Trước hiểm họa từ drone và tên lửa, quân đội Mỹ đang thử nghiệm đưa các bệnh viện dã chiến xuống hầm ngầm nhằm bảo vệ tính mạng binh sĩ trên chiến trường.
“Chân tôi bị sao vậy?”, người lính Mỹ trẻ nhìn xuống lớp gạc thấm máu giả quấn quanh đầu gối, nơi chân trái của anh giờ đã “không còn”. Anh nằm trên cáng cứu thương, nhắm nghiền mắt, ngửa đầu ra sau và rên rỉ khi được đưa gấp từ tiền tuyến về. Một nhóm lính vây quanh anh, liên tục báo cáo tình trạng huyết áp, vết thương, các chỉ số.
Nhân viên y tế được thông báo rằng người lính và chó nghiệp vụ nằm cách đó vài mét đều bị thương do trúng bẫy mìn tự chế. Họ lập tức di chuyển cả hai vào tòa nhà trống gần đó, nơi đã trở thành phòng cấp cứu dã chiến. Chưa đầy một giờ sau, khi thương binh được gây mê và ổn định tình trạng, anh được đưa lên xe Humvee để đến một bệnh viện được thiết lập dưới lòng đất. Mỹ hy vọng rằng cơ sở y tế dưới lòng đất này sẽ giúp họ tránh khỏi máy bay không người lái (drone) hoặc tên lửa của đối phương, những mối đe dọa đã trở nên phổ biến trên chiến trường hiện đại.
Thực tế, đây không phải là tình huống thật mà là cuộc diễn tập tại Fort Hood từ ngày 23/3 đến ngày 1/4 với tên gọi Chiến dịch Tia chớp Bạc, tập trung thực hành các kỹ thuật mới được rút ra chủ yếu từ việc quan sát những cuộc xung đột gần đây. Người lính được hóa trang với những vết thương trông y như thật, còn con chó nghiệp vụ bị thương thực chất là robot mô phỏng.
Đây là phần trọng tâm của đợt huấn luyện mở rộng tháng trước do Lữ đoàn Quân y số 1 thuộc Quân đoàn Thiết giáp III thuộc quân đội Mỹ tổ chức. Mục tiêu là đặt binh sĩ vào một kịch bản thực tế nhằm chuẩn bị cho các cuộc chiến tương lai, hoặc thậm chí là những cuộc xung đột đang diễn ra.
Các binh sĩ thuộc Lữ đoàn Quân y số 1 sử dụng xe đẩy vận chuyển những người đóng vai thương binh vào cơ sở điều trị y tế mô phỏng dưới lòng đất ở Fort Hood, Texas. Ảnh: CNN
Trong các chiến dịch trước đây, quân đội Mỹ đã rút ra bài học rằng việc cấp cứu và sơ tán nhanh chóng khỏi tiền tuyến, điều trị cho binh sĩ trong “giờ vàng” ngay sau khi bị thương, là yếu tố sống còn. Tại Iraq và Afghanistan, các bệnh viện dã chiến quy mô lớn đã được hình thành nhờ hoạt động sơ tán thuận lợi khi Mỹ gần như kiểm soát hoàn toàn bầu trời. Hệ thống này đã cứu sống vô số quân nhân, nhưng khi drone giá rẻ trở thành mối đe dọa thường trực và nhân viên y tế dần trở thành mục tiêu tấn công, lục quân buộc phải tính đến những phương thức cứu chữa thần tốc mới.
Trong khi đó, trong chiến dịch tấn công Iran kéo dài 6 tuần, nhân viên y tế Mỹ đã phải di chuyển liên tục để bảo vệ bản thân và thực hiện nhiệm vụ cứu chữa, một nguồn tin am hiểu vấn đề cho hay.
“Chúng ta sẽ không còn có được những lợi thế như từng có tại Trung Đông, chủ yếu là ở Iraq và Afghanistan”, thiếu tướng về hưu Paul Friedrichs, người từng là bác sĩ trưởng của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho hay.
Theo đại tá Werner Barden, chỉ huy Lữ đoàn Quân y số 1 trực tiếp điều hành cuộc diễn tập tại Fort Hood, thực tế từ các cuộc xung đột tại Ukraine và Iran cho thấy y học chiến trường bắt buộc phải thay đổi. Các cơ sở y tế cần thu nhỏ quy mô và phân tán hơn thay vì duy trì những bệnh viện dã chiến quy mô lớn như trước. Đồng thời, cả binh sĩ lẫn người chỉ huy phải tìm cách giảm thiểu các dấu vết điện từ và nhiệt năng, những tín hiệu phát ra từ máy móc và cơ thể người mà đối phương có thể dễ dàng lần ra.
“Trong thế giới ngày nay, chỉ cần một người với một chiếc drone cũng đủ để tạo ra sự cố nghiêm trọng, làm đảo lộn mọi phương thức hoạt động của chúng ta”, Barden nói. “Vì vậy, hãy ẩn mình ngay giữa tầm mắt đối phương”.
