Người dân TP.HCM khám bệnh miễn phí tại Trạm y tế phường Tăng Nhơn Phú – Ảnh: THU HIẾN
Chuẩn bị công tác khám sức khỏe miễn phí cho 15 triệu dân TP.HCM trong năm 2026, ngày 8-4 Thành ủy TP.HCM tổ chức hội thảo góp ý Đề án tổ chức khám sức khỏe và khám sàng lọc cho người dân TP.HCM giai đoạn 2026-2030.
Tại hội thảo, Sở Y tế TP.HCM đề xuất ưu tiên khám, tầm soát nhóm bệnh lý có thể triển khai khám diện rộng, gánh nặng bệnh tật cao, không chi ngân sách làm xét nghiệm đại trà mà có chọn lọc phù hợp.
Sẽ ưu tiên nhóm bệnh lý gánh nặng bệnh tật cao
Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho hay TP là đô thị đặc biệt với quy mô dân số hơn 15 triệu người, mật độ dân cư cao, cơ cấu dân số đa dạng và mức độ di biến động lớn, dẫn đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng.
Trong khi đó, mô hình bệnh tật đang chuyển dịch với gánh nặng kép giữa bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi. Trước bối cảnh này, hệ thống y tế không chỉ tập trung vào điều trị khi người dân đã mắc bệnh mà cần chuyển sang mô hình quản lý sức khỏe toàn diện theo vòng đời, trong đó phát hiện sớm nguy cơ, sàng lọc sớm và quản lý sớm đóng vai trò then chốt.
Đề án được dựa trên quan điểm chỉ đưa vào gói tầm soát công cộng những bệnh hoặc tình trạng có chứng cứ khoa học, có khả năng triển khai ở quy mô dân số và có năng lực chẩn đoán xác định, điều trị tiếp nối. Ưu tiên nhóm can thiệp có hiệu quả chi phí tốt, gánh nặng bệnh tật cao, thủ thuật hợp lý với tuyến y tế cơ sở, khả năng mở rộng trong năm 2026.
Trong giai đoạn trước mắt, đặc biệt năm 2026, TP.HCM tập trung hoàn thiện các quy định chuyên môn, cơ chế tài chính, triển khai gói khám sức khỏe cơ bản và xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử. Đến năm 2027 hình thành mạng lưới cơ sở tham gia chương trình theo mô hình phi địa giới, bao phủ đầy đủ các tuyến và các cụm dân cư đông dân, khu công nghiệp, khu chế xuất, trường học, cơ sở bảo trợ…
Đến năm 2028, triển khai ổn định các chương trình tầm soát có chứng cứ mạnh và khả năng mở rộng tốt gồm: tăng huyết áp, đái tháo đường/nguy cơ tim mạch, ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư đại trực tràng, viêm gan vi rút và lao theo nhóm đích.
Đến năm 2030, hướng đến hệ thống điều phối điện tử, tự động hóa, hướng đến chủ động mời người dân tham gia khám và tầm soát dựa trên nền tảng số.
Những bệnh có thể khám diện rộng ngay
Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho hay nhóm bệnh có thể triển khai khám diện rộng ngay gồm: tăng huyết áp và đái tháo đường (nhóm nguy cơ cao, người trên 40 tuổi), ung thư cổ tử cung (phụ nữ từ 30-65 tuổi, chu kỳ năm năm).
Nhóm bệnh lý ưu tiên theo nhóm đích và chiến dịch gồm: ung thư vú và đại trực tràng (người 50-70 tuổi, FIT test, nhũ ảnh), lao và viêm gan B, C (khu vực nguy cơ, nhóm dễ bị bỏ sót); sức khỏe tâm thần, mắt, răng hàm mặt…
Tuyệt đối không chi ngân sách làm đại trà xét nghiệm PSA (tuyến tiền liệt), đo thính lực, nhãn áp vô tội vạ cho toàn dân khi không có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ, chỉ làm khi có chỉ định.
Sở Y tế kiến nghị UBND TP.HCM chấp thuận chủ trương xây dựng và trình HĐND TP một đề án hoặc nghị quyết chuyên đề về cơ chế tài chính cho khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc nguy cơ và tầm soát bệnh ưu tiên; phấn đấu hoàn thành hồ sơ trình trong tháng 5-2026.
Đồng thời kiến nghị cho phép thí điểm ngay trong năm 2026 cơ chế chi trả dịch vụ công – tư theo kết quả hoàn thành gói dịch vụ tại một số cụm dân cư, khu công nghiệp, bệnh viện và phòng khám ngoài công lập đủ điều kiện. Bộ Y tế hỗ trợ TP về hướng dẫn chuyên môn thống nhất, chuẩn dữ liệu và cơ chế liên thông đối với hồ sơ sức khỏe điện tử và các chương trình sàng lọc trọng điểm.
Thực hiện tốt có thể xóa bỏ nhiều bệnh gán mác “án tử”
Ông Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cũng cho hay hiện nay ở nam phổ biến là các loại ung thư như: gan, phổi, dạ dày, trực tràng, tiền liệt tuyến, ở nữ là ung thư vú, phổi, đại trực tràng, dạ dày và gan.
