Hiện nay không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh đạt thành tích cao ở trường nhưng lại bối rối khi đối diện với những tình huống đời thường. Một em có thể giải bài toán tích phân khó, nhưng lại không biết cách tắt bếp gas an toàn. Một em khác có thể thuyết trình lưu loát, nhưng không biết xử lý khi mất điện hay rò rỉ nước trong nhà.
Hiện nay không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh đạt thành tích cao ở trường nhưng lại bối rối khi đối diện với những tình huống đời thường
ảnh: T.N tạo bởi AI
Khi tri thức sách vở vượt quá xa đời sống thực tế
Hiện tượng này không phải cá biệt mà đang dần trở nên phổ biến. Nhiều phụ huynh thừa nhận rằng con mình “chỉ biết học”. Thời gian của các em gần như được lấp đầy bởi việc học thêm, bài tập, thiết bị số… Những kỹ năng sống cơ bản vì thế bị xem nhẹ hoặc bỏ quên.
Một cô bạn là nhân viên ở một trường cao đẳng tại TP.HCM kể: “Hôm trước tôi đi làm được nửa chặng đường thì sực nhớ là quên tắt bếp gas (do đang hâm nồi canh). Tôi lo lắng gọi điện về nhà cho đứa con trai (lớp 6, học rất giỏi, đặc biệt môn toán). Nhưng con bảo khói bốc nghi ngút, sợ và không biết khóa van bếp. Tôi phải tức tốc chạy về đến nhà thì đáy nồi đã thành… than!”.
Nhiều cụ ông, cụ bà ở quê hay than vãn trong dịp tết rằng mấy đứa cháu nội ngoại được khoe là học giỏi, giấy khen này nọ, nhưng chẳng biết xưng hô thế nào cho phải với bà con họ hàng. Cứ về quê làm cắm đầu vào điện thoại!
Nguyên nhân của thực trạng trên cần phải nhìn nhận từ nhiều phía. Thật khó để trách các em khi môi trường sống và cách giáo dục chưa tạo điều kiện cho việc học kỹ năng thực tế. Nhiều phụ huynh vì lo con học hành nên “làm thay” gần như tất cả. Từ việc nấu ăn, dọn dẹp, sửa chữa đơn giản trong gia đình đều do người lớn đảm nhiệm. Dần dần, trẻ hình thành tâm lý ỷ lại, thiếu cơ hội va chạm và học hỏi từ thực tế.
Nhà trường hiện nay dù rất chú trọng kỹ năng sống song vẫn nặng về truyền đạt kiến thức học thuật. Dù đã có các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, nhưng nhìn chung vẫn chưa đủ để hình thành những kỹ năng sống thiết yếu cho học sinh. Ngoài ra, sự phát triển và lạm dụng công nghệ số cũng góp phần khiến trẻ “xa rời thực tế”. Khi mọi thứ đều có thể tra cứu hoặc giải quyết bằng một cú nhấp chuột, nhu cầu tự tay làm những việc đơn giản dường như bị bỏ quên.
Sự phát triển và lạm dụng công nghệ số cũng góp phần khiến trẻ “xa rời thực tế”
ảnh: T.N tạo bởi AI
Đừng xem nhẹ những “kỹ năng vặt”
Tôi nhớ từ thời còn học phổ thông đã từng đọc hai câu thơ dạy con của nhà thơ Nguyễn Khuyến: “Các con nối chí cha nên biết/Nghiên bút đừng quên lúa, đậu, cà”. Hai câu thơ giản dị mà sâu sắc nhắc nhở con cái việc học hành, chữ nghĩa không được tách rời cuộc sống thường nhật.
Không chỉ Nguyễn Khuyến, nhiều bậc tiền nhân cũng nhấn mạnh việc dạy con phải gắn với đời sống. Chẳng hạn, Nguyễn Bỉnh Khiêm coi trọng lối sống tự lập; Nguyễn Trãi đề cao đối nhân xử thế thường ngày; xa hơn nữa là Khổng Tử đã khẳng định việc học đi phải đi đôi với hành. Thêm nữa, cả kho tàng tri thức dân gian đều hướng đến kỹ năng sống thực tiễn như “đi một ngày đàng, học một sàng khôn” (học có lựa chọn, sàng lọc điều hay lẽ phải), “học ăn học nói, học gói học mở” (học cách giao tiếp, học tạo ra sản phẩm trước khi học hưởng thụ sản phẩm…).
Đồng ý rằng thời của chúng tôi ngày trước khó bì kịp với sự tiện nghi và tiến bộ của trẻ ngày nay. Trẻ em ngày trước thường phải tham gia phụ giúp công việc gia đình từ sớm, chính những trải nghiệm đó giúp trẻ trưởng thành một cách toàn diện, không bị “lệch” giữa tri thức và kỹ năng sống, đặc biệt là những “kỹ năng vặt”.
Nhiều người cho rằng việc biết tắt bếp gas, khóa van nước rò rỉ, biết kéo cầu giao điện khi có sự cố… là “chuyện nhỏ”, chẳng có gì quan trọng với con trẻ. Suy nghĩ này không phù hợp. Học thật giỏi lý thuyết sách vở nhưng ra đời vụng về, đụng chạm chuyện thực tế lúng túng thì cũng khó mà thành công.