Thành viên Lữ đoàn Quân y số 1 thực hành phẫu thuật trên mô hình chó nghiệp vụ tại cơ sở điều trị y tế mô phỏng dưới lòng đất ở Fort Hood. Ảnh: CNN
‘Tàng hình’ dưới lòng đất
Đội Phẫu thuật Hồi sức Tiền phương 555 là bộ phận cốt lõi của bệnh viện dã chiến ngầm trong cuộc diễn tập, phụ trách toàn bộ khu cấp cứu và phòng mổ. Thực chất đây không phải các phòng riêng biệt mà là những khu vực nằm sát nhau trong một đường hầm chật kín giường bệnh và thiết bị phẫu thuật.
Trung tá James Gragg, chỉ huy đội 555 kiêm bác sĩ cấp cứu, túc trực bên bàn mổ nơi các tình nguyện viên đóng giả thương binh đang nằm. Phía trên họ là một khay nhỏ đựng nội tạng giả được sắp sẵn, giúp các bác sĩ thực hành xử lý các ca chấn thương một cách thực tế nhất.
Trong khi những người lính quân y mặc trang phục phẫu thuật và mũ trùm đang thực hiện “ca mổ” cho một bệnh nhân, Gragg, với khẩu súng ngắn đeo bên hông, tiến lại gần, cầm theo một ống tiêm lớn đầy chất lỏng màu đỏ rồi bơm thẳng vào khay nội tạng để mô phỏng tình trạng xuất huyết nội.
“Cậu ấy đang mất máu cấp!”, Gragg hét lớn rồi lùi lại khi các bác sĩ lao vào ứng cứu.
Đội 555 là một trong những đội phẫu thuật của lục quân thường triển khai cùng các đơn vị khác để thực hiện các cuộc phẫu thuật và cấp cứu chấn thương ở gần tiền tuyến trong xung đột.
Thành viên Lữ đoàn Quân y số 1 thực hành cứu chữa cho những binh lính đóng vai thương binh. Ảnh: CNN
Theo giới hoạch định quân sự Mỹ, khác với những cuộc xung đột tại Iraq và Afghanistan trước đây, nơi máy bay Mỹ thường có thể tự do hoạt động mà không gặp rủi ro đáng kể, các cuộc xung đột tương lai chắc chắn sẽ đối mặt những mối đe dọa khiến việc sơ tán thương binh bằng đường không trở nên khó khăn. Khi đó, việc đưa những đơn vị có năng lực cứu chữa kịp thời như đội 555 tới sát tiền tuyến nhất sẽ là yếu tố quyết định sinh tử.
Tuy nhiên, việc này cũng có thể biến lực lượng quân y thành mục tiêu và họ càng dễ bị đe dọa hơn bởi các cuộc tấn công liên tục bằng drone. Một giải pháp mà lục quân Mỹ đang thử nghiệm là tận dụng các không gian ngầm dã chiến, tương tự mô hình được sử dụng trong cuộc diễn tập.
“Trong cục diện hiện nay, một khi đã triển khai quân, bạn có thể đụng độ lực lượng đối phương ở bất kỳ vị trí nào”, George Barros, giám đốc phụ trách đổi mới và nghiệp vụ nguồn tin mở tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh, trụ sở tại Washington, cho hay. “Sẽ không còn những ‘vùng xanh’ an toàn vĩnh viễn như thời kỳ chiến tranh chống khủng bố toàn cầu, bởi khả năng tấn công liên tục của đối phương đã phát triển vượt bậc”.
Hiểm họa từ drone đã bộc lộ rõ ngay từ giai đoạn đầu cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran, khi một chiếc drone Iran tấn công trung tâm điều hành tác chiến tại Kuwait khiến 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Dù các quan chức cấp cao Lầu Năm Góc khi đó khẳng định tòa nhà đã được phòng thủ vững chắc, một nguồn tin am hiểu vấn đề lại nói rằng nơi này chỉ có các rào chắn bê tông bao quanh, hoàn toàn không thể che chắn trước drone hay tên lửa.
Việc bảo vệ lực lượng quân y và thương binh không chỉ đòi hỏi phải rút xuống lòng đất trong một số trường hợp mà còn phải giảm thiểu dấu vết điện tử. Đây là thách thức lớn trong môi trường điều trị, nơi binh sĩ cần sử dụng các thiết bị như máy chụp X-quang và cắt lớp vi tính (CT). Dù việc hoạt động dưới lòng đất giúp hạn chế những tín hiệu như vậy, lục quân Mỹ vẫn nỗ lực tìm cách cải thiện hơn nữa.
