Việc FTSE Russell xác nhận lộ trình nâng hạng từ tháng 9/2026 là bước ngoặt quan trọng, nhưng đích đến tiếp theo của thị trường chứng khoán Việt Nam là MSCI. Sau nhiều cải cách về giao dịch, thanh toán, tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và minh bạch thông tin, Việt Nam đã có cơ sở rõ hơn để hướng tới danh sách theo dõi nâng hạng. Vấn đề còn lại là biến kỳ vọng này thành một chương trình cải cách thực chất, có trọng tâm và có thời hạn.
iệt Nam đang tiến gần hơn đến chuẩn MSCI
Câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam không còn là kỳ vọng dài hạn. Những thay đổi trong hai năm gần đây cho thấy tiến trình này đã chuyển sang giai đoạn thực thi. Trước đây, các điểm nghẽn chủ yếu nằm ở yêu cầu ký quỹ trước, thủ tục gia nhập thị trường, giới hạn sở hữu nước ngoài và hạ tầng thanh toán, thì hiện nay nhiều rào cản đã bắt đầu được xử lý theo hướng phù hợp hơn với thông lệ thị trường mới nổi.
Với MSCI, vấn đề cốt lõi không chỉ là quy mô hay thanh khoản. Một thị trường muốn được nâng từ cận biên lên mới nổi phải chứng minh rằng nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận thị trường thuận lợi, bình đẳng và an toàn. Điều này bao gồm khả năng mở tài khoản, đặt lệnh, thanh toán, lưu ký, chuyển vốn, tiếp cận thông tin, phòng ngừa rủi ro và thoái vốn khi cần thiết. Theo SSI Research, Việt Nam hiện đã đáp ứng 10/18 tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường của MSCI và đang tiệm cận mức đáp ứng cơ bản đối với 17/18 tiêu chí.
Hình 1: Việt Nam đã tiến gần hơn đến chuẩn nâng hạng của MSCI
Bước tiến đầu tiên là tháo gỡ yêu cầu ký quỹ đầy đủ trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Quy định mới đã bổ sung quy định về giao dịch mua cổ phiếu không yêu cầu có đủ tiền khi đặt lệnh của nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức (Thông tư 68/2024/TT-BTC). Sau đó, cải tiến tiếp tục hoàn thiện khâu đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán và bổ sung nội dung thanh toán giao dịch mua cổ phiếu không yêu cầu có đủ tiền khi đặt lệnh (Thông tư 18/2025/TT-BTC). Với các quỹ quốc tế, đây là cải cách quan trọng, bởi thông lệ phổ biến là đặt lệnh trước và thanh toán theo chu kỳ sau.
Cùng với đó, mô hình môi giới toàn cầu là bước cải cách có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiếp cận thị trường. Thông tư 08/2026/TT-BTC bổ sung cơ chế cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh thông qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện, sử dụng số hiệu tài khoản lưu ký để chuyển lệnh vào công ty chứng khoán trong nước. Nhà đầu tư vẫn có mã số giao dịch và tài khoản lưu ký, nhưng quy trình đặt lệnh trở nên quen thuộc hơn với các quỹ toàn cầu, qua đó giảm chi phí vận hành và thời gian gia nhập thị trường.
Bên cạnh đó, dòng vốn gián tiếp tiếp tục được tạo điều kiện thông qua việc giảm các yêu cầu hành chính, rút ngắn thủ tục. Thông tư 03/2025/TT-NHNN giúp thủ tục mở tài khoản đầu tư gián tiếp được đơn giản hóa, trong đó nhà đầu tư nước ngoài không còn phải hợp pháp hóa lãnh sự đối với hồ sơ mở tài khoản. Đây là thay đổi thực chất, vì thủ tục tài khoản vốn trước đây thường làm kéo dài quá trình gia nhập thị trường.
Điểm cải cách thứ hai là hạ tầng vận hành. Hệ thống KRX chính thức vận hành từ tháng 5/2025, tạo nền tảng công nghệ mới cho giao dịch, thanh toán và phát triển sản phẩm. KRX không tự động tạo ra nâng hạng, nhưng là điều kiện cần để triển khai giao dịch trong ngày, bán khống có kiểm soát, rút ngắn chu kỳ thanh toán và phát triển cơ chế đối tác bù trừ trung tâm. Với MSCI, đây là nhóm tiêu chí liên quan trực tiếp đến hiệu quả vận hành, kỷ luật thanh toán và quản trị rủi ro thị trường.
