.

Doanh nghiệp tự dựng “lò luyện AI”

Một buổi sáng đầu tuần tại TP.HCM, nhóm nhân viên của AstraZeneca Việt Nam bắt đầu ngày làm việc mới bằng truy cập vào “trợ lý” do chính mình tạo ra. Dữ liệu được truy xuất, câu trả lời được tổng hợp gần như tức thì. Cuộc họp 9h sáng vốn từng kéo dài cả tiếng đồng hồ giờ rút xuống còn chưa đầy 20 phút.

Anh Nguyễn Hùng Cường, quản lý ngành hàng tim mạch, thận và chuyển hóa, AstraZeneca Việt Nam, tự nhận không có thế mạnh về công nghệ chuyên sâu. Nhưng khi tham gia chương trình đào tạo nội bộ, anh vẫn xuất sắc tự xây dựng một “trợ lý AI” phục vụ trực tiếp cho công việc.

Anh “huấn luyện” trợ lý AI bằng chính tài sản sẵn có của doanh nghiệp, từ các quy trình vận hành tiêu chuẩn (SOPs), tài liệu nội bộ đã được phê duyệt và kiến thức sản phẩm chuyên sâu. Kết quả cho ra một “trung tâm tri thức” thu nhỏ. Khi có câu hỏi, hệ thống có thể trả lời gần như ngay lập tức, với độ chính xác cao và nhất quán.

“Trước đây, việc tìm tài liệu hay xác minh thông tin có thể mất nhiều thời gian. Giờ đây, mọi thứ diễn ra gần như tức thì”, anh Cường chia sẻ.

Nhưng giá trị lớn hơn không nằm ở tốc độ, mà ở khả năng lan tỏa. Trợ lý này được chia sẻ cho đồng nghiệp, đặc biệt là nhân sự mới. Thay vì mất hàng tuần để làm quen, họ có thể “hỏi” AI và tiếp cận tri thức ngay lập tức.

Một cách âm thầm, văn hóa làm việc thay đổi: từ phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân sang dựa trên hệ thống tri thức chung, nơi AI đóng vai trò trung gian.

Thay vì để AI “trả lời theo trí nhớ chung trên Internet”, các doanh nghiệp đang biến nó thành một “nhân viên nội bộ” bằng cách kết nối trực tiếp với kho dữ liệu riêng. Khi người dùng đặt câu hỏi, hệ thống sẽ tự động truy xuất tài liệu liên quan, sau đó mới tổng hợp và trả lời.

Ông Atul Tandon, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc AstraZeneca Việt Nam, cho biết doanh nghiệp tạo hẳn một nền tảng AI ở quy mô tập đoàn, tự xây dựng một hệ thống đào tạo nội bộ. Ngoài việc đẩy nhanh quá trình R&D, điều này cuối cùng mở ra tiềm năng phi thường: đạt được những hiểu biết sâu sắc nhanh hơn, thực hiện các thử nghiệm thông minh hơn, tăng cường hợp tác trong hệ sinh thái y tế và công nghệ, đẩy nhanh quá trình số hóa chăm sóc sức khỏe.

Không chỉ các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp trong nước cũng bắt đầu bước vào cuộc đua này theo cách riêng.

Ông Mai Đức Hòa, nhà sáng lập Công ty truyền thông Dr Media (phường Sài Gòn, TP.HCM), cho biết từ đầu năm 2026 đã chi một khoản lớn để cử một số nhân viên tham gia các khóa đào tạo AI do chuyên gia quốc tế giảng dạy.

Theo ông Hòa, lĩnh vực marketing và sản xuất nội dung số, AI không chỉ hỗ trợ mà có thể “thay đổi luôn vai trò của giám đốc marketing” nếu biết khai thác đúng. Từ việc lên ý tưởng, xây dựng kịch bản đến sản xuất video, AI có thể xử lý chỉ với vài câu lệnh.

Hiện doanh nghiệp ông Hòa đang thử nghiệm và kết hợp nhiều nhóm công cụ khác nhau. Ở mảng video, các nền tảng như Kling AI, Veo (Google) hay Higgsfield AI được sử dụng để tạo dựng clip từ kịch bản. Các nền tảng như HeyGen giúp tạo giọng nói và avatar AI phục vụ các nội dung truyền thông.

