Cùng phong tỏa eo biển Hormuz, Mỹ hay Iran giành; thế thượng phong ?

Pakistan khẳng định triển vọng về các cuộc thương lượng mới giữa Mỹ và Iran tại Islamabad vẫn chưa tan biến và các thông điệp tích cực vẫn đang được trao đổi. Song, trong thời gian này, địa điểm diễn ra các hoạt động quân sự đã chuyển từ đất liền sang trên biển.

‘Đọ sức’ trên biển

Theo cây bút Patrick Wintour của báo Guardian, cả Mỹ và Iran đều đang cố gắng chứng minh họ có thể thực thi lệnh phong tỏa eo biển Hormuz hiệu quả hơn bên kia. Điều này đã hiện thực hóa việc theo đuổi các mục tiêu chính sách đối ngoại thông qua phô trương sức mạnh hải quân trên một trong những tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới.

Bằng cách bắn và bắt giữ các tàu thương mại cố gắng đi qua eo biển Hormuz, Iran dường như đang gửi một thông điệp rằng họ có thể duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với nền kinh tế thế giới.

Trong khi đó, thông qua việc phong tỏa các cảng của Iran, Mỹ đang nhắm tới mục tiêu trực tiếp hơn. Bằng các lệnh trừng phạt và sự bao vây của lực lượng hải quân, Washington cố gắng làm cho nền kinh tế Iran sụp đổ khi Tehran hết chỗ chứa dầu mỏ sản xuất được và không thể xuất khẩu do lệnh phong tỏa.

Đây là một cuộc thử sức mà cả hai bên đều tin mình có lợi thế về thời gian. Gholamhossein Mohseni-Eje’i, người đứng đầu ngành tư pháp Iran tuyên bố: “Kẻ thù không thể đặt ra thời hạn cho chúng ta”.

Ngược lại, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent lập luận: “Chỉ trong vài ngày nữa, kho chứa dầu mỏ ở đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu dễ bị tổn thương của Iran sẽ bị đóng cửa. Việc hạn chế thương mại hàng hải của Iran đã nhắm trực tiếp vào các nguồn thu chính của Tehran”.

Phát biểu của ông Bessent phù hợp với quan điểm của Tổ chức Bảo vệ dân chủ (FDD), nhóm tư vấn chống chế độ Iran quyết liệt và cho rằng eo biển Hormuz ‘không phải vũ khí thay đổi cục diện đối với Tehran, mà là nguồn gốc của điểm yếu”. FDD tin Iran sẽ cạn kiệt kho chứa dầu vào ngày 26/4.

Trên trang web RealClearDefense, Lance B Gordon, một sĩ quan hải quân đã nghỉ hưu cảnh báo việc buộc phải ngừng sản xuất do thiếu kho chứa có nguy cơ gây thiệt hại lâu dài cho các mỏ dầu của Iran, bao gồm mất khả năng thấm, xảy ra hiện tượng xâm nhập nước và sự nén chặt trầm tích, những tác động có thể làm giảm vĩnh viễn sản lượng và doanh thu trong tương lai. Việc buộc phải ngừng sản xuất thậm chí có thể loại bỏ vĩnh viễn từ 300.000 – 500.000 thùng dầu/ngày.

Chiến lược giành lợi thế

Theo Mark Dubowitz, giám đốc điều hành FDD, chiến lược hiện nay của Washington là ngừng bắn trên một mặt trận và tăng cường áp lực trên mặt trận khác, bao gồm cả việc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) gia tăng áp lực bằng cách bắt giữ các tàu hàng. Sự kết hợp giữa phong tỏa, thực thi lệnh trừng phạt và mối đe dọa ngầm về các cuộc tấn công mới diễn ra song song với việc thúc đẩy đàm phán.

Tuy nhiên, Tehran khẳng định họ hiểu rõ và có thể làm thất bại chiến lược trên của Washington, một phần bằng cách từ chối nối lại thương lượng cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân với các cảng của Iran.

Công ty theo dõi hàng hóa Vortexa thống kê ít nhất 34 tàu chở dầu liên quan đến Iran đã lách lệnh phong tỏa của Mỹ kể từ khi bắt đầu, trong đó 19 tàu đã rời Vùng Vịnh và 15 tàu đi vào từ Biển Ảrập. 6 tàu chở nhiên liệu xuất khẩu đã vận chuyển khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô của Iran, tạo ra doanh thu ước tính 910 triệu USD với giá chiết khấu so với dầu Brent.

