Bước ngoặt nguy hiểm trong xung đột Trung Đông

Cuộc xung đột ở Trung Đông sắp bước qua tuần thứ tư với một bước ngoặt mới khi Israel mở rộng chiến lược tấn công các mục tiêu kinh tế nhằm làm suy yếu khả năng duy trì quân sự của Iran. Việc Israel tấn công mỏ khí South Pars và cơ sở xử lý khí tại Asaluyeh của Iran, kéo theo đợt đáp trả của Tehran đối với các cơ sở hạ tầng năng lượng khắp vùng Vịnh, đã khiến thị trường hoang mang và giá dầu khí tăng vọt.

Tính toán của Israel

Vụ không kích ngày 18.3 là lần đầu tiên Israel tấn công cơ sở khí tự nhiên tại Iran, đánh thẳng vào trụ cột kinh tế của nước Cộng hòa Hồi giáo. South Pars là một phần của mỏ khí chung giữa Iran và Qatar tại vịnh Ba Tư, có tổng trữ lượng ước tính 50,97 ngàn tỉ m3 khí. Phần của Iran chiếm khoảng 36% trữ lượng này và tương đương 5,6% trữ lượng toàn cầu. Cơ sở Asaluyeh đóng vai trò trung tâm xử lý khí được khai thác từ mỏ South Pars. Theo Reuters, hầu hết khí đốt khai thác từ South Pars được Iran sử dụng phục vụ nhu cầu nội địa.

Bloomberg dẫn lời nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi thuộc Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế và an ninh Đức phân tích South Pars là trung tâm cung cấp khí của Iran, do đó ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất điện cùng hoạt động công nghiệp. Ngay cả gián đoạn tạm thời hoặc hạn chế cũng có thể dẫn đến thiếu điện, ảnh hưởng hoạt động công nghiệp và căng thẳng kinh tế rộng lớn hơn. Ông nhấn mạnh đòn tấn công của Israel là sự chuyển hướng nhằm “làm suy yếu hạ tầng kinh tế Iran và hạn chế khả năng tiếp tục chiến đấu”.

Chuyên gia Umud Shokri thuộc Đại học George Mason (Mỹ) bình luận trên Đài Iran International rằng đây không chỉ là đòn tấn công chiến thuật mà là “áp lực có chủ đích lên hệ thống kinh tế và điểm yếu hệ thống” của Iran bởi South Pars và Asaluyeh là trụ cột trong nền kinh tế nước này và liên kết trực tiếp với thị trường năng lượng toàn cầu.

Truyền thông Israel dẫn lời các quan chức ẩn danh nhìn nhận mục đích của nước này là gửi thông điệp đến Tehran rằng “càng kéo dài việc phong tỏa eo biển Hormuz, hậu quả đối với hạ tầng năng lượng Iran càng tồi tệ hơn”. Ngoài ra, đòn đánh nhằm tăng áp lực nội bộ lên Tehran khi gây thiếu điện và khí đốt, buộc chính quyền cắt giảm cung cấp cho dân chúng, từ đó làm tăng sự phẫn nộ và áp lực trong nước.

Tác động lan rộng

Ngày 19.3, Iran tấn công nhiều cơ sở năng lượng quan trọng tại Ả Rập Xê Út, Qatar và UAE để đáp trả, trong đó gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở Ras Laffan, trung tâm khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới tại Qatar. Quốc gia này cung cấp đến 1/5 lượng LNG toàn cầu và gần như toàn bộ được xuất từ Ras Laffan. Theo CNN, Ras Laffan cung cấp LNG cho nhiều nước châu Á, châu Âu và châu Phi.

Hôm qua, giá dầu Brent tăng hơn 5% lên gần 113 USD/thùng, trong khi giá khí đốt châu Âu tăng đến 35%, theo AFP. Qatar và Ả Rập Xê Út đã có những phản ứng gay gắt nhất kể từ đầu xung đột như trục xuất tùy viên an ninh, quân sự Iran và dọa đáp trả bằng quân sự. “Nếu Iran không dừng tay ngay lập tức, tôi cho là sẽ không còn gì có thể giúp tái xây dựng lòng tin”, Ngoại trưởng Ả Rập Xê Út Faisal bin Farhan tuyên bố.

Theo chuyên gia Shokri, rủi ro không chỉ giới hạn ở vùng Vịnh khi các mỏ khí ngoài khơi của Israel như Leviathan, Tamar và Karish ở Địa Trung Hải – có vai trò then chốt đối với nguồn cung trong nước và xuất khẩu khu vực – cũng có nguy cơ trở thành mục tiêu trả đũa của Iran. Theo ông, nếu xung đột lan sang đông Địa Trung Hải, một cuộc đối đầu khu vực sẽ biến thành khủng hoảng năng lượng đa khu vực.