Phòng An ninh chính trị nội bộ Công an Hà Nội xử lý trường hợp đăng thông tin, hình ảnh xuyên tạc – Ảnh: Công an cung cấp
Nhiều chuyên gia, luật sư cho rằng việc định danh, xác thực điện tử đối với chủ quản các hội, nhóm trên mạng xã hội là cần thiết, nhằm xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý, nâng cao trách nhiệm của người quản trị và hỗ trợ cơ quan chức năng quản lý hiệu quả hơn.
Vừa qua, tại họp báo quý 1-2026 của Bộ Công an, thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), đã cung cấp thêm thông tin về cơ sở đề xuất quy định xác thực định danh chủ quản các hội, nhóm trên mạng xã hội tại dự thảo nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân do Bộ Công an chủ trì xây dựng.
Tăng cường quản lý xử lý nghiêm nội dung vi phạm
Theo đó, về định danh tài khoản mạng xã hội, các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã có quy định yêu cầu các nền tảng mạng xã hội phải thực hiện định danh tài khoản khi cung cấp dịch vụ tại Việt Nam. Xu hướng hiện nay là thực hiện định danh thông qua số điện thoại di động.
Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ đang chủ trì, phối hợp với Bộ Công an chỉ đạo các doanh nghiệp viễn thông thực hiện đối sánh với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư nhằm làm sạch dữ liệu thuê bao di động. Việc quản lý dữ liệu thuê bao bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống” được xác định là nền tảng quan trọng để triển khai định danh các tài khoản trên không gian mạng.
Thượng tá Tùng cũng nhấn mạnh đối với các tài khoản dùng để quản lý, vận hành các hội, nhóm lớn trên các diễn đàn và nền tảng mạng xã hội, người quản trị phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hoạt động quản trị, vận hành của mình. Thực tế cho thấy nhiều nội dung do thành viên đăng tải chưa được kiểm duyệt, quản lý chặt chẽ, gây ra không ít hệ lụy tiêu cực cho xã hội.
Do đó đối với các hành vi như: biết nhưng không ngăn chặn hoặc không xóa bỏ nội dung vi phạm; cho phép, tạo điều kiện để người dùng đăng tải nội dung vi phạm; không thực hiện nghĩa vụ kiểm duyệt theo quy định… cần phải xử lý nghiêm minh. Đồng thời, các hội, nhóm và quản trị viên vận hành cũng phải thực hiện trách nhiệm tương tự như các cơ quan báo chí trong đời sống thực.
Tăng trách nhiệm chủ quản hội nhóm, nâng cao an toàn không gian mạng
Đánh giá về đề xuất này, tiến sĩ, luật sư Đăng Văn Cường (Đoàn luật sư Hà Nội) cho hay thực tiễn thời gian qua xuất hiện rất nhiều các hội nhóm có nội dung tiêu cực, nhiều thông tin bịa đặt, xuyên tạc, sai sự thật gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của cơ quan, tổ chức, xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân…
Bởi vậy, việc định danh, xác thực điện tử, tăng cường quản lý các chủ quản hội, nhóm trên mạng xã hội là đòi hỏi cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Luật sư Cường đánh giá việc dự thảo nghị định quy định rõ trách nhiệm của người quản lý các hội, nhóm trên mạng xã hội, bao gồm xác thực danh tính, xây dựng nội quy, quy chế hoạt động và rà soát, kiểm soát nội dung là cần thiết, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích và nâng cao trách nhiệm của chủ quản hội, nhóm đối với thông tin được đăng tải.
Đồng thời, việc bắt buộc xác thực danh tính đối với chủ quản các hội, nhóm được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng ẩn danh trong quá trình điều phối và kiểm soát nội dung. Từ đó, mỗi hội, nhóm sẽ có cá nhân cụ thể đứng tên, chịu trách nhiệm toàn diện về nội dung và hoạt động vận hành.
“Khi nghị định này được hoàn thiện và được ban hành sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc quản lý các nền tảng mạng xã hội, phòng ngừa tội phạm sử dụng nghệ cao và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng”, luật sư Cường nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, thạc sĩ Lê Trọng Minh, giảng viên Trường ĐH Luật Hà Nội, cho rằng hiện nay mới chỉ có cơ chế cung cấp thông tin định danh của các chủ quản hội nhóm mạng xã hội khi có sự kiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật và theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, chứ không quy định cơ chế công khai dữ liệu thông tin cá nhân khi họ không đồng ý.
