Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance tuyên bố ông Trump muốn một “thỏa thuận lớn”, chứ không phải thỏa thuận nhỏ, với Tehran.
Liệu cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran có đang tiến đến hồi kết? Nhà báo Maria Bartiromo của Đài Fox News, sau cuộc phỏng vấn Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14-4, cho biết ông Trump đã tuyên bố chấm dứt chiến dịch quân sự chống lại Iran.
Cùng ngày, Phó tổng thống J.D. Vance khẳng định Mỹ đã đạt được mục tiêu và có thể bắt đầu giảm dần chiến dịch, đồng thời nhấn mạnh ông Trump muốn “một thỏa thuận lớn” giúp Iran “thịnh vượng về kinh tế và tham gia vào nền kinh tế toàn cầu”.
Leo thang để xuống thang
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Iran và Mỹ kết thúc ngày 12-4 mà không đạt thỏa thuận. Lập trường hai bên đều bị đẩy lên mức tối hậu thư không thể chấp nhận.
“Lằn ranh đỏ” của Mỹ, theo ông Vance, gồm hai điểm: Iran phải chấm dứt làm giàu và lưu trữ uranium đã làm giàu, đồng thời dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz.
Phía Iran tham gia đàm phán với mục tiêu bảo vệ chương trình hạt nhân bằng mọi giá, đồng thời muốn kéo dài sự chú ý của Mỹ ra khỏi vấn đề uranium. Viện Các chiến lược kinh tế và chính trị quốc tế Nga (RUSSTRAT) nhận định: “Người Iran đang khéo léo dụ ông Trump vào bẫy leo thang”.
Trên thực địa, ngày 13-4 ông Trump tuyên bố phong tỏa toàn bộ bờ biển Iran, không chỉ các cảng và kho dầu. Nhưng chỉ một ngày sau, Washington lại “xuống thang” với tuyên bố của ông Vance về “thỏa thuận lớn”.
Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo không một tàu dầu nào đi qua eo biển Hormuz trong ngày đầu lệnh phong tỏa có hiệu lực, trong khi Đài Al Jazeera đưa tin ba tàu chở dầu cuối cùng vẫn đi qua eo biển này.
Theo Hãng tin Bloomberg, Iran đang tự nguyện đình chỉ vận chuyển dầu qua Hormuz để tránh đối đầu trực tiếp với Hải quân Mỹ và không làm gián đoạn vòng đàm phán mới, nhưng cũng không muốn trao cho ông Trump dù chỉ một chiến thắng nhỏ.
Mặt khác, Fox News đưa tin Mỹ có thể sử dụng việc phong tỏa bờ biển Iran để tăng xuất khẩu dầu.
Theo kênh này, 121 tàu chở dầu rỗng đang tập trung tại các cảng của Mỹ, chủ yếu là các cảng xuất khẩu ở Vịnh Mexico (Texas, Louisiana), để lấy dầu của Mỹ vận chuyển đến các khách hàng bị ảnh hưởng bởi việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông Trump tuyên bố các quốc gia đang gặp gián đoạn do tình hình ở eo biển Hormuz có thể tìm đến Mỹ.
Theo báo New York Times ngày 14-4, Iran đã thông báo với Mỹ rằng họ sẵn sàng tạm ngừng làm giàu uranium trong tối đa 5 năm so với đề xuất 20 năm của Mỹ. Đây là đề xuất tương tự Tehran từng đưa ra tại vòng đàm phán Geneva hồi tháng 2, trước khi ông Trump phát động chiến dịch quân sự.
Reuters ngày 14-4 cũng cho biết Washington không loại trừ khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần (áp đặt từ ngày 8-4) thành ngừng bắn vô thời hạn.
Ngã ba đường tiến thoái lưỡng nan
Tehran đã đặt ra một ngã ba đường cho Mỹ: leo thang chiến tranh gây tổn hại cá nhân cho ông Trump, trong khi thể hiện sự yếu kém sẽ làm mất uy tín của ông. Đây chính là đòn bẩy Tehran đang nắm giữ trên bàn đàm phán. Tehran đáp trả bằng đe dọa phong tỏa các tàu Mỹ và Israel.
Việc tiếp tục kiểm soát Hormuz có lợi cho Tehran vì nó giúp kéo dài khả năng chiến đấu và làm phân tâm Mỹ khỏi bế tắc về vấn đề uranium – trong khi đó, Iran cũng không muốn cho ông Trump cơ hội tuyên bố dù chỉ là một chiến thắng nhỏ, chẳng hạn như bắt giữ tàu Iran.
Giáo sư Mearsheimer của Đại học Chicago cảnh báo: nếu Iran phối hợp với lực lượng Houthi phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, phương Tây sẽ mất không chỉ dầu mỏ từ vùng Vịnh Ba Tư mà còn cả tuyến thương mại qua Biển Đỏ – điều có thể “bóp nghẹt nền kinh tế toàn cầu” và buộc chính quyền Trump nhượng bộ.
Ông Vance cũng thừa nhận trên Đài Fox News điều mà ông Trump chưa từng nói thẳng: người Mỹ đang trả giá cho cuộc chiến qua mức giá nhiên liệu tăng vọt, và các cuộc đàm phán với Iran là cần thiết để giảm chi phí năng lượng cho người dân – không phải vì một “thỏa thuận” trừu tượng nào đó.
Về phần mình, Israel đang lợi dụng tình hình để củng cố vị thế tại miền Nam của Lebanon – một chiến dịch song song mà không ai có thể ngăn cản. Mỹ, với tư cách đồng minh của Israel, vẫn hoàn toàn chưa chuẩn bị cho một giải pháp thực sự cho cuộc khủng hoảng Trung Đông.
