Tiểu đoàn Bộ binh 1, Trung đoàn Bộ binh 738, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh – Ảnh: HOÀI NHÂN
Ngày 6-7 vừa qua, hài cốt kèm di vật mang tên Huỳnh Văn Quên được tìm thấy ở công viên Lê Thị Riêng có liên quan đến Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An, nay là Tiểu đoàn Bộ binh 1 (gọi tắt là Tiểu đoàn 1), Trung đoàn Bộ binh 738, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh.
Hai lần tiến công trong năm 1968 của Tiểu đoàn 1 đã được miêu tả khá chi tiết trong cuốn sách Tiểu đoàn 1 Long An – Đơn vị ba lần Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1954 – 2000) do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành năm 2003.
Xin được lược trích những điểm chính của hai lần tiến công này để bạn đọc cùng ôn lại một dấu son trong truyền thống của tiểu đoàn.
Tham gia tiến công vào Sài Gòn đợt Tết Mậu Thân
Cuộc Tổng công kích tổng khởi nghĩa ở Nam Bộ được tiến hành từ cuối năm 1967 với nội dung chính về tổ chức chiến trường là thành phố Sài Gòn – Chợ Lớn và các tỉnh xung quanh được chia thành 6 phân khu.
Riêng địa phận Long An chia thành hai là Phân khu 2 phía tây Sài Gòn và Phân khu 3 phía nam (Phân khu 1 ở phía tây bắc, Phân khu 4 phía đông, Phân khu 5 phía đông bắc và Phân khu 6 là nội thành).
Mỗi phân khu có từ 6 đến 7 tiểu đoàn gồm bộ binh, đặc công, pháo binh. Tiểu đoàn 1 là lực lượng nòng cốt của Phân khu 3, đảm nhiệm những nhiệm vụ chủ yếu của phân khu.
Từ cuối năm 1967, công tác của Tiểu đoàn 1 đã được chuẩn bị, đưa về vùng căn cứ ở biên giới để nhận vũ khí, trang bị mới hoàn toàn với các loại súng tiểu liên, trung liên, đại liên, súng phòng không, súng cối, súng chống tăng…
Các chiến sĩ Tiểu đoàn 1 luyện tập – Ảnh: HOÀI NHÂN
Theo nhiệm vụ được phân công, Phân khu 3 phải đảm nhiệm các mục tiêu phía nam Sài Gòn, trong đó có ba điểm quan trọng nhất là Dinh Độc Lập (hợp điểm của tất cả các cánh quân ta), Tổng nha Cảnh sát và Bộ Tư lệnh Hải quân.
Sáng mùng 1 Tết Mậu Thân (30-1-1968), các đại đội nhận được lệnh chuẩn bị hành quân. 16h, cả Tiểu đoàn 1 đã có mặt tại ngã ba Long Cang (nay là xã Long Cang, Tây Ninh) để nhận lệnh chiến đấu. Tiểu đoàn trưởng lúc ấy là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trương Công Xưởng (1931 – hy sinh năm 1970).
Tiểu đoàn vượt sông Cần Giuộc từ nửa đêm và đến mờ sáng đến khu vực giáp ranh quận 7, quận 8 và Bình Chánh cũ, nhanh chóng diệt được hai bót Kiến Quang và Nhị Quang của đối phương.
Sau đó vượt sông Quán Cơm (sông Chợ Đệm – PV) gặp bót Kiều Công Mười và trong ngày mùng 2 Tết, Tiểu đoàn 1 đã chiến đấu để đánh bót này, vào được địa phận quận 7 cũ và chiếm nhiều khu vực.
Hôm sau tiếp tục tiến theo kênh Tàu Hủ vào Xóm Củi thuộc quận 8 cũ, cùng đi cặp với Tiểu đoàn 2.
Chân dung anh hùng Trương Công Xưởng in trong sách Tiểu đoàn 1 Long An – Đơn vị ba lần Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên ông được đặt cho một con đường ở phường Long An và ở quê hương ông: xã Hiệp Hòa, tỉnh Tây Ninh.
Trụ lại khu vực Bến Củi một ngày, Tiểu đoàn 1 được lệnh rút ra đứng chân ở khu vực sông Quán Cơm để giữ phía sau cho Tiểu đoàn 2. Trong 3 ngày đứng ở đây, Tiểu đoàn 1 đã đánh nhiều trận với quân đối phương.
Sau đó Tiểu đoàn 1 được lệnh rút về Hưng Long, về đến nơi đóng quân thì gặp các trận càn của địch, tiếp tục chống càn mấy ngày rồi lui về Đa Phước (cả hai địa danh này đều thuộc xã Hưng Long, TP.HCM).
Tiến công Sài Gòn đợt 2 – Chiến đấu ở mặt trận cầu Chữ Y
Ngày 5-5-1968, Tiểu đoàn 1 lại hành quân tiến vào Sài Gòn với kế hoạch và nhiệm vụ chung là vào thành phố càng sâu càng tốt để đưa chiến tranh vào đô thị, hậu phương của địch.