Hiện nay với đề xuất của Bộ Công an về việc định danh, xác thực điện tử thông tin chủ quản hội, nhóm theo quy định của pháp luật là “quy định cần thiết và phù hợp với các luật liên quan”.
“Quy định này cần phải sớm được ban hành để bảo đảm hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”, ông Minh nói.
Chủ quản hội nhóm trên mạng là ai?
Theo thực tế sử dụng các nền tảng mạng xã hội tại Việt Nam hiện nay, có thể hiểu nôm na chủ quản hội nhóm trên mạng (thường được gọi là quản trị viên – admin) là cá nhân hoặc tổ chức thiết lập, quản lý và điều hành một không gian cộng đồng trên các nền tảng mạng xã hội (như nhóm Facebook, nhóm Zalo, kênh Telegram…). Chủ quản hội nhóm là người nắm giữ “quyền lực” cao nhất trong một nhóm.
Họ có thể thiết lập các quy tắc, đưa ra “nội quy sân chơi” mà các thành viên phải tuân thủ. Họ có quyền phê duyệt người mới tham gia hoặc loại bỏ (ban) các thành viên vi phạm quy định, cũng như có quyền phê duyệt bài viết trước khi đăng, xóa bỏ các bình luận/bài viết không phù hợp hoặc vi phạm pháp luật.
Họ cũng có quyền chỉ định các kiểm duyệt viên (moderators) để hỗ trợ quản lý.
Như vậy có thể hiểu chủ quản hội nhóm trên mạng là “người đứng đầu” một cộng đồng trực tuyến, sở hữu quyền điều hành cao nhất và kèm theo đó là trách nhiệm pháp lý trực tiếp đối với mọi luồng thông tin diễn ra trong phạm vi nhóm mà mình quản lý.
* Luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn luật sư TP.HCM):
Việc giám sát, xác thực điện tử tránh xâm phạm đến đời tư
Tôi đồng ý vì đề xuất này nhằm hạn chế các tội phạm công nghệ, sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản, hoặc sử dụng mạng máy tính, viễn thông, công nghệ để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xâm nhập thông tin, dữ liệu, cá nhân, lợi dụng trục lợi hoặc có những hành vi vi phạm pháp luật khác…
Việc không xác định được các hội, nhóm, định danh hoặc không quy trách nhiệm của hội nhóm, chủ quản, admin tạo điều kiện cho nhiều đối tượng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc coi thường pháp luật hoặc dễ dàng thực hiện hành vi phạm tội.
Tuy nhiên, việc quản lý hội nhóm, định danh, xác thực điện tử chủ quản, quy trách nhiệm admin, đứng đầu hội nhóm cần quy định tùy từng hội nhóm cụ thể, mục đích sử dụng hội nhóm, tính chất, mức độ, quy mô, phạm vi của admin, trưởng nhóm… chứ không phải tất cả các hội nhóm đều phải định danh, xác thực.
Đồng thời việc giám sát, xác thực điện tử tránh xâm phạm đến đời tư, bảo mật đời tư, quyền nhân thân hoặc các quyền lợi khác… mà Hiến pháp, pháp luật quy định bảo vệ quyền công dân.
* Luật sư Ngô Thị Huệ My (Đoàn luật sư TP.HCM):
Thiết lập cơ chế định danh bắt buộc đối với quản trị viên là cần thiết
Từ góc độ thực tiễn, tôi cho rằng bất cập lớn nhất của không gian mạng hiện nay là sự thiếu tương xứng giữa quyền phát tán thông tin và trách nhiệm pháp lý đi kèm.
Nhiều hội, nhóm hoạt động với mức độ ảnh hưởng rộng, nhưng lại không chịu cơ chế kiểm soát và chuẩn mực pháp lý tương ứng.
Tình trạng ẩn danh của quản trị viên dẫn đến khó khăn trong việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm khi phát sinh vi phạm.
Hệ quả là thông tin sai lệch, xâm phạm quyền riêng tư và các nội dung tiêu cực dễ dàng lan truyền mà không bị ràng buộc trách nhiệm.
Do đó, việc thiết lập cơ chế định danh bắt buộc đối với quản trị viên là yêu cầu cần thiết. Đồng thời, cần quy định nghĩa vụ đăng ký và xác lập rõ chủ thể chịu trách nhiệm đối với hoạt động của các hội, nhóm có quy mô lớn, đây là cơ sở để bảo đảm nguyên tắc tự do thông tin đi đôi với trách nhiệm pháp lý trong môi trường số.
