Chuyên gia: Đừng cố gắng tìm kiếm lợi nhuận khi thị trường downtrend

Thông tin được ông Trần Vinh Quang, chuyên gia tài chính với gần 20 năm kinh nghiệm quản lý tài sản chia sẻ trong một chương trình gần đây. Trong đó, ông Trần Vinh Quang phân tích về một chủ đề được nhiều nhà đầu tư quan tâm: cách ứng phó khi thị trường bước vào giai đoạn downtrend (thị trường đi xuống), nhấn mạnh vai trò của quản trị rủi ro, bảo toàn vốn và giữ ổn định tâm lý.

Ưu tiên bảo toàn vốn

Theo ông Quang, dù là nhà đầu tư chuyên nghiệp hay cá nhân, khi thị trường giảm sâu, cảm giác phổ biến vẫn là thua lỗ, lo ngại và khó chấp nhận thực tế. Nhắc lại trải nghiệm downtrend đầu tiên của mình vào năm 2008, vị chuyên gia này từng mất khoảng một nửa giá trị danh mục chỉ trong vài tháng. Trải nghiệm này giúp ông nhận ra rằng downtrend là giai đoạn mà hầu hết nhà đầu tư đều phải trải qua, cũng là bài học khó có thể tiếp thu từ lý thuyết, bởi chỉ khi trực tiếp đối mặt, mỗi người mới hiểu rõ mức độ chịu đựng rủi ro, cách mình phản ứng trước biến động.

Từ trải nghiệm cá nhân, ông Quang cho rằng mục tiêu quan trọng nhất trong downtrend không phải là kiếm tiền, mà là duy trì tâm lý và bảo toàn vốn. Trong bối cảnh thị trường đi xuống, người thành công là người hạn chế được thiệt hại nhiều hơn người khác. Ông nhấn mạnh rằng sau một chu kỳ giảm thường sẽ đến giai đoạn tích lũy, rồi mới bước sang chu kỳ tăng mới.

“Vì vậy, nếu nhà đầu tư còn giữ được vốn và niềm tin, họ vẫn có cơ hội quay lại ở thời điểm phù hợp hơn. Ngược lại, nếu để tài khoản suy giảm quá sâu hoặc đánh mất sự ổn định tâm lý, khả năng trở lại thị trường sẽ khó hơn rất nhiều”, ông cho biết.

Một nội dung được ông nhấn mạnh là vai trò của quản trị rủi ro và quản trị vốn. Theo ông, downtrend giống như phép thử đối với danh mục đầu tư. Khi thị trường đi xuống, chất lượng của từng cổ phiếu sẽ thể hiện rõ hơn. Những cổ phiếu có nền tảng tốt có thể giảm giá nhưng vẫn có khả năng phục hồi. Trong khi đó, các mã mang tính đầu cơ hoặc phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng có thể giảm sâu và khó trở lại mức cũ, đặc biệt khi nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy với tỷ trọng lớn.

Từ góc nhìn này, ông Quang gợi ý nhà đầu tư nên học cách nhận biết tín hiệu thị trường sớm hơn. Theo ông, hai yếu tố đáng tin cậy nhất vẫn là giá và khối lượng. Khi chỉ số liên tục đi xuống, khối lượng giao dịch suy giảm và danh mục cá nhân rơi vào tình trạng mua mã nào cũng lỗ, đó là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý. Ông cho rằng trong downtrend, nhà đầu tư không nên quá bám vào các lời trấn an từ bên ngoài. Bởi có những giai đoạn kinh tế vĩ mô vẫn chưa xấu rõ ràng, nhưng thị trường đã bước vào nhịp giảm. Thị trường thường phản ứng trước, còn các lý do giải thích chỉ đến sau.

Bên cạnh việc theo dõi thị trường, mỗi người cần đánh giá lại chính danh mục của mình. Downtrend không chỉ là câu chuyện của chỉ số chung, mà còn là câu chuyện riêng của từng nhà đầu tư. Có trường hợp thị trường giảm nhưng danh mục vẫn hiệu quả và ngược lại. Do đó, điều quan trọng là hiểu rõ tình trạng danh mục thay vì tranh luận về trạng thái chung của thị trường.

