Vụ rơi hai máy bay EA-18G Mỹ ở bang Idaho có thể bắt nguồn từ điểm mù trong quá trình cơ động hoặc sai sót của phi công.
Khi biểu diễn tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho hôm 17/5, hai tiêm kích EA-18G Growler thuộc Phi đoàn Tấn công Điện tử số 129 hải quân Mỹ đã va chạm và dính chặt với nhau, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. Cả 4 phi công đều phóng ghế thoát hiểm an toàn, không gặp nguy hiểm tính mạng.
Giới chức hải quân Mỹ đang tiến hành điều tra, chưa công bố nguyên nhân sơ bộ dẫn tới sự việc. Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ cho biết vào thời điểm xảy ra sự việc, khu vực có tầm nhìn tốt và gió giật khoảng 47 km/h.
Các phi công nhảy dù sau khi hai tiêm kích EA-18G Mỹ va chạm trên không hôm 17/5. Ảnh: X/KC135BOOMER
Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định tai nạn có thể bắt nguồn khi hai máy bay cơ động và mất dấu nhau, khiến chiếc EA-18G thứ nhất lọt vào điểm mù dưới mũi máy bay thứ hai.
Video hiện trường cho thấy chiếc EA-18G thứ hai đang hạ độ cao và rút ngắn giãn cách khi máy bay còn lại đang kéo cao. Cả hai tổ lái dường như không phát hiện nguy hiểm cận kề, không thực hiện động tác vòng tránh nào cho đến khi xảy ra va chạm.
Đây là nguyên nhân từng dẫn đến thảm họa ở một số triển lãm hàng không khác, trong đó có vụ oanh tạc cơ B-17G va chạm với tiêm kích P-63F tại bang Texas hồi năm 2022, khiến toàn bộ 6 người trên hai máy bay thiệt mạng.
“Phân tích mô phỏng cho thấy các phi công bị hạn chế về khả năng quan sát và né tránh, do đường bay và tầm nhìn bị các bộ phận trên phi cơ che khuất”, Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) cho biết trong báo cáo sau tai nạn khi đó.
Tiêm kích P-63 Mỹ va vào oanh tạc cơ B-17 tại bang Texas hồi năm 2022. Video: X/Faytuks
Tiến sĩ Carl Morris, cựu chuyên gia từng làm việc tại Cục Số liệu Giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải Mỹ, hồi năm 2025 công bố báo cáo về các vụ va chạm trên không, cho biết tổ lái có nguy cơ không phát hiện máy bay sắp đâm vào mình trong một số tình huống như tăng và hạ độ cao, hoặc bay bằng cùng độ cao với góc chéo.
Chuyên gia an toàn hàng không Jeff Guzzetti nhận định nguyên nhân là do lỗi của phi công. “Có vẻ như đó không phải trục trặc kỹ thuật. Bay sát nhau để tạo đội hình là điều rất khó, đòi phải thực hiện chính xác để tránh những sự cố như trên”, ông nói.
John Cox, CEO công ty tư vấn an toàn hàng không Safety Operating Systems, lưu ý rằng trình diễn tại các triển lãm hàng không đòi hỏi trình độ cao, mọi lỗi lầm đều có thể dẫn tới thảm họa. “Bay trình diễn rất khó khăn và cho phép mắc rất ít sai sót. Tôi rất mừng vì mọi người đều an toàn”, ông cho hay.
Tình huống va chạm khi tăng, hạ độ cao và bay bằng. Đồ họa: Research Gate
Theo chuyên gia Guzzetti, cả hai tổ bay Growler đều thoát hiểm an toàn là điều đáng kinh ngạc, do những vụ va chạm trên không thường đi kèm nguy cơ tổ lái bất tỉnh hoặc thiệt mạng ngay khi máy bay đâm vào nhau, cũng như không thể phóng ghế do máy bay bị hư hại.
“Thật ấn tượng khi chứng kiến cảnh đó. Có vẻ hai tiêm kích đã đâm vào nhau theo cách rất đặc biệt, khiến chúng vẫn nguyên vẹn và dính vào nhau. Điều đó nhiều khả năng đã cứu mạng họ”, Guzzetti nói.
Đây là lần đầu căn cứ Mountain Home tổ chức sự kiện trình diễn kể từ năm 2018, thời điểm một người chơi dù lượn thiệt mạng khi biểu diễn tại đây. Tháng 9/2003, một tiêm kích F-16 gặp sự cố khi thực hiện động tác nhào lộn trên căn cứ này, phi công đưa máy bay ra khỏi khu vực đông người và phóng ghế thoát hiểm chỉ một giây trước khi máy bay chạm đất.
Tiêm kích EA-18G Mỹ va chạm khi biểu diễn ở căn cứ Mountain Home, bang Idaho, Mỹ ngày 17/5. Video: Idaho News
Có khoảng 200 triển lãm hàng không diễn ra tại Mỹ mỗi năm và các nhà tổ chức đã nỗ lực cải thiện vấn đề an toàn trong nhiều năm qua.
John Cudahy, chủ tịch kiêm CEO của Hội đồng Triển lãm Hàng không Quốc tế, cho biết trước đây trung bình mỗi năm có khoảng hai người chết tại các triển lãm hàng không của Mỹ. Con số này đã giảm xuống còn trung bình gần một trường hợp mỗi năm trong vòng một thập kỷ qua.
Phạm Giang (Theo AP, War Zone)