Điểm cải cách thứ ba là giới hạn sở hữu nước ngoài. Theo SSI Research, tỷ lệ sở hữu nước ngoài thực tế trên HOSE đã tăng từ 41,4% lên 46% vào tháng 4/2026, nhờ sự xuất hiện của các cổ phiếu vốn hóa lớn mới niêm yết có room ngoại tối đa 100%. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng chưa phải lời giải cuối cùng. MSCI quan tâm nhiều hơn đến khả năng giải ngân thực tế vào các cổ phiếu có quy mô, thanh khoản và tính đại diện cao. Nếu những cổ phiếu đầu ngành vẫn bị kín room, khả năng mô phỏng chỉ số sẽ bị hạn chế.
Một điểm tiến bộ khác là công bố thông tin bằng tiếng Anh. Đây là yêu cầu tưởng như kỹ thuật, nhưng phản ánh mức độ bình đẳng thông tin. Nhà đầu tư nước ngoài không thể ra quyết định hiệu quả nếu tiếp cận thông tin chậm hơn, thiếu đầy đủ hơn hoặc phụ thuộc vào bản dịch không chính thức. Với các doanh nghiệp vốn hóa lớn, ngân hàng, công ty chứng khoán và doanh nghiệp trong các rổ chỉ số quan trọng, công bố thông tin bằng tiếng Anh cần trở thành chuẩn mực bắt buộc.
Dù vậy, tiêu chí khó nhất vẫn là ngoại hối. Nhà đầu tư nước ngoài không chỉ nhìn lợi suất tính bằng đồng Việt Nam, mà nhìn lợi suất sau khi quy đổi về đồng tiền cơ sở. Nếu tỷ giá biến động nhưng công cụ phòng ngừa rủi ro còn hạn chế, dòng vốn ngoại sẽ đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn. Vì vậy, cải cách ngoại hối không nhất thiết đồng nghĩa với tự do hóa hoàn toàn ngay lập tức, nhưng cần đi theo hướng tăng tính dự báo, tăng khả năng chuyển đổi và mở rộng công cụ phòng vệ cho nhà đầu tư tổ chức.
Kỳ vọng lớn, nhưng dòng vốn không đến một cách tự động
Các đánh giá gần đây của các tổ chức trong nước và quốc tế đều cho thấy triển vọng MSCI của Việt Nam đang rõ hơn. SSI Research cho rằng Việt Nam có khả năng cao được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng trong kỳ đánh giá tháng 6/2026. Đây là bước mở đầu cho một chu kỳ tái định vị thị trường trong mắt các nhà đầu tư toàn cầu. SSI Research cũng cho rằng định giá thị trường vẫn ở vùng hấp dẫn, tạo điều kiện cho dòng vốn dài hạn quay lại khi các rào cản kỹ thuật tiếp tục được tháo gỡ.
Dragon Capital cũng đưa ra góc nhìn tích cực. Theo ông Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Dragon Capital Việt Nam, nếu CCP vận hành ổn định và giới hạn sở hữu nước ngoài tiếp tục được nới lỏng, Việt Nam có thể được nâng hạng vào rổ MSCI Emerging Markets vào năm 2028. Nhận định này cho thấy thị trường không còn thiếu điều kiện nền tảng, mà cần thêm một vòng cải cách đủ sâu để chuyển từ “có triển vọng” sang “đủ chuẩn”.
Hình 2: So sánh FTSE và MSCI trong việc nâng hạng thị trường Việt Nam
Tuy nhiên, cần tránh nhìn nâng hạng như một tín hiệu mua đồng loạt. Hiện có một nghịch lý đáng chú ý khi kinh tế Việt Nam tăng trưởng tích cực, thị trường chứng khoán đi lên, nhưng khối ngoại vẫn rút ròng mạnh trong năm 2025 (VN-index tăng 41% nhưng khối ngoại rút ròng kỷ lục trong năm với 5,1 tỷ USD). Điều này cho thấy dòng vốn ngoại không chỉ phản ứng với câu chuyện tăng trưởng. Nhà đầu tư còn quan tâm đến tỷ giá, room ngoại, khả năng thoái vốn, định giá, chất lượng doanh nghiệp và rủi ro địa chính trị.