Kết quả bước đầu cho thấy sự thay đổi rõ rệt khi nhiều sản phẩm video và nội dung đạt hàng triệu lượt xem. Tuy nhiên, ông Hòa nhấn mạnh hiệu quả không nằm ở công cụ, mà ở người sử dụng.

“AI có thể tạo ra video rất nhanh, nhưng để có bản sắc riêng, giọng điệu riêng và chiều sâu thì người ra lệnh phải hiểu nghề. Nếu không, sản phẩm sẽ rất “cứng”, thiếu cảm xúc và không khác biệt”, ông nói.

Nên doanh nghiệp này không chỉ dừng ở việc học công cụ, mà hướng nhân sự đến việc hiểu bản chất nội dung và cách “điều khiển” AI.

Người lao động tìm đủ cách để “cạnh tranh”

Nếu doanh nghiệp đầu tư theo quy mô tổ chức, thì với người lao động, cuộc đua này mang tính cá nhân và trực diện hơn. Anh Ngọc Minh (phường An Khánh, TP.HCM), một chuyên viên phân tích dữ liệu, đã chi khoảng 50 triệu đồng cho một khóa học AI chuyên sâu. Với mức thu nhập của anh, đó là một khoản không nhỏ.

Nhưng đổi lại, anh không chỉ học cách sử dụng AI, mà học cách “thiết kế” nó cho công việc của mình. Anh xây dựng một hệ thống có thể tự động thu thập, phân tích và tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn.

Thực chất, “trợ lý” này không phải là một sản phẩm có sẵn, mà được xây dựng bằng cách kết hợp các mô hình AI tạo sinh như ChatGPT với kho dữ liệu nội bộ của doanh nghiệp và kho tàng tư liệu mà anh Minh tích lũy sau 8 năm đi làm. Khi người dùng đặt câu hỏi, hệ thống sẽ tự động truy xuất các tài liệu liên quan, sau đó tổng hợp lại thành câu trả lời hoàn chỉnh.

“Mỗi sáng, hệ thống đã chuẩn bị sẵn cho tôi một bản tổng hợp thông tin. Tôi không còn mất hàng giờ để đọc và lọc dữ liệu nữa”, anh Minh nói.

Nhưng để nâng cấp hơn “cô trợ lý”, anh Minh không chỉ sử dụng một công cụ duy nhất, mà kết hợp nhiều nền tảng khác nhau, từ mô hình AI của ChatGPT đến các công cụ tự động hóa như Zapier hoặc các thư viện lập trình như LangChain.

Các công cụ này cho phép anh thiết kế một quy trình khép kín: dữ liệu được thu thập, xử lý và phân tích tự động trước khi được AI tổng hợp thành khuyến nghị.

Hiệu suất tăng lên rõ rệt. Nhưng điều quan trọng hơn là vai trò của anh cũng thay đổi, từ người thực hiện sang người thiết kế quy trình.

Cuộc đua “vũ trang chất xám số” vì thế đang diễn ra trên nhiều tầng, từ chiến lược doanh nghiệp đến từng cá nhân.

Sôi động thị trường đào tạo

Việc đào tạo AI đã nhanh chóng trở thành một “thị trường cao cấp”. Tại Mỹ, chương trình “Leading in Artificial Intelligence” của Harvard Kennedy School có học phí khoảng 11.000 USD, diễn ra trực tiếp trong một tuần, kết hợp giữa lý thuyết chính sách và các tình huống thực tế để lãnh đạo hiểu cách AI tác động đến quản trị và ra quyết định.

Chương trình “AI Strategy and Leadership” của MIT kéo dài 12 tuần theo hình thức online, chi phí khoảng 7.750 USD, hướng dẫn học viên xây dựng lộ trình tích hợp AI vào tổ chức, từ dữ liệu, vận hành đến quản trị rủi ro. Một số khóa ngắn hạn khác trên nền tảng edX (hợp tác với các trường như MIT, Columbia) có chi phí phổ biến từ 2.500 – 3.500 USD, học trong 6 – 8 tuần.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng bắt đầu hình thành nhưng theo hướng thực dụng hơn. Các chương trình như “Innovative Leadership with AI” của PACE tập trung vào việc đưa AI vào vận hành cụ thể, hướng dẫn lãnh đạo sử dụng trực tiếp các công cụ như ChatGPT, Claude hay Zapier để tự động hóa công việc, phân tích dữ liệu và ra quyết định.