Các binh sĩ Mỹ cũng đang học hỏi kinh nghiệm từ cách quân đội Ukraine đối phó những đòn tấn công từ Nga.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong một báo cáo do Lục quân Mỹ công bố năm 2025, từ khi cuộc xung đột tại Ukraine nổ ra vào năm 2022 đến tháng 4/2025, đã có gần 2.000 cuộc tấn công vào hạ tầng y tế Ukraine và 428 vụ tấn công nhằm vào các phương tiện vận chuyển thương binh.
“Khoảng 10-20 năm qua, chúng tôi đã quen làm việc tại những bệnh viện dã chiến khổng lồ. Nhưng qua những cuộc xung đột gần đây nhất, có thể thấy chúng tôi đang trở thành một mục tiêu lớn”, Barden, chỉ huy Lữ đoàn Quân y số 1 của quân đội Mỹ, nói.
Việc đưa các bệnh viện dã chiến xuống lòng đất giúp đối phó hiểm họa từ drone và tên lửa, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Tại Fort Hood, binh sĩ đã thử nghiệm những giải pháp thô sơ như dùng xe đạp di chuyển trong hầm để tiết kiệm diện tích và sử dụng điện thoại dã chiến đời cũ do sóng di động lẫn vệ tinh đều không thể xuyên qua hệ thống hầm sâu. Tuy nhiên, để thành công lâu dài, quân đội cần phối hợp với ngành công nghiệp quốc phòng để đầu tư vào các thiết bị liên lạc và y tế hiện đại, có khả năng triệt tiêu tín hiệu điện tử nhằm tránh bị đối phương truy vết.
Dù nhu cầu cấp bách, ngân sách dành cho y tế quân đội Mỹ vẫn dậm chân tại chỗ trong nhiều năm qua. Trong quy trình phân bổ ngân sách phức tạp, các khí tài lớn như tàu chiến, tiêm kích hay xe tăng luôn được ưu tiên đầu tư. Hệ quả là việc phát triển các năng lực y tế thường bị xem nhẹ và bỏ qua, theo CNN.
Việc điều chỉnh phương thức bảo vệ lực lượng quân y và thương binh đã trở thành nhu cầu cấp bách trên các chiến trường hiện đại. Một báo cáo của Mỹ năm 2025 chỉ ra rằng mối nguy hiểm từ drone buộc quân đội phải ưu tiên tối đa việc bảo vệ những nguồn lực y tế.
Binh sĩ thực hành cứu chữa thương binh trong bóng tối. Ảnh: CNN
Trong cuộc diễn tập tại Fort Hood, tính chân thực được đặt lên hàng đầu với các kỹ thuật tạo hình vết thương giả cực kỳ chi tiết, từ chân tay đứt lìa đến nội tạng lộ ra ngoài. Những người đóng vai thương binh được hướng dẫn mô phỏng cả những âm thanh rên rỉ đau đớn để giúp nhân viên quân y làm quen với áp lực tâm lý và mức độ khốc liệt sát với thực tế nhất.
“Chúng ta càng cung cấp cho các đội ngũ y tế chương trình huấn luyện có độ chân thực cao, họ sẽ càng thuần thục hơn trong các tình huống thực tế”, thiếu tá Kelly Wood, sĩ quan giám sát việc tạo hình vết thương giả trong cuộc diễn tập tại Fort Hood, nói.
Tại khu vực huấn luyện mô phỏng một ngôi làng, các binh sĩ thuộc Tiểu đoàn Quân y Đa năng số 61 thực hiện phân loại thương binh và phẫu thuật kiểm soát thiệt hại ngay gần tiền tuyến. Trong môi trường đầy bụi bặm, tất cả mọi người đều tham gia hỗ trợ vận chuyển nạn nhân và khi đêm xuống, họ phải làm việc dưới ánh sáng đèn đỏ lờ mờ để tránh bị đối phương phát hiện.
Thay vì dựng lều trại lộ thiên như trước đây, bệnh viện dã chiến được triển khai bên dưới hệ thống hầm hạt nhân cũ để mô phỏng việc tận dụng tàu điện ngầm hoặc tầng hầm trong tương lai. Tại lối vào hầm, những tấm lưới ngụy trang được giăng kín nhằm ngăn chặn drone xâm nhập.
Bên cạnh kỹ năng chuyên môn, những người lính quân y còn được rèn luyện tâm lý để giữ bình tĩnh trong cảnh hỗn loạn dưới hầm ngầm. Mỗi người đều có phương pháp riêng để tập trung, từ hít thở sâu, tự nhắc nhở bản thân về quy trình cứu chữa, cho đến hát thầm một bài hát nhằm lấy lại tập trung trước khi bắt đầu công việc.
“Đó là điều tôi đã dạy cho cấp dưới của mình và không nhất thiết phải là một bài hát”, Daniel Hurst, quân y chiến trường kiêm trung đội phó thuộc đơn vị 555, người từng tham chiến tại Iraq và Afghanistan, cho biết. “Hãy tìm một điều gì đó giúp bạn lấy lại cân bằng và sáng tỏ tâm trí”.
Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)
