Giá vàng trong nước và thế giới vừa giảm mạnh, chênh lệch nới rộng tới gần 30 triệu đồng/lượng. Chuyên gia cho rằng giá vàng có thể bật tăng trở lại, nhưng nhà đầu tư cần thận trọng.
Theo tìm hiểu, trên thị trường vàng hiện nay, nhiều người dân và doanh nghiệp đang thực hiện giao dịch theo hình thức ký “hợp đồng mua bán hàng hóa”. Theo đó, người mua có nghĩa vụ đặt cọc 100% giá trị hợp đồng và nhận vàng sau theo thỏa thuận với bên bán.
“Khi chuyển thành công tiền đặt cọc cho bên bán, bên mua được nhận 1 bản hợp đồng có đóng dấu “đã thu tiền” và dấu cơ sở kinh doanh của bên bán. Tiền đặt cọc được tự động chuyển thành khoản tiền thanh toán vào ngày hai bên hoàn thành việc giao nhận hàng thực tế”, một trong số điều khoản hợp đồng quy định rõ.
Doanh nghiệp có được phép bán vàng theo hình thức này? Người mua có thể đối mặt với những rủi ro nào?
Chia sẻ với PV VietNamNet, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty luật SBLaw cho biết, theo quy định hiện hành của Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự, giao dịch theo “hợp đồng mua bán hàng hóa” được xác lập trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, trong đó vàng được coi là một loại hàng hóa.
Do đó, pháp luật không cấm việc “trả tiền trước – nhận vàng sau”. Nếu các bên thực hiện đúng cam kết giao nhận, đây vẫn được xem là hoạt động bình thường trong kinh doanh.
Theo luật sư, việc người mua đặt cọc 100% giá trị hợp đồng là do thỏa thuận giữa hai bên và không có dấu hiệu của hành vi huy động vốn trái phép.
“Huy động vốn trái phép là khi việc huy động trái với quy định của pháp luật, hoặc pháp luật không cho phép nhưng vẫn thực hiện, hoặc có hành vi lách luật”, ông nói.
Về xử lý trong trường hợp doanh nghiệp không giao vàng đúng hẹn, luật sư cho biết, nếu vì các lý do như bị cơ quan chức năng kiểm tra, vướng tố tụng hoặc phát sinh vấn đề khác dẫn đến không thực hiện đúng thời hạn (trừ trường hợp bất khả kháng) thì được xác định là vi phạm hợp đồng.
Khi đó, doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả tiền cho người mua. Trường hợp không đủ khả năng thanh toán, người mua có quyền khởi kiện để đòi lại tiền, hoặc tố cáo tới cơ quan công an nếu có dấu hiệu hình sự.
Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp huy động tiền nhưng không sử dụng vào mục đích mua vàng mà dùng vào mục đích khác, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm pháp luật hình sự.
Khi “chưa cầm vàng”, rủi ro không nằm ở giá mà ở cam kết
Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, xét ở khía cạnh tích cực, đây là hình thức giúp người mua chủ động chốt giá, hỗ trợ kế hoạch tài chính.
Tuy nhiên, khi giao dịch không còn dừng ở trao tay tài sản ngay lập tức, mà kéo dài theo thời gian, yếu tố rủi ro cũng dịch chuyển theo, âm thầm nhưng đáng lưu ý.
“Khác với mua bán thông thường, người mua theo hình thức này đã hoàn tất nghĩa vụ thanh toán, nhưng quyền sở hữu thực tế lại đến sau. Khoảng “độ trễ” này chính là nơi rủi ro hình thành”, ông Huy lưu ý.
Trong điều kiện thị trường thuận lợi, mọi thứ có thể diễn ra suôn sẻ. Tuy nhiên, khi giá biến động mạnh hoặc thanh khoản thị trường thay đổi, có thể phát sinh một số tình huống như tiến độ giao vàng bị kéo dài hơn dự kiến, hoặc nguồn cung thực tế không đáp ứng kịp cam kết.
Khi đó, điều khoản hợp đồng trở thành yếu tố quyết định quyền lợi, thay vì giá mua ban đầu. Đáng lưu ý, những rủi ro này không dễ nhận diện ngay từ đầu, bởi giao dịch vẫn mang hình thức quen thuộc của mua bán hàng hóa.
Theo ông Huy, hình thức “trả tiền trước – nhận vàng sau” đang từng bước tài chính hóa giao dịch vàng theo cách khá tự nhiên. Khi người mua không còn nhận vàng ngay mà tham gia vào một cam kết giao dịch trong tương lai, bản chất giao dịch đã dịch chuyển từ mua bán vật chất sang nắm giữ kỳ vọng giá.
Sự chuyển dịch này khiến vàng không chỉ còn là tài sản tích trữ mà dần mang đặc điểm của một công cụ tài chính, với yếu tố định giá theo thời gian, phụ thuộc vào kỳ vọng thị trường và năng lực thực hiện hợp đồng của bên bán.
“Khi quy mô các hợp đồng tăng lên, thị trường có thể xuất hiện tình trạng giao dịch vượt quá lượng vàng vật chất thực có”, ông nói.
Theo chuyên gia, điều này không hoàn toàn tiêu cực nếu được kiểm soát tốt, bởi nó giúp thị trường linh hoạt hơn. Tuy nhiên, trong điều kiện thiếu chuẩn hóa và minh bạch, quá trình tài chính hóa có thể khiến cung – cầu bị lệch khỏi giá trị thực, giá cả trở nên nhạy cảm hơn với yếu tố tâm lý, đồng thời gia tăng rủi ro niềm tin khi thị trường biến động mạnh.
Ông Huy cũng cảnh báo, người mua có thể đối mặt với nhiều rủi ro nếu doanh nghiệp bán vàng gặp sự cố như đứt gãy nguồn cung, vướng mắc pháp lý hoặc rủi ro trong quá trình vận hành. Khi đó, doanh nghiệp có thể không giao vàng đúng hạn, khiến người mua không nhận được vàng và chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động giá trong thời gian không nắm giữ tài sản.
