Thiết bị LRAD phát âm thanh lớn ngăn chặn cướp biển đến gần – Ảnh: genasys.com
Có nhiều giải pháp khác nhau với chi phí và hiệu quả khác nhau.
“Nigeria là ví dụ điển hình về quốc gia biết đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ giúp đối phó với các mối đe dọa về an ninh và phát triển.
TS IFESINACHI OKAFOR-YARWOOD
Âm thanh, camera, UAV, vòi rồng, hàng rào điện…
Hầu hết các tàu chở hàng đều sử dụng hệ thống phòng thủ hai lớp. Lớp đầu nhằm ngăn cướp biển đột nhập và lớp thứ hai nhằm chống xâm nhập hoặc chống tấn công. Trang web Ship Universe (Mỹ) ghi nhận các công cụ gồm có:
* Thiết bị âm thanh tầm xa (LRAD): súng âm thanh định hướng phát âm thanh lớn gây đau đớn để ngăn bọn cướp biển đến gần. Chi phí từ 25.000-50.000 USD. Hiệu quả đạt được cao vì có khả năng ngăn xuồng cướp biển nhỏ đến quá gần.
* Camera giám sát hồng ngoại: dùng để giám sát ban đêm để phát hiện xuồng cướp biển từ xa. Chi phí từ 10.000-20.000 USD. Hiệu quả đạt được cao vì có thể phát hiện sớm, đặc biệt vào ban đêm.
* Máy bay không người lái (UAV): UAV được triển khai từ tàu nhằm phát hiện sớm các hoạt động đáng ngờ và xuồng cướp biển. Chi phí từ 5.000-15.000 USD. Tuy UAV đắt tiền nhưng đạt hiệu quả cao khi giám sát tầm ngắn song cần tổ chức giám sát thường xuyên.
* Hệ thống cảnh báo an ninh tàu (SSAS): nút khẩn cấp có chức năng báo động cho các cơ quan liên quan trong đất liền khi tàu bị tấn công. Chi phí từ 3.000-10.000 USD. Hiệu quả chỉ ở mức trung bình vì chỉ cảnh báo chứ không trực tiếp ngăn chặn cướp biển.
* Hàng rào điện được lắp đặt xung quanh tàu: chi phí từ 10.000-30.000 USD. Hiệu quả đạt từ trung bình đến cao, có khả năng ngăn chặn cướp biển lên tàu nhưng cần thường xuyên cung cấp điện và bảo trì.
* Vòi rồng: sử dụng tia nước áp suất cao để đẩy lùi cướp biển lên tàu. Chi phí từ 5.000-15.000 USD. Hiệu quả chỉ đạt từ thấp tới trung bình vì không có tác dụng lúc biển động.
* Hệ thống ra đa tự động có thể phát hiện xuồng cướp biển và cảnh báo ngay: chi phí từ 50.000-100.000 USD. Hiệu quả đạt được cao vì phát hiện cướp biển từ xa.
* Hệ thống vũ khí điều khiển từ xa: vũ khí tự động hóa và vũ khí được điều khiển từ xa được dùng để chống cướp biển tấn công. Chi phí từ 75.000-200.000 USD. Hiệu quả đạt được cao nhưng đắt tiền và có thể làm tình hình leo thang.
Ngoài những giải pháp công nghệ nêu trên, tàu thương mại có thể thuê các đội an ninh có vũ trang được đào tạo bài bản về bảo vệ tàu. Hiệu quả đạt được cao song tốn kém và có thể dẫn tới tình trạng lạm dụng bạo lực.
Tàu cũng có thể dựng lưới thép gai quanh thành tàu (bọn cướp biển thiện chiến có thể vượt qua dễ dàng); gắn các thiết bị chống lên tàu như cọc sắc nhọn và đinh chống leo trèo vào thành tàu; sử dụng các loại bẫy như thiết bị phát khí độc, chất ngăn chặn hoặc phun chất trơn để tạo bề mặt tàu trơn trượt.
Ngoài ra có thể đặt hình nhân trên boong tàu, dùng tia laser nhắm bọn cướp biển đến gần, thả dây cáp móc chân vịt xuồng máy cướp biển.
Cách đơn giản nhất là áp dụng các thao tác né tránh tốc độ cao. Hiệu quả đạt được chỉ ở mức trung bình vì tàu phải có động cơ mạnh, thủy thủ đoàn lành nghề và hiểu rõ cách tiếp cận của bọn cướp biển.
Điều quan trọng là tàu cần bảo đảm thực hành quản lý tốt gồm tuân thủ các hướng dẫn đã được quốc tế công nhận về bảo vệ tàu và ngăn chặn cướp biển. Một khi thủy thủ đoàn tuân thủ nghiêm ngặt, có trải qua đào tạo và luôn cập nhật, hiệu quả đạt được ở mức từ trung bình tới cao.
