Khởi đầu, chú thuê một cửa hàng bán sách trong chi nhánh Nhà xuất bản Phụ Nữ, tại số 16 Alexandre de Rhodes. Từ đó, chú thành lập Công ty Minh Trí vào năm 1998, sau này chuyển thành Công ty CP văn hóa Văn Lang.
Khi ấy, cô Phụng ra Hà Nội làm việc với cô Miên ở nhà sách 30 Hàn Thuyên. Tôi qua nhận thiết kế bìa thì được cô Miên giới thiệu:
– Đây là cô Phụng, vợ chú Hòa Văn Lang.
Chú Hòa phát triển mạnh các nhà sách bán lẻ ở Gò Vấp và Bình Thạnh. Ngày 10.10.2005, chú khai trương siêu thị văn hóa Văn Lang tại số 1 Quang Trung, Gò Vấp, với tổng diện tích hơn 8.000 m², kinh phí đầu tư trên bốn mươi lăm tỉ đồng.
Nhà văn Hồ Anh Thái và dịch giả Đoàn Tử Huyến (phải). Ông Huyến là một trong 4 tên tuổi làm sách lẫy lừng ở Hà Nội
ẢNH: TGCC
Chú trực tiếp điều hành một nhà in hiện đại, chuyên in sách và lịch. Có lần Hoàng sách vào TP.HCM, rủ tôi đến nhà in của chú Hòa để đặt in lịch. Lúc ấy chú đang tiếp khách bên trong, chúng tôi ngồi ngoài phòng khách, ngước lên tường thấy tờ lịch in hình hai cô con gái chú. Hoàng nói:
– Chú có con gái xinh thật. Giá chưa lấy vợ thì anh em đăng ký đỡ phải đi bán sách, bán lịch.
Tôi đùa lại:
– Ông giỏi kinh doanh thì điều hành nhà sách, còn tôi tiếp quản nhà in nhé.
Anh Dương Cường đi cùng nghe vậy chỉ tủm tỉm lắc đầu.
Sơn là Nguyễn Đình Sơn. Tôi vẫn nhớ giọng nói của anh rất đặc trưng, giọng Bình Định, nghe một lần là khó quên. Khi nhóm Hà Nội vào tham dự hội sách TP.HCM lần II, không làm ăn gì, nhưng anh vẫn vồn vã mời tất cả đến quán Hội Ngộ ở quận 3. Chia tay, anh luôn đon đả:
– Khi nào Thắng vào lại là phải cho anh Sơn được mời một bữa nhé.
Anh Sơn từng làm ở chi nhánh Nhà xuất bản Văn Học, quen biết nhiều tác giả. Ban đầu anh làm mảng sách tổng hợp, nổi nhất là cuốn Vụ án Hồ Con Rùa. Đến năm 2000, anh chuyển sang làm sách tham khảo. Nguyên do, anh quen ông Ngô Trần Ái, phụ trách Nhà xuất bản Giáo Dục ở miền Nam. Ông Ái có quan hệ rộng với nhiều tác giả biên soạn sách giáo khoa, nên đã đề nghị anh Sơn phối hợp biên soạn thêm các bộ sách bài tập tham khảo, rồi giao cho anh in và phát hành.
“Nhất Bách, nhì Quỳ, tam Miên, tứ Huyến” và tứ đại mỹ nhân
Chiều 16.11.2025, tại hội trường Học viện Báo chí và Tuyên truyền, câu lạc bộ giám đốc các nhà xuất bản tổ chức buổi giao lưu giới thiệu cuốn Nghề làm sách. Trong phần trao đổi, các diễn giả được phóng viên đặt câu hỏi: “Đánh giá vai trò của lực lượng tư nhân trong sự phát triển chung của ngành xuất bản hiện nay?”. Ông Nguyễn Văn Cừ, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Văn Học, trả lời: “Vai trò tham gia xuất bản của tư nhân là rất lớn. Tuy không phải là quyết định, nhưng sự có mặt của họ đã giúp các nhà xuất bản vượt qua khó khăn, xóa bỏ cơ chế bao cấp để tự hạch toán kinh doanh. Ngoài ra, họ rất tinh nhạy trong việc tìm kiếm bản thảo hay, mua tác quyền nước ngoài về dịch, xin giấy phép, in và phát hành. Nhờ vậy mà thị trường sách trở nên sôi động, nhiều sách hay được ra đời”.
Ông nhắc lại giai đoạn 1986 – 1996, khi ngành xuất bản trong nước bước vào cơ chế thị trường. Ở Hà Nội cũng xuất hiện những tên tuổi làm sách lẫy lừng được lan truyền trong giới là: “Nhất Bách, nhì Quỳ, tam Miên, tứ Huyến”. Bách là nhà văn, nhà biên kịch Trần Hoàng Bách, xuất thân từ Hãng phim truyện Việt Nam. Quỳ là Trần Ngọc Quỳ, họa sĩ của Nhà xuất bản Hội Nhà Văn. Miên là Nguyễn Thị Miên, Phó giám đốc Nhà xuất bản Phụ Nữ. Huyến là dịch giả Đoàn Tử Huyến, nguyên là biên tập viên Nhà xuất bản Lao Động, sau ra ngoài sáng lập Trung tâm văn hóa Đông Tây. Bốn người ấy, theo ông Cừ, là những gương mặt tiêu biểu làm sách dịch tại Hà Nội thời bấy giờ. Khi ấy, khu vực làm sách tư nhân vẫn còn bị phân biệt đối xử, nên họ thường bị gọi chung là “đầu nậu sách”.
Ông kể thêm chuyện giới phát hành thời đó còn có tứ đại mỹ nhân, chia đều hai Nam hai Bắc là “Dung Phấn Hiền Lệ”. Dung là Nguyễn Thu Dung, Tổng giám đốc Tổng công ty phát hành sách Việt Nam. Phấn là Đỗ Thị Phấn, Tổng giám đốc Fahasa. Hiền là Nguyễn Thị Minh Hiền, Chủ tịch Công ty phát hành sách Hà Nội. Lệ là Phan Thị Lệ, Giám đốc Công ty văn hóa tổng hợp quận 11, nhà sách Phương Nam. (còn tiếp)
(Trích từ sách Tôi kể – Tất cả đều từ sách của họa sĩ Trần Đại Thắng do Đông A và NXB Dân Trí ấn hành)