Việc FTSE xác nhận nâng hạng là yếu tố hỗ trợ tâm lý, nhưng chưa đủ để đảo chiều bền vững dòng vốn nếu các rào cản tiếp cận thị trường chưa được xử lý tận gốc. Nâng hạng có thể tạo ra dòng vốn thụ động từ các quỹ mô phỏng chỉ số. Nhưng để thu hút dòng vốn chủ động, thị trường cần nhiều hơn: hàng hóa tốt, quản trị công ty tốt, minh bạch cao, tỷ giá ổn định và cơ chế giao dịch thuận lợi.
Với Việt Nam, MSCI cần được nhìn như một chương trình nâng cấp cấu trúc thị trường vốn, không chỉ là mục tiêu xếp hạng. Khi cải cách đủ sâu, thị trường không chỉ thu hút dòng vốn ngắn hạn từ các quỹ chỉ số, mà còn có cơ hội đón dòng vốn chủ động, dài hạn và có yêu cầu cao hơn về chất lượng quản trị.
Cần một gói giải pháp hướng thẳng vào tiêu chí MSCI
Để tiến tới chuẩn MSCI, Việt Nam cần tập trung vào những điểm có tác động trực tiếp đến đánh giá của MSCI và trải nghiệm của nhà đầu tư quốc tế.
Trước hết, cần xử lý bài toán ngoại hối theo hướng thực dụng. Việt Nam cần thiết kế cơ chế phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán. Các sản phẩm kỳ hạn, hoán đổi hoặc quyền chọn tỷ giá có thể được thiết kế gắn với dòng vốn đầu tư chứng khoán hợp pháp, phục vụ mục tiêu phòng vệ thay vì đầu cơ và được giám sát liên thông giữa ngân hàng, công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và cơ quan quản lý.
Thứ hai, cần tiếp tục mở room ngoại theo cách có chọn lọc. Với các ngành không nhạy cảm, nên rà soát để nới tối đa theo pháp luật. Với doanh nghiệp niêm yết, cần khuyến khích công bố rõ chính sách sở hữu nước ngoài và lý do nếu không nâng room. Với các ngành cần duy trì quyền kiểm soát, có thể nghiên cứu mô hình chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết, qua đó dung hòa giữa yêu cầu thu hút vốn và yêu cầu kiểm soát.
Thứ ba, cần đẩy nhanh CCP nhưng không tách rời khỏi hệ sinh thái sản phẩm. CCP chỉ phát huy đầy đủ tác dụng khi đi cùng cho vay chứng khoán, bán khống có kiểm soát, giao dịch trong ngày và cơ chế quản trị rủi ro thành viên bù trừ. Nếu CCP trở thành nền tảng cho một thị trường có chiều sâu, đây sẽ là điểm cộng lớn trong đánh giá của MSCI.
Thứ tư, cần nâng chất lượng hàng hóa niêm yết. Nâng hạng không thể bền vững nếu thị trường thiếu doanh nghiệp lớn, minh bạch, có tỷ lệ tự do chuyển nhượng cao và đại diện cho các động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Vì vậy, cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước gắn với niêm yết, cùng với khuyến khích doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn lên sàn, cần được thúc đẩy thực chất hơn.
Hình 3: Cơ cấu cổ phiếu của Việt Nam và chuẩn thị trường mới nổi
Thứ năm, cần chuẩn hóa công bố thông tin, quản trị công ty và đối thoại với MSCI. Công bố thông tin bằng tiếng Anh nên được ưu tiên áp dụng bắt buộc với doanh nghiệp vốn hóa lớn, doanh nghiệp trong các rổ chỉ số chính và tổ chức trung gian thị trường. Đồng thời, Việt Nam cần công bố lộ trình cải cách theo từng tiêu chí, cập nhật tiến độ định kỳ và tiếp nhận phản hồi từ các quỹ chỉ số, quỹ chủ động, ngân hàng lưu ký toàn cầu và công ty môi giới quốc tế.
FTSE là cột mốc quan trọng, nhưng MSCI mới là phép thử lớn hơn. Nếu xử lý tốt các điểm nghẽn về ngoại hối, room ngoại, CCP, công bố thông tin, hàng hóa niêm yết và công cụ phòng vệ rủi ro, nâng hạng sẽ không chỉ mở thêm cánh cửa cho dòng vốn ngoại, mà còn góp phần định hình một thị trường chứng khoán minh bạch hơn, hiện đại hơn và có vai trò lớn hơn trong huy động vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.