Ngoài ra, theo giới quan sát, Iran không cần phải tìm kiếm đâu xa để thấy lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của họ đang phát huy hiệu quả. Bất chấp các thông điệp trên mạng xã hội của Tổng thống Mỹ Trump, giá dầu vẫn là chỉ số quan trọng đối với Iran và đang ở mức cao, trên 100 USD/thùng.

Hiện còn có những dấu hiệu khác như việc hãng hàng không Đức Lufthansa phải hủy bỏ 20.000 chuyến bay do giá nhiên liệu tăng cao, tình trạng nhiều phòng khách sạn còn trống chỗ trong mùa hè này, mức dự trữ dầu mỏ giảm tại cảng Fujairah của Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE), giá của kim loại đồng, chi phí mà ngân sách của các nước châu Âu phải gánh chịu để giảm thiểu lạm phát năng lượng và thậm chí cả số lượng ghế trong Thượng viện Mỹ mà phe Dân chủ đối lập với đảng Cộng hòa của ông Trump đang nhắm đến trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới.

Trong cuộc xung đột này, tâm trạng của các cử tri ở bang Tennessee, Mỹ về cách ông Trump điều hành nền kinh tế cũng có tầm quan trọng như bầu không khí ở thủ đô Tehran của Iran hay tại Nhà Trắng.

“Các nước láng giềng phía nam của Iran nên biết rằng nếu lãnh thổ và cơ sở vật chất của họ được sử dụng để phục vụ kẻ thù tấn công đất nước Iran, họ sẽ phải nói lời tạm biệt với sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông”, Majid Mousavi, chỉ huy lực lượng không quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khuyến cáo.

Iran cũng ám chỉ họ đang còn những “quân bài khác” để tung ra. Hãng thông tấn Tasnim có liên kết với IRGC đã đề cập đến khả năng làm gián đoạn đường truyền cáp internet. Tasnim lưu ý đến sự tập trung của cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc của các nước Vùng Vịnh ở eo biển Hormuz và cho rằng bất kỳ sự gián đoạn nào đối với những cơ sở này sẽ dẫn đến thảm họa cho nền kinh tế kỹ thuật số của khu vực.

Tuy nhiên, việc leo thang xung đột theo cách này có thể gây căng thẳng bên trong Iran khi bản thân nước này cũng đã kiệt sức vì giao tranh. Tổng thống Trump tuyên bố ông đã phát hiện ra những dấu hiệu của sự chia rẽ sâu sắc trong giới lãnh đạo Iran và đó là lý do Tehran không thể đáp lại các đề xuất của Mỹ.

Dù phát biểu của ông Trump còn gây tranh cãi nhưng một thực tế không thể phủ nhận là áp lực đối với dân thường Iran. Việc tiếp tục cắt internet, một biện pháp an ninh do chính quyền Tehran triển khai, đã khiến hàng nghìn thương nhân, thường là người trẻ tuổi, thất nghiệp mỗi ngày.

Ở Iran hiện cũng có những lời kêu gọi sử dụng thỏa thuận ngừng bắn do chính quyền Trump đơn phương tuyên bố gia hạn như dịp để quốc gia Hồi giáo này có một cuộc thảo luận nội bộ rộng rãi hơn về cách ứng phó với Mỹ, thay vì để giới tinh hoa an ninh độc quyền quyết định.

Các nhà phân tích nhất trí rằng dù thế nào, cả Mỹ lẫn Iran đều hứng chịu tổn thất vì chính lệnh phong tỏa của họ ở eo biển Hormuz và việc xung đột vẫn tiếp diễn. Cộng đồng quốc tế đã kêu gọi 2 bên ngồi vào bàn thương lượng và nhanh chóng đi đến thỏa thuận nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng đang lan rộng, ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế thế giới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sẽ gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn với Iran theo yêu cầu của Pakistan để Tehran có thời gian chuẩn bị một đề xuất thống nhất nhằm chấm dứt xung đột.

Screenshot

Sau một chiến dịch đầy rủi ro được hải quân hỗ trợ, tàu chở dầu “Cilly City” của Iran đã tiến vào vùng lãnh hải của nước này đêm qua và đang neo đậu tại một cảng phía nam.

Chỉ một ngày sau khi thông báo mở lại eo biển Hormuz, Iran đã tái áp đặt các hạn chế tại tuyến hàng hải trọng yếu này, đồng thời cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận trước đó.