Cả Tiểu đoàn 1 đi bằng xuồng theo đường rạch Cây Khô, đến cách cầu Chữ Y khoảng 2.000m về phía nam thì lên bờ triển khai đội hình chiến đấu tiến vào mục tiêu.
Trong đó, Đại đội 1 đi bên trái tiến vào hướng cầu Mật. Đại đội 3 đi bên phải tiến về phía cầu Rạch Bần.
Đi cánh giữa có trung đội đặc công của Tỉnh đội, tiếp sau là Đại đội 2, rồi đến Tiểu đoàn bộ, phía sau cùng là Đại đội 4.
Chiến sĩ Tiểu đoàn 1 luyện tập chiến thuật địa hình sông nước – Ảnh: HOÀI NHÂN
Trời hừng sáng, trung đội đặc công đi đầu và Đại đội 2 nổ súng đánh chiếm đầu cầu phía nam, diệt khoảng một tiểu đội gác cầu và bố trí không cho đối phương từ bên kia cầu tiến sang.
Ở cánh trái và phải các đại đội cũng chiếm lĩnh xong trận địa. Đại đội 1 khống chế cầu Mật, Đại đội 3 khống chế cầu Rạch Bần. Tiểu đoàn 1 đã làm chủ hàng cây số của con đường Phạm Thế Hiển, đoạn chạy qua đầu cầu phía nam (cầu hình chữ Y, có 1 nhánh phía nam và 2 nhánh phía bắc).
Ở hai nhánh cầu phía bắc, đối phương đã điều động lực lượng chặn không cho quân ta vượt cầu.
Ngày đầu tiên, đối phương chỉ dùng hỏa lực pháo binh và không quân đánh trên toàn bộ khu vực trận địa của Tiểu đoàn 1, làm cho dân chúng hoảng sợ kéo nhau tản cư sang thành phố.
Bước sang ngày thứ 3 thì cầu Chữ Y trở thành một trong những trận đánh có quy mô lớn nhất Sài Gòn. Đối phương sử dụng hỏa lực đến mức tối đa, đánh cả bom xăng và tiêu hủy nhiều khu nhà lá, dùng bom phá đánh sập hầu hết các ngôi nhà cao tầng, “băm nát” trận địa rồi dàn quân đánh từ nhiều hướng.
Tiểu đoàn 1 hôm nay tiếp nối truyền thống vẻ vang hơn 62 năm với nhiều chiến tích lẫy lừng – Ảnh: HOÀI NHÂN
Ở hướng chính, Đại đội 2 của Tiểu đoàn 1 đánh ác liệt với quân địch trong từng dãy nhà, từng khu phố. Trận đánh ở khu chợ kéo dài suốt ngày, Đại đội 2 vẫn giữ được trận địa nhưng bị thương vong rất nhiều, tối hôm đó Tiểu đoàn 1 phải cho lui ra phía sau củng cố lại.
Sau khi cho Đại đội 2 rút ra, Tiểu đoàn 1 điều chỉnh lại đội hình và tiếp tục giữ trận địa, mặc dù cứ mỗi ngày trôi qua là quân số lại giảm đi thấy rõ.
Đến ngày thứ 7 (11-5-1968) thì Phân khu ra lệnh cho Tiểu đoàn 1 rút khỏi trận địa.
Việc Tiểu đoàn 1 đã chiến đấu với lực lượng quân địch rất lớn ở mặt trận cầu Chữ Y, nhưng đã giữ vững trận địa trong 7 ngày được xem là một kỳ tích, một điểm son nữa trong truyền thống chiến đấu của Tiểu đoàn.
Mặt trận cầu Chữ Y đã được báo cáo ở Hội nghị tổng kết toàn miền (9-1968) do chính Tiểu đoàn trưởng Trương Công Xưởng trình bày, được Bộ Chỉ huy miền và toàn thể hội nghị đánh giá rất cao về tinh thần chiến đấu dũng cảm, về quy mô to lớn cùng những tác động mạnh mẽ về quân sự, chính trị trong đợt 2 tiến công vào Sài Gòn.
Để chuẩn bị cho đợt 2 Đồng khởi, Tỉnh ủy Long An đã tiến hành tổ chức lại lực lượng vũ trang theo hướng hoàn chỉnh cơ cấu lực lượng 3 cấp và có lực lượng cơ động mạnh. Theo chủ trương này, Tỉnh đội đã thành lập một đại đội mạnh mang phiên hiệu Đơn vị 1 cơ động, hay còn gọi là Đại đội 1 cơ động ra mắt ngày 17-6-1960 trên cơ sở của Tiểu đoàn 506.
Qua nhiều năm trưởng thành cả về số lượng và khả năng chiến đấu, đến ngày 21-1-1964, Tiểu đoàn 1 Long An chính thức ra mắt trên cơ sở tiền thân là Đại đội 1 cơ động.
Đơn vị đã 3 lần được tuyên dương Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 11-2-1970, ngày 20-12-1979 và ngày 25-1-1983.