Thuê nhân viên an ninh vũ trang – Ảnh: SHUTTERSTOCK
Bài học từ điểm nóng cướp biển Nigeria
TS Ifesinachi Okafor-Yarwood, giảng viên ĐH St Andrews (Scotland), nhận xét: “Nigeria là ví dụ điển hình về một quốc gia đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ nhằm đối phó các mối đe dọa về an ninh và phát triển”.
Từng là điểm nóng cướp biển, vào đầu tháng 3-2022 Nigeria đã được Văn phòng Hàng hải quốc tế (IMB) thuộc Phòng Thương mại quốc tế (ICC ở Pháp) đưa ra khỏi danh sách các quốc gia có nguy cơ cao về cướp biển/cướp trên vùng biển quốc tế.
Trang web Mondaq (Anh) giải thích từ năm 2021, Nigeria đã triển khai hàng loạt công cụ phòng chống cướp biển như sau:
* Giám sát và theo dõi qua vệ tinh: nhờ sử dụng hình ảnh vệ tinh và các hệ thống theo dõi tiên tiến, Nigeria có thể theo dõi chuyển động của tàu thuyền theo thời gian thực. Công nghệ này được tích hợp với hệ thống nhận dạng tự động (AIS) để định vị tàu, phát hiện các hoạt động đáng ngờ và xác định tàu hoạt động phi pháp.
* UAV và USV: UAV trang bị camera độ phân giải cao sẽ cung cấp thông tin tình báo trực quan bổ sung cho dữ liệu vệ tinh. Năm 2024, hải quân Nigeria đã mua hai tàu không người lái (USV) SwiftSea Stalker của Công ty Swiftship (Mỹ). Hiện nay Nigeria là quốc gia duy nhất ở châu Phi khai thác USV chống cướp biển.
* Các hệ thống truyền thông và phối hợp tích hợp: Nigeria đã xây dựng một nền tảng thống nhất tích hợp giám sát giao thông hàng hải, cảnh báo an ninh và cập nhật tình hình gồm các hệ thống theo dõi GPS và chia sẻ dữ liệu trong thời gian thực giữa các cơ quan trong nước và quốc tế.
Hệ thống giám sát tiên tiến Falcon Eye của hải quân Nigeria sử dụng một mạng lưới cảm biến, ra đa và camera độ phân giải cao ven biển tích hợp với trung tâm chỉ huy nhằm giám sát toàn vùng đặc quyền kinh tế của Nigeria để phát hiện sớm hoạt động đáng ngờ.
* Trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy: AI và các thuật toán học máy có thể phân tích số lượng lớn dữ liệu như chuyển động của tàu thuyền, các yếu tố môi trường và các vụ cướp biển trước đây để dự báo các điểm nóng tiềm ẩn về cướp biển và đề xuất các tuyến đường tối ưu cho tàu thuyền tránh nguy hiểm.
* Blockchain để bảo mật giao dịch hàng hải: Nigeria đã sử dụng công nghệ blockchain để tạo các hồ sơ an toàn và chống giả mạo về hoạt động tàu thuyền, công việc xử lý hàng hóa và tình trạng các lô hàng nhằm ngăn chặn chuyển hướng trái phép hàng hóa. Blockchain còn được sử dụng để xác minh tính xác thực của chứng từ vận chuyển.
Ngoài các thiết bị và công nghệ, yếu tố con người giữ vai trò rất quan trọng. Trước tiên cần trang bị kiến thức và huấn luyện bài bản cho thủy thủ đoàn về các biện pháp chống cướp biển vì họ là tuyến phòng thủ đầu tiên. Cần thường xuyên tổ chức diễn tập chống cướp biển trên tàu và mô phỏng các tình huống tấn công.
Kế đến phải liên tục cảnh giác và phát hiện sớm mối đe dọa bằng cách trang bị cho tàu các công cụ giám sát (ống nhòm, ra đa…), duy trì chế độ trực và xây dựng văn hóa cảnh giác. Ngoài ra cần phối hợp với lực lượng hải quân và an ninh tại các khu vực có rủi ro cao.
Lưới thép gai rào thành tàu – Ảnh: shippingwatch.com
Phòng an toàn trên tàu là tuyến phòng thủ cuối cùng chống cướp biển. Một khi bọn cướp biển lên được tàu, thủy thủ đoàn sẽ phát tín hiệu cấp cứu, tắt động cơ và dẫn đường rồi rút vào phòng an toàn.
Phòng được thiết kế rất kiên cố, có thể chứa vài chục người, có trang bị thiết bị liên lạc (điện thoại vệ tinh, radio VHF…), lương thực và nước uống, vật tư y tế, hệ thống thông gió, hệ thống điều khiển để khóa động cơ tàu.
Các thuyền viên từ bên trong có thể liên lạc với bên ngoài, điều khiển động cơ tàu và chờ hỗ trợ.