Trong chương trình, ông Quang cũng đề cập đến cách nhìn về “đúng” và “sai” trong đầu tư. Theo ông, việc bán ra rồi thị trường tăng trở lại không nên được xem là sai lầm tuyệt đối, mà chỉ là diễn biến không theo kỳ vọng. Ông cho rằng nếu nhận diện sớm rủi ro và giảm tỷ trọng, nhà đầu tư có thể bỏ lỡ một phần cơ hội, nhưng vẫn tốt hơn so với việc giữ khoản đầu tư lớn trong khi thị trường đang bước vào chu kỳ giảm.

“Mất cơ hội thường dễ chấp nhận hơn mất vốn lớn”, ông nói.

Loại bỏ cảm xúc, hạn chế đòn bẩy tài chính

Từ câu chuyện quản trị, ông chuyển sang yếu tố tâm lý. Theo chuyên gia, trong downtrend, tổn thương không chỉ đến từ tài khoản mà còn từ niềm tin. Nhà đầu tư có thể bắt đầu nghi ngờ năng lực bản thân và các quyết định trước đó. Áp lực không chỉ đến từ thua lỗ, mà còn từ kỳ vọng và sự so sánh với người khác.

Ông Trần Vinh Quang cho rằng những cảm xúc tiêu cực như tiếc nuối, bức xúc hay lo lắng là điều khó tránh. Tuy nhiên, thay vì phủ nhận, nhà đầu tư nên quan sát và tách biệt các cảm xúc. Cách tiếp cận này giúp tạo khoảng dừng trước khi hành động, từ đó hạn chế các quyết định mang tính phản ứng.

Ông cũng lưu ý rằng đầu tư không nên chi phối toàn bộ đời sống, đây chỉ là một phần trong tổng thể cuộc sống, bên cạnh công việc, gia đình và sức khỏe. Khi việc đầu tư ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý và các mối quan hệ, nhà đầu tư cần nhìn lại cách mình tham gia thị trường.

Từ những quan sát đó, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định điểm dừng. Nhà đầu tư cần chủ động xác định mức vốn còn lại trong kịch bản xấu nhất và thiết lập ngưỡng cắt giảm phù hợp. Mỗi quyết định nên đi kèm với phương án dự phòng nếu diễn biến không như kỳ vọng.

Ông đưa ra gợi ý thực tế: nên duy trì một phần tiền mặt và một tỷ trọng nhỏ trên thị trường. Tiền mặt giúp tạo sự chủ động, trong khi việc duy trì một phần danh mục giúp không mất cảm nhận về thị trường. Theo ông, việc rút hoàn toàn rồi quay lại đúng thời điểm thuận lợi là điều rất khó xảy ra.

Một nguyên tắc quan trọng được ông Quang nhấn mạnh là kiểm soát quy mô đầu tư, đặc biệt liên quan đến việc sử dụng đòn bẩy. Theo ông, trong giai đoạn thị trường bất lợi, không có chỉ báo kỹ thuật nào có thể bù đắp rủi ro nếu nhà đầu tư đang sử dụng margin ở mức cao. Khi thị trường bắt đầu suy giảm, việc cần làm là cắt giảm đòn bẩy, sau đó tiếp tục thu hẹp quy mô danh mục để tăng tỷ trọng tiền mặt.

Ông ví việc sử dụng margin giống như điều hành nguồn lực trong một chiến lược: khi điều kiện thuận lợi, có thể mở rộng quy mô. Tuy nhiên, khi thị trường đi vào giai đoạn khó khăn, cần chủ động thu hẹp để bảo toàn khả năng kiểm soát. Nếu vẫn duy trì đòn bẩy trong downtrend, nhà đầu tư dễ rơi vào trạng thái bị động và chịu áp lực lớn từ biến động thị trường.

Theo quan sát của ông, những nhà đầu tư duy trì được sự ổn định trong giai đoạn thị trường đi xuống thường là những người hạn chế hoặc không sử dụng margin trong thời điểm này. Việc giảm quy mô và giữ tỷ trọng tiền mặt hợp lý giúp duy trì sự linh hoạt, đồng thời tạo nền tảng để quay lại thị trường khi điều kiện thuận lợi hơn.

Kết lại chia sẻ, ông Quang nhấn mạnh rằng thị trường luôn vận động theo chu kỳ. Khi thị trường tăng, nhiều người quên rủi ro giảm. Ngược lại, khi thị trường giảm, không ít người cho rằng xu hướng tiêu cực sẽ kéo dài. Theo ông, cả hai trạng thái đều có thể dẫn đến sai lầm nếu không nhìn theo logic chu kỳ.