Sàng lọc ung thư là phát hiện sớm tế bào bất thường, tế bào ung thư khi chưa có triệu chứng, mục tiêu phát hiện sớm, điều trị hiệu quả hơn và giảm tỉ lệ tử vong. Về nhóm đối tượng tầm soát nguy cơ cao gồm: tiền sử cá nhân, tiền sử gia đình, đột biến gene, tiếp xúc với tác nhân như khói thuốc, hóa chất, cục máu đông, lớn tuổi.
Trong đó, ông Tuấn nhấn mạnh mọi phụ nữ hiện nay đều có nguy cơ mắc ung thư vú, bệnh tăng theo tuổi và xuất hiện thêm các yếu tố nguy cơ như: di truyền, tiền sử và lối sống.
Trong khi đó, vai trò của siêu âm trong sàng lọc ung thư vú rất quan trọng, có thể làm ngay tại tuyến y tế cơ sở với chi phí thấp, dễ triển khai, không gây đau, không tia X, tăng tỉ lệ tham gia tầm soát…
Sàng lọc ung thư vú ở nữ dưới 40 tuổi gồm khám với chi phí 50.600 đồng và siêu âm tuyến vú 58.600 đồng, tổng chi phí là 109.200 đồng. Đối với nữ từ 40 tuổi trở lên, ngoài khám 50.600 đồng và siêu âm tuyến vú 58.600 đồng còn thực hiện nhũ ảnh hai bên với chi phí 102.300 đồng mỗi bên (tổng 204.600 đồng), do đó tổng chi phí là 313.800 đồng.
Đưa AI về tuyến y tế cơ sở
Ngày 8-4, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM phối hợp Sở Y tế TP.HCM và Hội Y tế công cộng TP tổ chức chương trình Chăm sóc sức khỏe thông minh 2026 – Ngày kết nối khởi nghiệp với chủ đề “Giải pháp hỗ trợ toàn dân chủ động chăm sóc sức khỏe”.
Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết TP đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử, được ví như “hộ chiếu sức khỏe” theo suốt vòng đời, giúp bác sĩ có đầy đủ dữ liệu để đưa ra quyết định điều trị chính xác, đồng thời hỗ trợ người dân chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe của mình.
Hiện Hội Y tế công cộng TP.HCM cho biết đang chờ cấp phép để triển khai công nghệ xét nghiệm phát hiện các type HPV gây ung thư cổ tử cung và tầm soát ung thư vú ngay tại trạm y tế, đưa dịch vụ tầm soát sớm về gần người dân.
Đồng thời, các công nghệ như thiết bị Truscreen cũng sẽ được ứng dụng để phát hiện sớm tế bào tiền ung thư và ung thư cổ tử cung từ 10-20 năm trước khi bệnh tiến triển, mở ra cơ hội can thiệp sớm và giảm gánh nặng điều trị.
Hướng tới xóa bỏ ung thư cổ tử cung
Bà Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương, cho hay ung thư cổ tử cung là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ. Cổ tử cung dễ mắc các bệnh lý nghiêm trọng, trong đó phổ biến nhất là ung thư.
Trên thế giới, ung thư cổ tử cung đứng hàng thứ ba về mức độ phổ biến và tại Việt Nam mỗi ngày có khoảng 14 ca mắc mới.
Người dân TP.HCM đi khám bệnh miễn phí – Ảnh: THU HIẾN
Đặc biệt ở TP.HCM, tỉ lệ mắc ung thư cổ tử cung cao gấp 10 lần so với Hà Nội, mặc dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định. Hậu quả của bệnh lý này rất nặng nề: nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh dẫn đến tử vong; chi phí điều trị cao, đặc biệt giai đoạn cuối có thể lên tới 1 tỉ đồng mỗi ca và sự mất mát phụ nữ trong gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc gia đình, giáo dục trẻ em và nguồn lực lao động trong xã hội.
Bà Tuyết cho hay, tầm soát ung thư cổ tử cung cũng là yếu tố then chốt để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả. Việc phát hiện sớm giúp cứu sống nhiều phụ nữ và tiết kiệm chi phí điều trị: chi phí tầm soát bằng trí tuệ nhân tạo (AI) hiện khoảng 380.000 đồng/lần, bằng HPV khoảng 1 triệu/lần; điều trị tiền ung thư 5 triệu, giai đoạn sớm 50 triệu, giai đoạn muộn 500 triệu đến 1 tỉ đồng.
Tại TP.HCM, với khoảng 5 triệu phụ nữ trong độ tuổi 25-60, chi phí tầm soát AI lặp lại 12 lần trong suốt vòng đời khoảng 22.800 tỉ đồng; tầm soát HPV hai mốc 35 và 45 tuổi cho 70% phụ nữ khoảng 8.300 tỉ đồng.
“Chương trình xóa bỏ ung thư cổ tử cung không chỉ là vấn đề y tế mà còn là cam kết nhân văn đối với phụ nữ, gia đình và xã hội. Với quyết tâm và nguồn lực hiện có, TP hoàn toàn có thể đi đầu cả nước trong việc thực hiện mục tiêu 90 – 70 – 90 của Tổ chức Y tế thế giới, hướng tới xóa bỏ ung thư cổ tử cung và bảo vệ thế hệ phụ nữ tương lai”, bà Tuyết nhấn mạnh.
