Trong nửa đầu năm nay giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, song Petrolimex và PVOIL đều báo lãi lớn. Điều này khiến dư luận băn khoăn về việc điều hành giá xăng dầu liệu đã đảm bảo hài hoà lợi ích giữa doanh nghiệp, người dân, khi trong giai đoạn cao điểm vừa qua có hiện tượng giá tăng nhanh, xuống chậm?
Lợi nhuận đến từ đâu?
Báo cáo tài chính hợp nhất quý II vừa qua của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex – PLX) cho thấy, doanh thu thuần của doanh nghiệp này đạt gần 235.000 tỷ đồng, tăng gần 63% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 2.380 tỷ đồng, tăng gần 46%; riêng quý II doanh nghiệp lãi hơn 3.044 tỷ đồng, gấp hơn 2,1 lần cùng kỳ.
Trong khi đó, Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) ghi nhận doanh thu gần 135.000 tỷ đồng, tăng 85,5%; lợi nhuận sau thuế đạt hơn 476 tỷ đồng, gấp hơn hai lần cùng kỳ. Tuy nhiên, riêng quý II, doanh nghiệp lại lỗ ròng hơn 95 tỷ đồng do giá vốn, chi phí tài chính và chi phí bán hàng tăng mạnh.
Trao đổi với PV Tiền Phong , PGS, TS. Ngô Trí Long – Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam – cho rằng, kết quả kinh doanh của Petrolimex và PVOIL cần được nhìn nhận khách quan. Với doanh thu gần 235.000 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận sau thuế của Petrolimex chỉ khoảng 1%; còn PVOIL đạt khoảng 0,35% trên doanh thu gần 135.000 tỷ đồng. Đây không phải mức sinh lời quá cao đối với ngành kinh doanh đòi hỏi lượng vốn lưu động lớn, dự trữ hàng hóa lớn và chịu rủi ro cao từ biến động giá dầu.
PGS, TS. Ngô Trí Long – Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam.
Theo ông Long, doanh thu trong ngành xăng dầu có thể tăng rất mạnh khi giá dầu tăng, nhưng lợi nhuận chưa chắc tăng tương ứng, thậm chí doanh nghiệp có thể thua lỗ nếu giá vốn tăng nhanh hơn doanh thu. Trường hợp của PVOIL là ví dụ rõ nét khi doanh nghiệp vẫn lãi lớn sau 6 tháng nhưng riêng quý II lại lỗ hơn 95 tỷ đồng.
Theo chuyên gia Ngô Trí Long, xăng dầu vẫn là mặt hàng thuộc diện bình ổn giá theo Luật Giá năm 2023. Tuy nhiên, bình ổn không có nghĩa là giữ giá thấp bằng mọi giá, mà phải điều hành trên cơ sở diễn biến thị trường, đồng thời hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Vị chuyên gia nhấn mạnh, lợi nhuận tăng chưa phải là bằng chứng để khẳng định cơ chế giá đang thiên về doanh nghiệp. “Muốn đánh giá chính xác, cơ quan quản lý cần bóc tách lợi nhuận theo từng nguồn hình thành như bán lẻ trong nước, kinh doanh quốc tế, hàng tồn kho, hoàn nhập dự phòng, hoạt động tài chính và đóng góp của các công ty con; xem xét tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, trên vốn, chi phí dự trữ bắt buộc…”, ông Long nói.
Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành giá
Đại diện Petrolimex cho biết, với lãi ròng hợp nhất hơn 2.380 tỷ đồng trong nửa đầu năm, có khoảng 65% không đến từ bán lẻ xăng dầu truyền thống mà từ lĩnh vực ngoài xăng dầu và kinh doanh quốc tế.
Tổng Công ty Cổ phần Hóa dầu Petrolimex đạt lợi nhuận gần 240 tỷ đồng, gấp khoảng 3 lần cùng kỳ; liên doanh Công ty TNHH Castrol BP Petco đóng góp hơn 200 tỷ đồng; mảng gas đạt trên 120 tỷ đồng. Lĩnh vực nhiên liệu hàng không mang về hơn 350 tỷ đồng nhờ thị trường hàng không phục hồi, còn Petrolimex Singapore và Petrolimex Lào đóng góp gần 400 tỷ đồng. Ngoài ra, lợi nhuận từ các công ty liên doanh, liên kết đạt hơn 307 tỷ đồng, tăng hơn 16% so với cùng kỳ.
Khoảng 65% lợi nhuận hợp nhất của Petrolimex không đến từ bán lẻ xăng dầu truyền thống.
Theo ông Ngô Trí Long, cơ cấu lợi nhuận này cho thấy, không thể quy toàn bộ khoản lãi hơn 2.380 tỷ đồng của Petrolimex cho bán lẻ xăng dầu trong nước. Ngoài sản lượng kinh doanh tăng khoảng 12%, doanh nghiệp còn có khoản hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho, đóng góp lớn của các lĩnh vực như nhiên liệu hàng không, hóa dầu, gas, logistics…
Ông Long cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành giá. Mục tiêu không phải là hạn chế doanh nghiệp có lãi, mà phải bảo đảm các yếu tố cấu thành giá được tính đúng, tính đủ và minh bạch; rà soát chi phí định mức, giá nhập khẩu thực tế, mức chiết khấu trong hệ thống phân phối, tốc độ giảm giá trong nước khi giá thế giới đi xuống cũng như nguy cơ lạm dụng vị thế thị trường. Dữ liệu về nguồn nhập, tồn kho, sản lượng bán và biên lợi nhuận cần được công khai ở mức phù hợp để tăng tính minh bạch.
Đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới biến động nhanh và khó lường, Bộ Công Thương đã phối hợp chặt với Bộ Tài chính điều hành giá xăng dầu theo hướng linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường và kịp thời điều chỉnh tần suất điều hành.
Theo vị đại diện, ngoài các kỳ điều hành định kỳ, khi thị trường thế giới biến động mạnh, cơ quan quản lý đã chủ động rút ngắn khoảng cách giữa các kỳ điều hành, thậm chí thực hiện điều chỉnh giá theo ngày nhằm phản ứng kịp thời với diễn biến giá quốc tế, giảm độ trễ của chính sách, hạn chế tác động đột ngột đến thị trường trong nước, đồng thời ổn định tâm lý doanh nghiệp và người dân, ngăn ngừa tình trạng đầu cơ, găm hàng.
Cùng với đó, các công cụ điều hành như Quỹ Bình ổn giá xăng dầu và chính sách thuế, phí được sử dụng đồng bộ, góp phần giảm thiểu tác động của các đợt tăng giá mạnh trên thị trường thế giới đối với giá xăng dầu trong nước.
“Quan điểm điều hành xuyên suốt là vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý, điều tiết phù hợp của Nhà nước, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn”, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho hay.
