Ảnh chụp bên ngoài trụ sở Cục Dự trữ liên bang Mỹ – Ảnh: REUTERS
Ngày 12-1, đồng USD và các hợp đồng tương lai của Phố Wall giảm điểm, trong khi vàng và bạc tăng mạnh sau khi chính quyền Tổng thống Trump đe dọa truy tố hình sự Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell.
Theo truyền thông Mỹ, cuộc điều tra này đánh dấu bước leo thang gây chú ý trong chiến dịch gây sức ép kéo dài của Tổng thống Trump nhằm vào ông Powell – người liên tục bị công kích vì chống lại yêu cầu cắt giảm mạnh lãi suất.
Thị trường biến động
Theo CNBC, giá vàng vượt mốc kỷ lục 4.600 USD/ounce, có lúc vọt lên 4.629,94 USD/ounce. Hợp đồng tương lai vàng Mỹ giao tháng 2 chốt phiên tăng 2,5% lên 4.614,70 USD. Ngược lại, hợp đồng tương lai theo dõi chỉ số S&P 500 giảm 0,75%, Dow Jones Industrial Average giảm 0,65%, còn Nasdaq 100 giảm hơn 1%.
Thị trường liên tục biến động khi giới đầu tư lo ngại nguy cơ can thiệp chính trị vào Fed. Theo báo New York Times ngày 11-1, Văn phòng Công tố liên bang Mỹ đã mở cuộc điều tra hình sự đối với ông Powell liên quan đến việc cải tạo trụ sở chính của Ngân hàng Trung ương tại Washington và nghi vấn ông khai gian trước Quốc hội về quy mô dự án.
Trước đó, Tổng thống Trump nhiều lần đe dọa sa thải Chủ tịch Fed, bất chấp việc chính ông đã đề cử ông Powell vào vị trí này hồi năm 2017. Tổng thống Trump còn úp mở khả năng khởi kiện ông Powell liên quan đến dự án cải tạo trị giá 2,5 tỉ USD với lý do “thiếu năng lực”.
Đáp lại, ông Powell cảnh báo cuộc điều tra là tín hiệu mở ra cuộc đối đầu rộng lớn hơn liên quan đến tính độc lập của Fed.
Ông khẳng định: “Mối đe dọa truy tố hình sự là hệ quả của việc Cục Dự trữ liên bang thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi về điều gì phục vụ lợi ích công chúng, thay vì tuân theo các ưu tiên của tổng thống.
Vấn đề ở đây là liệu Fed có thể tiếp tục quyết định lãi suất dựa trên bằng chứng và các điều kiện kinh tế hay không, hay chính sách tiền tệ sẽ bị chi phối bởi sức ép hoặc sự đe dọa mang tính chính trị”.
Ba kịch bản có thể xảy ra
Ông Roger Altman – nhà sáng lập Ngân hàng đầu tư Evercore kiêm cựu Thứ trưởng Tài chính Mỹ – cho rằng có nhiều kịch bản tồi tệ có thể xảy ra. Ở kịch bản đầu tiên, Tổng thống Trump sẽ tìm cách sa thải ông Powell.
Theo CNBC, nếu điều này xảy ra thay vì buộc ông từ chức, ông Powell có khả năng sẽ khởi kiện để ngăn chặn.
Trong trường hợp này, ông Powell vẫn giữ vai trò Chủ tịch Fed trên thực tế, song song đó Tổng thống Trump tiếp tục tìm cách xin lệnh tòa án để bãi nhiệm ông. Công ty phân tích Wolfe Research nhận định vụ việc nhiều khả năng sẽ được đưa lên Tòa án tối cao Mỹ.
Kịch bản thứ hai hài hòa hơn: ông Powell tự nguyện rời chức rồi khởi kiện để được phục chức. Tranh chấp pháp lý vẫn có thể leo thang lên Tòa án tối cao vì các thẩm phán có thể cho rằng, khác với các cơ quan độc lập khác, Fed là trường hợp đặc biệt khi xét đến cơ chế bảo vệ lãnh đạo khỏi việc bị sa thải “không có lý do chính đáng”.
Kịch bản thứ ba nghiêm trọng nhất: nếu ông Powell kiên quyết tiếp tục điều hành Fed, Tổng thống Trump có thể bãi nhiệm ông bằng hành động hành pháp trực tiếp, thậm chí kèm biện pháp cưỡng chế.
Wolfe Research cảnh báo: “Hình ảnh ông Powell bị cảnh sát D.C hoặc lực lượng thực thi pháp luật liên bang áp giải ra khỏi trụ sở Fed sẽ là một tín hiệu cực kỳ đáng lo ngại đối với thị trường”.
Dù kịch bản nào xảy ra, giáo sư Costas Milas thuộc Đại học Liverpool nhận định các tranh chấp pháp lý liên quan đến Chủ tịch Fed “rõ ràng không phải là một khởi đầu kinh tế tốt cho năm 2026”, vì nếu thị trường mất niềm tin vào Fed, Fed cũng sẽ mất khả năng ứng phó với các cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai.
13 nhân vật kinh tế hàng đầu cùng lên tiếng
Ngày 12-1, 13 nhân vật kinh tế hàng đầu nước Mỹ, trong đó có 3 cựu Chủ tịch Fed là Alan Greenspan, Ben Bernanke và Janet Yellen, cùng 5 cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ, đã đưa ra tuyên bố chung mang tên “Tuyên bố về Cục Dự trữ Liên bang” nhằm lên án hành động của Bộ Tư pháp Mỹ.
Tuyên bố nêu rõ: “Tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang, cũng như nhận thức của công chúng về sự độc lập đó, có ý nghĩa then chốt đối với kết quả kinh tế. Cuộc điều tra hình sự nhằm vào Chủ tịch Fed Powell là một nỗ lực chưa từng có tiền lệ, khi sử dụng công cụ truy tố để làm suy yếu tính độc lập đó”.
