Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đề xuất thành lập một cấu trúc an ninh Trung Đông bao gồm các quốc gia trong khu vực – Ảnh: TASS
Ngày 23-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm hoãn các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Iran trong vòng 5 ngày, sau những cuộc đàm phán mà ông mô tả là “mang tính xây dựng”.
Tuyên bố này lập tức kích hoạt một làn sóng ngoại giao con thoi trong khu vực, với sự tham gia của đại diện từ Mỹ, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, Qatar, Oman, Pakistan và Ai Cập.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau đó, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vẫn thông báo mở làn sóng không kích mới vào Tehran – đặt dấu hỏi lớn về thực chất của những tín hiệu hòa dịu này.
Ngoại giao sôi động, triển vọng vẫn mờ
Theo Đài Al Jazeera, các kênh ngoại giao đã thực sự sôi động trở lại sau nhiều tuần tắc nghẽn. Mục tiêu, theo Al Jazeera, là “xác định liệu có cơ hội nào để giảm leo thang, ngừng bắn và đạt giải pháp hòa bình hay không”. Đài này nhận định: “Các quốc gia trong khu vực tin rằng đây có thể là cơ hội cuối cùng”.
Trong bối cảnh đó, Pakistan nổi lên như ứng viên sáng giá nhất cho vai trò trung gian. Theo tờ Financial Times, do Mỹ không có căn cứ quân sự tại Pakistan và Iran chưa từng tấn công nước này, Islamabad có thể duy trì vị thế trung lập với cả hai bên.
Thủ tướng Pakistan Mohammad Shehbaz Sharif đã điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 23-3, trong khi Tư lệnh Quân đội Pakistan Asim Munir đã nói chuyện với ông Trump ngày 22-3.
Trang Axios cũng xác nhận Mỹ và Iran đã “trao đổi thông điệp” trong những ngày gần đây với sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Pakistan; đặc phái viên Witkoff cũng đã điện đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Một nguồn tin từ Nhà Trắng nói với Axios: “Quá trình hòa giải đang diễn ra và tiến triển tốt. Các cuộc thảo luận nhằm mục đích chấm dứt chiến tranh và giải quyết tất cả các vấn đề còn tồn đọng. Chúng tôi hy vọng sẽ sớm nhận được câu trả lời”.
Dù vậy, Financial Times nhận định các tiếp xúc hiện chỉ đang ở “giai đoạn đầu của việc truyền đạt thông điệp” và triển vọng vẫn chưa rõ ràng.
Ở phạm vi rộng hơn, ngày 21-3, Tổng thống Pezeshkian đã kêu gọi các nước khối BRICS đóng vai trò độc lập trong giải quyết xung đột, đồng thời đề xuất hình thành một cấu trúc an ninh mới ở Trung Đông – đoàn kết các quốc gia trong khu vực mà không có sự can thiệp của các thế lực bên ngoài. Đề xuất được đưa ra trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cũng nhấn mạnh vai trò của các tổ chức quốc tế và khu vực trong việc lên án hành động gây hấn quân sự chống lại Iran, qua cuộc điện đàm với người đồng cấp Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết xung đột ở Trung Đông đang được thảo luận tích cực trong khuôn khổ BRICS và tất cả các nước thành viên đều quan tâm đến giải pháp chính trị.
Trung Quốc cũng không đứng ngoài cuộc. Phát biểu ngày 24-3 sau chuyến thăm Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Kuwait và Ai Cập, đặc phái viên Trung Quốc về Trung Đông Trạch Tuyến khẳng định Bắc Kinh sẽ không ngừng nỗ lực đóng vai trò trung gian.
Ông Trạch Tuyến nhấn mạnh “Sức mạnh không tạo nên lẽ phải… Một cường quốc không nên sử dụng sức mạnh quân sự để tấn công các quốc gia khác”, đồng thời kêu gọi Mỹ và Israel “ngay lập tức chấm dứt các hành động quân sự”.
Bẫy hay cơ hội? Tehran hoài nghi
Dù ngoại giao đang được thúc đẩy mạnh, có không ít tiếng nói hoài nghi về thực chất của tiến trình này. Nhà bình luận Iran Khayal Muazzin nhắc lại rằng Iran đã được mời đàm phán hai lần, và trong cả hai lần, khi các cuộc thảo luận đang diễn ra, Israel đã tấn công Iran.
“Lần thứ ba, chương trình nghị sự gặp gỡ và đàm phán lại được tái hiện. Liệu đây có phải là một cái bẫy mới? Tín hiệu từ Tehran là “chắc chắn là không””, ông Khayal Muazzin viết trên tài khoản Telegram có gần 50.000 người theo dõi.
Trở ngại đáng kể khác, theo Al Jazeera, đến từ chính đồng minh Israel – mà tờ báo gọi là “đối tác khó lường”.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu vẫn muốn tận dụng các thành quả quân sự để đạt mục tiêu tối đa, đồng thời để ngỏ khả năng vừa tiếp tục tấn công vừa để Mỹ tìm kiếm thỏa thuận ngoại giao.
Tối 23-3, ông Netanyahu đã triệu tập họp khẩn các lãnh đạo liên minh chống Iran, theo cổng thông tin vesty.co.il của Israel.
Thư ký báo chí Tổng thống Nga Dmitry Peskov ngày 23-3 cũng thẳng thắn: “Tình hình lẽ ra phải chuyển sang giải quyết bằng con đường chính trị và ngoại giao từ hôm qua rồi”.
Israel vẫn không kích dù ông Trump đã phát tín hiệu dừng
Bất chấp tuyên bố tạm hoãn tấn công của ông Trump, chiến sự trên thực địa vẫn không hạ nhiệt. Ngay sau tuyên bố này, IDF thông báo mở làn sóng không kích mới vào Tehran và nhiều khu vực khác của Iran.
Đến tối 24-3 (theo giờ Việt Nam), Israel xác nhận đã tiến hành một đợt oanh kích quy mô lớn tại nhiều địa bàn, trong đó có thành phố Isfahan ở miền trung Iran. IDF cho biết chiến dịch sẽ tiếp tục theo chỉ đạo của chính phủ cho đến khi có lệnh dừng.
Đáng chú ý, các cơ sở năng lượng và hạ tầng Iran không nằm trong danh sách mục tiêu – cho thấy Tel Aviv có thể đang điều chỉnh chiến lược để gần hơn với lập trường của Washington.
Theo các tổ chức theo dõi xung đột, chỉ trong 24 giờ qua đã ghi nhận ít nhất 206 cuộc tấn công tại 15 tỉnh của Iran. Về phía Iran, theo Đài CNN, nước này đã phóng 7 đợt tên lửa vào Israel trong chưa đầy 10 giờ ngày 24-3.
HÀ ĐÀO
