Ông Hồ Nhật Quang, Giám đốc Đầu tư mảng cổ phiếu niêm yết tại Công ty Quản lý quỹ Thiên Việt (TVAM), đã chia sẻ những khoảnh khắc đầu tiên đó trong cuộc đời mình – ở hai thị trường khác nhau, với hai mức độ chuẩn bị khác nhau, nhưng cùng một kết thúc: thua và rời đi. Bởi đôi khi, thị trường vẫn có cách dạy những bài học mà không cuốn sách nào chuẩn bị được.
Ông Hồ Nhật Quang, Giám đốc Đầu tư mảng cổ phiếu niêm yết tại TVAM
Lần đặt lệnh đầu tiên và cái bẫy của chiến thắng sớm
Năm 19 tuổi, khi làm việc tại Morningstar (Úc), ông Quang thực hiện giao dịch đầu tiên với cổ phiếu dược dựa trên phân tích bài bản. Dù thị trường đi ngược dự báo, lệnh bán “treo” may mắn đã biến khoản lỗ 25% thành lãi 50%. Chiến thắng này tạo ra ảo tưởng rằng ông đã làm chủ cuộc chơi, khiến ông tự tin thái quá. Chỉ ba tháng sau, ông mất 60 – 70% tài khoản. Từ đó, ông đúc kết nghịch lý: “Thắng quá sớm đôi khi nguy hiểm hơn thua”. Dopamine khiến nhà đầu tư từ bỏ kỷ luật, dẫn đến kết cục mất trắng trước khi thị trường Úc tăng mạnh.
Sau khi tốt nghiệp và trở về Việt Nam vào năm 2010, ông Quang quyết định bắt đầu lại với một tâm thế chuyên nghiệp hơn. Với nền tảng tài chính vững chắc và kinh nghiệm từ những vấp váp đầu đời, ông đầu tư bài bản bằng cách nghiên cứu kỹ lưỡng các báo cáo phân tích chuyên sâu – vốn là những tài liệu đặc quyền của các công ty chứng khoán thời bấy giờ.
Dù thị trường lúc đó chỉ quanh mức 300 điểm và danh mục được tuyển chọn khắt khe theo đúng lý thuyết, kịch bản cũ vẫn tái diễn: chỉ trong ba tháng, tài khoản của ông sụt giảm 50%. Một lần nữa, sự thiếu kiên nhẫn đã khiến ông chọn cách rút lui vào cuối năm 2011. Tuy nhiên, lịch sử lặp lại theo cách trớ trêu hơn, bởi ngay khi ông rời bỏ, thị trường Việt Nam chính thức bước vào chu kỳ tăng trưởng dài hạn kéo dài suốt 7 năm. Ông đã bỏ lỡ vận hội lớn nhất khi rời đi ngay sát chân một con sóng lịch sử.
Khi kiến thức bài bản chưa đủ để chiến thắng thực tế
Sai lầm nằm ở sự chối bỏ, không phải ở khoản lỗ
Sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư mới không phải là khoản lỗ, mà là thiếu dũng khí thừa nhận sai lầm. Do chỉ chuẩn bị tâm thế cho chiến thắng, khi thị trường đi ngược kỳ vọng, họ thường rơi vào trạng thái tê liệt, buông xuôi và phó mặc cho số phận. Ông Quang nhấn mạnh: “Khi khoản lỗ còn nhỏ, bạn nắm quyền tự quyết; nhưng khi đã lỗ 50%, thị trường sẽ thay bạn quyết định tất cả.”
Việc trì hoãn cắt lỗ còn bắt nguồn từ bản năng sinh tồn, khi não bộ xử lý thua lỗ như một mối đe dọa đến tính mạng. Sự nguy hiểm càng tăng khi những lần cổ phiếu tự hồi phục vô tình “thưởng” cho sự thiếu kỷ luật, củng cố niềm tin sai lầm rằng cứ kiên nhẫn là mọi chuyện sẽ ổn.
“Điều đáng sợ nhất là những khoản lỗ nhỏ dạy ta thói quen sai, tích tụ đến khi gặp tình huống không thể cứu vãn”, ông kết luận. Những vấp ngã ban đầu thực chất là bài học quý giá, miễn là bạn đủ tỉnh táo để nhìn nhận và sửa sai kịp thời.
Khi đã lỗ 50%, thị trường sẽ thay bạn quyết định tất cả
Ở lại thị trường quan trọng hơn đoán đúng thị trường
Với người trẻ, lợi thế lớn nhất không phải là tiền mà là thời gian. Bắt đầu sớm giúp bạn học từ những sai lầm nhỏ trước khi quản lý khối tài sản lớn. Ngược lại, chiến thắng nhờ may mắn hoặc đòn bẩy quá sớm rất nguy hiểm, vì nó khiến nhà đầu tư nhầm lẫn giữa kỹ năng thực sự và vận may – một sai lầm có thể trả giá đắt về sau.
Để duy trì kỷ luật, ông Quang gợi ý phương pháp “tự ký hợp đồng với chính mình”: hãy viết ra kế hoạch chi tiết về nguyên tắc mua bán và ký tên xác nhận. Tờ giấy này sẽ là “tín hiệu cảnh báo” giúp bạn giữ cái đầu lạnh trước những biến động ngắn hạn của thị trường.
Cuối cùng, ông nhắn nhủ những người mới: “Đầu tư chứng khoán là hành trình đi tìm phiên bản giàu có hơn của chính mình. Hành trình này có thể dài, khó khăn và cô đơn, nhưng nếu không bỏ cuộc, đó sẽ là một trải nghiệm tuyệt vời và đáng tự hào.”
Ông Hồ Nhật Quang hiện là Giám đốc Đầu tư mảng cổ phiếu niêm yết tại Công ty Quản lý quỹ Thiên Việt (TVAM). Những chia sẻ trên được trích từ Tập 04 của Inside The Wealth – chương trình do Vietnam Investment Forum (VIF) thực hiện, với sự đồng hành nội dung của CTCP Chứng khoán Thiên Việt (TVS). Chương trình khai thác những câu chuyện thật, áp lực thật và bài học thật phía sau hành trình đầu tư và tích sản dài hạn.
