Một góc khu dân cư Trung Sơn hiện đại (xã Bình Hưng – TP.HCM) – Ảnh: TRÍ ĐỨC
Bộ Tư pháp đang thẩm định dự thảo nghị định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố đang do Bộ Nội vụ xây dựng. Đây là cơ sở pháp lý thống nhất để thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố trong cả nước tới đây.
Số lượng thôn, tổ dân phố, người hoạt động không chuyên trách cả nước
Theo Bộ Nội vụ, thực hiện nghị quyết 18 và các quy định của pháp luật hiện hành, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố thời gian qua đã đạt kết quả quan trọng, giảm từ 136.824 đơn vị năm 2015 xuống còn 89.574 năm 2025 (giảm 47.250 thôn, tổ dân phố, tương đương 34,53%).
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí về quy mô số hộ gia đình theo quy định hiện hành và không đồng đều giữa các vùng, miền.
Theo thống kê có nhiều thôn dưới 150 hộ, cụ thể khoảng 21.199 thôn, tập trung tại khu vực miền núi phía Bắc, trong khi tại Hà Nội, TP.HCM có nhiều tổ dân phố có quy mô lớn (trên 1.000 hộ).
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị cấp tỉnh, cấp xã năm 2025, bình quân số thôn, tổ dân phố trên mỗi đơn vị cấp xã tăng lên nhiều.
Theo đó, từ khoảng 9 thôn, tổ dân phố/1 cấp xã lên khoảng 27 thôn, tổ dân phố/1 cấp xã (gấp 3 lần).
Bộ Nội vụ cho rằng việc này làm tăng số lượng đầu mối, tạo áp lực quản lý lớn với chính quyền cấp xã, đồng thời quy định hiện hành chưa được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hiện nay.
Với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, theo số liệu tổng hợp của Bộ Nội vụ, từ các địa phương (tháng 12-2024), cả nước có 271.945 người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.
Sau khi thực hiện sắp xếp, còn 268.722 người đang tiếp tục được bố trí, hưởng phụ cấp theo quy định.
Ngân sách nhà nước chi khoảng 943 tỉ đồng/tháng (tương đương khoảng 11.316 tỉ đồng/năm) để chi phụ cấp.
Trong thời gian qua, việc bố trí, sử dụng đội ngũ này cơ bản được thực hiện theo quy định hiện hành, bước đầu đáp ứng yêu cầu hoạt động ở cơ sở.
Tuy nhiên, khi thực hiện sắp xếp theo hướng tăng quy mô thôn, tổ dân phố, khối lượng, tính chất công việc có sự thay đổi, đòi hỏi phải tiếp tục rà soát, điều chỉnh chế độ, chính sách, phương án bố trí cho phù hợp, bảo đảm tương xứng với quy mô, tính chất công việc, yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới.
Đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố phải theo quy định của pháp luật, phù hợp phong tục, tập quán, nguyện vọng dân cư
Về nguyên tắc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố, dự thảo cơ bản kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc để phù hợp mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu quản lý của chính quyền cấp xã.
Theo đó, việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể và đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố phải bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch.
Đồng thời phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, đặc điểm dân cư, phong tục, tập quán và nguyện vọng của cộng đồng dân cư.
Thực hiện sắp xếp, tổ chức lại các thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí để tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
Cơ quan soạn thảo đề xuất ở Hà Nội và TP.HCM, thôn phải có từ 500 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ trở lên. Với vùng trung du và miền núi phía Bắc, thôn phải có từ 150 hộ trở lên, từ 300 hộ trở lên với tổ dân phố.
Với vùng Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long thì thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên.
Ở vùng Bắc Trung Bộ, thôn phải có từ 350 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ trở lên. Cùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, thôn phải có từ 350 hộ trở lên và có từ 500 hộ trở lên với tổ dân phố.
Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk, thôn phải có từ 300 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ trở lên.
Về trình tự, thủ tục, hồ sơ thực hiện, theo dự thảo, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng đề án, tổ chức lấy ý kiến nhân dân bằng hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Cấp xã thực hiện tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của nhân dân để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố.
Với những nơi không tổ chức cấp chính quyền địa phương, UBND cấp xã xây dựng đề án và quyết định theo thẩm quyền.
Theo chỉ thị 21 của Thủ tướng Chính phủ, UBND các tỉnh, thành phố phải hoàn thành rà soát, xây dựng phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trước 10-6.
UBND cấp xã phải hoàn thành đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố, lấy ý kiến nhân dân và trình HĐND cấp xã thông qua trước 30-6.
Chỉ thị cũng giao UBND các tỉnh, thành phố kết thúc hoạt động đối với người hoạt động không chuyên trách tại cấp xã trước 31-5.
Khẩn trương xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện phương án bố trí, sử dụng, giải quyết chế độ, chính sách với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, bảo đảm hoàn thành đồng bộ với thời gian hoàn thành sắp xếp thôn, tổ dân phố trước 30-6.
